Τι λέμε σήμερα σε ένα παιδί που διαγιγνώσκεται με πολλαπλή σκλήρυνση, όταν το κράτος έχει ήδη αποφασίσει ποια όνειρα δεν δικαιούται καν να δοκιμάσει;
Υπάρχει μια στιγμή που κανένας γονιός δεν μπορεί να ξεχάσει: Το φως του νευρολογικού ιατρείου, η μαγνητική στην οθόνη, η λέξη που ακούγεται πρώτη φορά και μοιάζει με καταδίκη. Πολλαπλή σκλήρυνση (ή παλαιότερα, Σκλήρυνση κατά Πλάκας). Το παιδί είναι δώδεκα. Ή δεκατεσσάρων. Στη συνέχεια αρχίζει το δύσκολο και πιο τιμητικό κομμάτι: η θεραπεία, οι εξετάσεις ρουτίνας, η γυμναστική, το σχολείο, η ζωή. Και μαζί, μια φράση που λέγεται σε κάθε τέτοιο σπίτι: «Θα κάνεις ό,τι κάνουν και τα άλλα παιδιά».
Δέκα χρόνια αργότερα, το ίδιο παιδί κατεβάζει από το διαδίκτυο ένα έντυπο αίτησης. Θέλει να γίνει αστυνομικός. Και στη δεύτερη σελίδα βρίσκει ένα κουτάκι που ζητά Πιστοποιητικό Στρατολογικής Κατάστασης Τύπου Α. Ο φάκελός του κλείνει πριν ακόμα προλάβει να... ανοίξει!
Η ιατρική προχώρησε. Το κουτάκι έμεινε στη θέση του...
Ας είμαστε ακριβείς, γιατί η ακρίβεια εδώ είναι το ισχυρότερο όπλο. Η πολλαπλή σκλήρυνση παραμένει η ίδια σοβαρή χρόνια νευρολογική νόσος· δεν έγινε κρυολόγημα. Αυτό που έχει αλλάξει εντυπωσιακά τα τελευταία χρόνια είναι η πρόγνωση, δηλαδή η δυνατότητα της ιατρικής να περιορίζει τη δραστηριότητα της νόσου και να προστατεύει τη λειτουργικότητα του ασθενούς. Οι σύγχρονες θεραπείες τροποποίησης της νόσου περιορίζουν δραστικά τις υποτροπές, καταστέλλουν την ενεργότητα στη μαγνητική τομογραφία και επιβραδύνουν τη συσσώρευση αναπηρίας.
Στα παιδιά και στους εφήβους τα δεδομένα είναι ακόμη πιο εύγλωττα. Σύγχρονες συστηματικές ανασκοπήσεις αναφέρουν ότι περίπου το 95% έως 98% των παιδιατρικών περιστατικών ακολουθεί υποτροπιάζουσα-διαλείπουσα πορεία, δηλαδή ακριβώς τη μορφή στην οποία οι σημερινές θεραπείες αποδίδουν καλύτερα. Μεγάλη διεθνής μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2024 στο The Lancet Child & Adolescent Health (1,2) και περιέλαβε 5.224 ανθρώπους με παιδιατρική έναρξη ΠΣ έδειξε ότι η έγκαιρη χρήση θεραπειών υψηλής αποτελεσματικότητας συνδέεται με σημαντικά μικρότερο κίνδυνο αναπηρίας. Ο σχετικός κίνδυνος μετάβασης σε μεγαλύτερη αναπηρία ήταν σημαντικά χαμηλότερος, με hazard ratio 0,41 σε σχέση με τους μη θεραπευόμενους. Νεότερα δεδομένα του 2026 συνδέουν την έναρξη θεραπείας υψηλής αποτελεσματικότητας πριν από τα 18 με μικρότερη συσσώρευση αναπηρίας στις ηλικίες 23 έως 27, σε σύγκριση με την έναρξη της ίδιας κατηγορίας θεραπείας αργότερα.
