Η ύπαρξη πισίνας ή άλλης επικίνδυνης εγκατάστασης σε ξενοδοχείο, εστιατόριο, κέντρο αναψυχής ή τουριστικό κατάλυμα δημιουργεί αυξημένες υποχρεώσεις ασφάλειας. Στην Κύπρο, ο ιδιοκτήτης ή ο διαχειριστής δεν θεωρείται ποινικά υπεύθυνος απλώς και μόνο επειδή συνέβη ένα ατύχημα στο υποστατικό του. Ευθύνη μπορεί, όμως, να προκύψει όταν γνώριζε ή όφειλε να γνωρίζει έναν σοβαρό και προβλέψιμο κίνδυνο και παρέλειψε να λάβει εύλογα μέτρα για την αποτροπή του.
Το άρθρο 225 του Ποινικού Κώδικα, Κεφ. 154, επιβάλλει ειδικό καθήκον σε όποιον έχει υπό την ευθύνη ή τον έλεγχό του κάτι το οποίο, χωρίς την απαιτούμενη προσοχή, μπορεί να θέσει σε κίνδυνο τη ζωή, την ασφάλεια ή την υγεία άλλου. Ο υπεύθυνος οφείλει να επιδεικνύει εύλογη προσοχή και να λαμβάνει εύλογες προφυλάξεις. Στην κατηγορία αυτή μπορούν να περιληφθούν πισίνες, μηχανήματα, ηλεκτρικές εγκαταστάσεις, παιδότοποι, φρεάτια, ολισθηρά δάπεδα, εύφλεκτα υλικά και αφύλακτοι χώροι με μεγάλο ύψος.
Δεν ευθύνεται πάντως αναγκαστικά ο εγγεγραμμένος ιδιοκτήτης. Το Δικαστήριο εξετάζει ποιος είχε τον πραγματικό έλεγχο της εγκατάστασης, ποιος λάμβανε τις αποφάσεις για τη λειτουργία της και ποιος μπορούσε να εξαλείψει τον κίνδυνο. Όταν το υποστατικό ανήκει σε εταιρεία, μπορεί να διωχθεί η ίδια η εταιρεία, αλλά και διευθυντές ή άλλα στελέχη, εφόσον αποδειχθεί η προσωπική τους συμμετοχή, γνώση, αρμοδιότητα ή παράλειψη. Η εταιρική ιδιότητα από μόνη της δεν αρκεί για καταδίκη.
Χαρακτηριστική είναι απόφαση με γεγονοτα του 2016 περιοχης Αμμοχώστου οπου ενας 18