Κρατήστε αυτές τις ηλικίες, γιατί δεν είναι τυχαίες. Είναι ακριβώς το παράθυρο για το οποίο μιλάμε: παιδί σήμερα, υποψήφιος αστυνομικός αύριο.
Στα ελληνικά αυτό μεταφράζεται απλά: ένα παιδί που διαγιγνώσκεται σήμερα μπορεί να φτάσει στα 18, στα 20 ή στα 25 χωρίς εμφανή κινητικό περιορισμό, χωρίς σημαντικό νευρολογικό έλλειμμα και με υψηλή φυσική λειτουργικότητα. Μπορεί να τρέχει, να γυμνάζεται, να οδηγεί, να σπουδάζει, να δουλεύει...
Προσοχή όμως, γιατί εδώ κρύβεται η παγίδα του πανηγυρισμού. Δεν σημαίνει ότι η ΠΣ έγινε αμελητέα, ούτε ότι όλοι οι ασθενείς ακολουθούν την ίδια διαδρομή. Ακριβώς το αντίθετο. Η νόσος παραμένει βαθιά ετερογενής και αυτή ακριβώς η ετερογένεια είναι το ισχυρότερο επιχείρημα υπέρ της εξατομικευμένης αξιολόγησης. Δύο άνθρωποι με πανομοιότυπη διάγνωση μπορεί να ζουν εντελώς διαφορετικές καθημερινότητες: ο ένας με σοβαρούς περιορισμούς, ο άλλος χωρίς ουσιαστικό λειτουργικό περιορισμό.
Η διάγνωση, επομένως, περιγράφει τη νόσο. Δεν περιγράφει όμως από μόνη της τη σημερινή λειτουργική κατάσταση, τις σωματικές δυνατότητες και την επαγγελματική καταλληλότητα του ανθρώπου που στέκεται απέναντι στην επιτροπή. Είναι ο τίτλος του φακέλου. Δεν είναι το περιεχόμενό του.
Δεν κόβεται στις εξετάσεις, αλλά πριν από αυτές. Παράδοξο;
Και εδώ ας μιλήσουμε καθαρά, γιατί δεν πρόκειται για εικασία ούτε για ερμηνεία. Η απαλλαγή για λόγους υγείας αποκλείει τον άνδρα υποψήφιο από τη διαδικασία. Είναι γραμμένο. Η επίσημη κυβερνητική υπηρεσία πρόσληψης ζητά από τους άνδρες Πιστοποιητικό Στρατολογικής Κατάστασης Τύπου Α, ενώ ο επίσημος οδηγός της Αστυνομικής Ακαδημίας αναφέρει ρητά ως προσόν:
«Να έχει εκπληρώσει τις στρατιωτικές του υποχρεώσεις ή να έχει νόμιμα απαλλαγεί από αυτές, όχι όμως για λόγους υγείας.»
Πέντε λέξεις στο τέλος μιας πρότασης. Τόσο χρειάζεται για να κλείσει μια πόρτα.
Και εδώ η αντίφαση γίνεται εκκωφαντική. Η ίδια διαδικασία πρόσληψης προβλέπει ότι ο υποψήφιος εξετάζεται από κυβερνητικό ιατρικό λειτουργό, ώστε να πιστοποιηθούν η κατάσταση της υγείας του και η σωματική και πνευματική του καταλληλότητα για τα καθήκοντα της Αστυνομίας. Το σύστημα δηλαδή λέει ταυτόχρονα δύο πράγματα που δεν συνομιλούν μεταξύ τους. Πρώτον: «θα εξετάσω αν είσαι σήμερα ιατρικά και λειτουργικά κατάλληλος για αστυνομικός». Δεύτερον: «αν όμως κάποτε απαλλάχθηκες από τον στρατό για λόγους υγείας, δεν θα φτάσεις καν σε αυτή την εξέταση».
Γιατί, λοιπόν, ένας άνδρας που απαλλάχθηκε χρόνια νωρίτερα από μια εντελώς διαφορετική υποχρέωση αποκλείεται πριν δοθεί στον γιατρό της Αστυνομίας η δυνατότητα να τον εξετάσει; Η ερώτηση είναι απλή. Η απάντηση, απ' όσο μπορεί κανείς να διαπιστώσει, δεν υπάρχει.
Το αποτέλεσμα είναι μια γραφειοκρατική ακροβασία που δύσκολα εξηγείται σε άνθρωπο εκτός συστήματος: δεν απορρίπτεται επειδή απέτυχε στις δοκιμασίες, αλλά δεν του επιτρέπεται καν να τις δώσει. Μία εξέταση που δεν πέρασε ποτέ επειδή δεν του επιτράπηκε να προσπαθήσει...
Ένας νέος μπορεί να τρέχει πέντε χιλιόμετρα, να σηκώνει βάρη, να εργάζεται οκτάωρο, να ζει χωρίς ουσιαστικό λειτουργικό περιορισμό, αλλά παράλληλα να αποκλείεται επειδή νωρίτερα η Εθνική Φρουρά τον απάλλαξε από τη θητεία για ιατρικούς λόγους.
Στρατιώτης και αστυνομικός δεν είναι η ίδια λέξη
Εδώ βρίσκεται ο πυρήνας του θεσμικού προβλήματος. Η στρατιωτική καταλληλότητα και η επαγγελματική καταλληλότητα ενός σύγχρονου αστυνομικού σώματος δεν είναι αυτονόητα ταυτόσημες έννοιες. Οι απαιτήσεις ενός στρατεύσιμου, που μπορεί να κληθεί να υπηρετήσει σε συγκεκριμένες επιχειρησιακές συνθήκες, δεν καλύπτουν κατ' ανάγκη το φάσμα των καθηκόντων ενός αστυνομικού.
Ας υποθέσουμε, μάλιστα, ότι η στρατιωτική υγειονομική επιτροπή έκρινε απολύτως ορθά. Ότι η απαλλαγή ήταν σωστή, τεκμηριωμένη και προς όφελος του ίδιου του νέου. Το ερώτημα δεν αλλάζει ούτε στο ελάχιστο: γιατί η ορθή απόφαση ότι κάποιος δεν πρέπει να εκπληρώσει στρατιωτική θητεία στα 18 αποδεικνύει ότι είναι ακατάλληλος για την Αστυνομία στα 25;
Υπάρχει, επιπλέον, και ένα ορατό ζήτημα φύλου. Το στρατολογικό πιστοποιητικό απαιτείται από τους άνδρες υποψηφίους. Δεν σημαίνει, βεβαίως, ότι μια γυναίκα με ΠΣ προσλαμβάνεται αυτομάτως· εξακολουθεί να υπόκειται στην ιατρική αξιολόγηση της Αστυνομίας, όπως και πρέπει. Η διαφορά είναι άλλη και είναι ουσιώδης: η γυναίκα φτάνει στην αξιολόγηση. Ο άνδρας που απαλλάχθηκε για λόγους υγείας μπορεί να αποκλείεται εξαιτίας ενός προηγούμενου στρατολογικού γεγονότος, πριν καν εξετάσει κανείς την υγεία του. Αυτό και μόνο αξίζει σοβαρή νομική διερεύνηση.
Το προηγούμενο που δεν χρειάζεται να το ψάξουμε στο εξωτερικό
Το 2021 η Επίτροπος Διοικήσεως εξέτασε το κριτήριο του κατώτατου ύψους για πρόσληψη στην Αστυνομία και την Πυροσβεστική. Διαπίστωσε ότι η παλιά αντίληψη, σύμφωνα με την οποία ένα συγκεκριμένο ύψος συνδέεται με την ικανότητα άσκησης αστυνομικών καθηκόντων, είχε αρχίσει να εγκαταλείπεται διεθνώς. Και, κυρίως, ότι δεν είχαν παρουσιαστεί στοιχεία που να αποδεικνύουν γιατί η ικανότητα εκτέλεσης των καθηκόντων έπρεπε να συνδέεται με το ύψος, αντί να αξιολογείται με άλλον, λιγότερο επαχθή τρόπο, όπως οι ίδιες οι αθλητικές δοκιμασίες. Έθεσε έτσι ζήτημα πιθανής αδικαιολόγητης διάκρισης (3).
Η αναλογία είναι σχεδόν διδακτική. Τότε: το ύψος ως έμμεσος δείκτης φυσικής ικανότητας, άρα αποκλεισμός. Σήμερα: η ιατρική απαλλαγή από τον στρατό ως έμμεσος δείκτης αστυνομικής ανικανότητας, άρα αποκλεισμός. Και στις δύο περιπτώσεις υπάρχει μια τρίτη, πολύ απλούστερη δυνατότητα, την οποία κανείς δεν φαίνεται να θέλει να ονομάσει: εξέτασέ τον.
Από εκεί και πέρα υπάρχει και το νομικό σκέλος, που απαιτεί προσοχή. Ο περί Ατόμων με Αναπηρίες Νόμος απαγορεύει τις διακρίσεις στην πρόσβαση στην απασχόληση, περιλαμβανομένων των κριτηρίων επιλογής και των όρων πρόσληψης, και προβλέπει εύλογες προσαρμογές. Προβλέπει όμως και εξαιρέσεις. Αναφέρει ειδικά τις Ένοπλες Δυνάμεις, στον βαθμό που η φύση της εργασίας απαιτεί συγκεκριμένες ικανότητες, ενώ για άλλες επαγγελματικές δραστηριότητες επιτρέπονται συγκεκριμένες απαιτήσεις όταν ένα χαρακτηριστικό ή μια ικανότητα αποτελεί ουσιαστική και καθοριστική επαγγελματική προϋπόθεση, ο στόχος είναι θεμιτός και η απαίτηση ανάλογη.
Δεν είναι δουλειά ενός άρθρου γνώμης να αποφανθεί αν ο κυπριακός κανόνας είναι παράνομος· αυτό απαιτεί νομική γνωμάτευση και, ενδεχομένως, δικαστική κρίση. Προκύπτει όμως ένα σοβαρό ερώτημα αναλογικότητας: είναι αναγκαίος ο καθολικός αποκλεισμός όλων όσοι απαλλάχθηκαν για οποιονδήποτε λόγο υγείας, όταν η ίδια η Αστυνομία διαθέτει ιατρική εξέταση και λειτουργικές δοκιμασίες για να διαπιστώσει την πραγματική καταλληλότητα του κάθε υποψηφίου;
Πώς αντιμετωπίζουν το ζήτημα άλλες ευρωπαϊκές αστυνομίες
Ας μην υπερβάλλουμε: ενιαίο ευρωπαϊκό μοντέλο δεν υπάρχει και κανείς δεν «έλυσε» το ζήτημα διά μαγείας. Υπάρχει όμως σαφές προηγούμενο εξατομικευμένης αξιολόγησης σε σημαντικά ευρωπαϊκά σώματα.
Το Ηνωμένο Βασίλειο εγκατέλειψε ήδη από το 2004 την αρχή του αυτόματου αποκλεισμού λόγω ιατρικής πάθησης ή αναπηρίας, με την επίσημη πολιτική του Home Office να ορίζει ρητά ότι κάθε περίπτωση πρέπει να εξετάζεται ατομικά. Και προσοχή: αυτό δεν σημαίνει χαλάρωση των προτύπων. Ο υποψήφιος εξακολουθεί να απορρίπτεται εάν δεν μπορεί να εκτελέσει τα ουσιώδη καθήκοντα. Η διαφορά είναι κρίσιμη. Πρέπει να αποδεικνύεται τι δεν μπορεί να κάνει και να μην στηρίζεται σε μία διάγνωση άλλου σώματος...
Στην Ιρλανδία οι προϋπάρχουσες παθήσεις εξετάζονται κατά περίπτωση και μπορεί να ζητηθούν γνωματεύσεις των θεραπόντων ιατρών. Στη Σουηδία το κέντρο βάρους της εξέτασης είναι ο πραγματικός κίνδυνος που μπορεί να δημιουργήσει μια πάθηση στο συγκεκριμένο εργασιακό περιβάλλον, με πρόβλεψη ατομικής αξιολόγησης και ιατρικής γνωμάτευσης για ορισμένες διαγνώσεις. Στη Γαλλία οι υποψήφιοι με χρόνια νοσήματα προσκομίζουν το ιστορικό τους και εξετάζονται από τον αρμόδιο ιατρό της Police Nationale, με διαδικασία προσωρινής ακαταλληλότητας και επανεξέτασης. Στην Ολλανδία, μάλιστα, η ιατρική εξέταση γίνεται στο τέλος της διαδικασίας, αφού ο υποψήφιος έχει ήδη κριθεί κατάλληλος στα προηγούμενα στάδια και η Αστυνομία προτίθεται να τον προσλάβει.
Υπάρχει όμως και το αντίθετο παράδειγμα, και οφείλουμε να το αναφέρουμε. Η Ελλάδα διατηρεί σε ορισμένες κατηγορίες αστυνομικού προσωπικού απαίτηση παρόμοια με την κυπριακή: οι άνδρες να έχουν εκπληρώσει τις στρατιωτικές τους υποχρεώσεις ή να έχουν απαλλαγεί νόμιμα, όχι όμως για λόγους υγείας. Η Κύπρος, επομένως, δεν είναι μόνη. Αυτό δεν καθιστά το κριτήριο ορθό. Καθιστά απλώς τη συζήτηση ευρύτερη και πιο επείγουσα.
Διαφορετικές χώρες, διαφορετικά συστήματα, μία λογική που κερδίζει έδαφος: πρώτα αξιολογώ τον άνθρωπο, μετά εξετάζω αν η συγκεκριμένη κατάσταση υγείας εμποδίζει ουσιωδώς την εκτέλεση της εργασίας.
Δεν ζητείται χαμηλότερος πήχης
Ας ξεκαθαρίσουμε τι διεκδικείται, γιατί η παρανόηση εδώ είναι εύκολη και βολική. Η σωστή διεκδίκηση δεν είναι «να γίνονται όλοι όσοι έχουν ΠΣ αστυνομικοί». Η σωστή διεκδίκηση είναι «να έχουν όλοι το δικαίωμα να αξιολογηθούν».
Δεν ζητείται δικαίωμα πρόσληψης. Ζητείται δικαίωμα κρίσης. Δεν ζητείται να χαμηλώσει ο πήχης. Ζητείται να επιτραπεί στον υποψήφιο να σταθεί μπροστά του.
Η Αστυνομία δικαιούται και οφείλει να εφαρμόζει απαιτητικά κριτήρια φυσικής, ψυχικής και ιατρικής καταλληλότητας. Κανείς λογικός άνθρωπος δεν ζητά έκπτωση. Αυτό που πρέπει να αμφισβητηθεί είναι η αναλογικότητα ενός αποκλεισμού που συντελείται χωρίς ο υποψήφιος να δοκιμαστεί ποτέ στα κριτήρια αυτά.
Η λύση είναι απλούστερη από όσο φοβούνται όσοι την αποφεύγουν. Ειδική διαδικασία για όσους απαλλάχθηκαν από τον στρατό για λόγους υγείας, με δικαίωμα κατάθεσης επικαιροποιημένου φακέλου. Η αξιολόγηση θα μπορούσε να βασίζεται σε γνωμάτευση ειδικού νευρολόγου και σε αντικειμενικά στοιχεία για την κλινική σταθερότητα, τη νευρολογική και γνωστική λειτουργία και τη φυσική ικανότητα, με τα ακριβή κριτήρια να καθορίζονται από ανεξάρτητη επιστημονική επιτροπή και όχι από ένα άρθρο γνώμης. Και στη συνέχεια, οι ίδιες ακριβώς ιατρικές, αθλητικές και λειτουργικές δοκιμασίες με όλους τους υπόλοιπους. Αν αποτύχει, αποκλείεται για τον ίδιο λόγο που αποκλείεται οποιοσδήποτε άλλος.
Αυτό μεταφέρει τη συζήτηση από την προνομιακή στην ίση μεταχείριση. Δεν ζητείται χαμηλότερος πήχης. Ζητείται το δικαίωμα να δοκιμάσει!
Το ερώτημα που μένει
Δύο ερωτήματα στην πραγματικότητα.
Το ένα είναι θεσμικό και ψυχρό: μπορεί μια ιατρική απόφαση που ελήφθη στα 18 για την υποχρεωτική στρατιωτική θητεία να καθορίζει αυτομάτως την επαγγελματική ικανότητα του ίδιου ανθρώπου στα 22, στα 25 ή στα 30, χωρίς καμία νέα εξατομικευμένη κρίση;
Το άλλο είναι ανθρώπινο και δεν σηκώνει υπεκφυγές. Τι ακριβώς λέμε σήμερα σε ένα παιδί δώδεκα ή δεκατεσσάρων ετών που μόλις διαγνώστηκε; Να προσέχει την υγεία του, να ακολουθεί πιστά τη θεραπεία του, να μορφωθεί, να αθληθεί, να κυνηγήσει τα όνειρά του. Ναι, να τα κυνηγήσει τα όνειρά του, αλλά όχι εκείνα που το κράτος έχει ήδη αποφασίσει ότι δεν δικαιούται να δοκιμάσει!
Η καλή είδηση είναι ότι το δύσκολο κομμάτι έχει ήδη γίνει. Η ιατρική έκανε τη δουλειά της, και την έκανε εντυπωσιακά, μέσα σε δύο δεκαετίες. Το κράτος δεν καλείται να κάνει κάποιο θαύμα. Καλείται να επανεξετάσει ένα κριτήριο και να απαντήσει σε ένα απλό ερώτημα: γιατί η πραγματική ικανότητα ενός ανθρώπου δεν μπορεί να κριθεί σήμερα, με τις εξετάσεις και τα ιατρικά δεδομένα του σήμερα;
Ας του επιτρέψει, λοιπόν, να σταθεί στη γραμμή της εκκίνησης. Και από εκεί και πέρα, ας τον κρίνουν οι ίδιες εξετάσεις, οι ίδιοι γιατροί και τα ίδια αντικειμενικά κριτήρια που κρίνουν όλους τους υπόλοιπους.
Αντώνης Κατσαρός
Δημοσιογράφος/Συγγραφέας
Πηγές:
1. Sharmin S, Roos I, Malpas CB, Iaffaldano P, Simone M, Filippi M, et al. Disease-modifying therapies in managing disability worsening in paediatric-onset multiple sclerosis: a longitudinal analysis of global and national registries. The Lancet Child & Adolescent Health. 2024;8(5):348 έως 357. DOI: 10.1016/S2352-4642(24)00047-6.
2. Sharmin S, Roos I, Labauge PM, Filippi M, Lebrun Frenay C, Iaffaldano P, et al. Use of High-Efficacy Therapy in Children With Multiple Sclerosis to Prevent Long-Term Disability. Neurology. 2026;106(12):e218056. DOI: 10.1212/WNL.0000000000218056.
3. Επίτροπος Διοικήσεως και Προστασίας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, Α/Π 533/2021, 2 Ιουλίου 2021, «Έκθεση αναφορικά με το κριτήριο κατώτατου ύψους για πρόσληψη στην Αστυνομία/Πυροσβεστική», Φορέας Ισότητας και Καταπολέμησης των Διακρίσεων.
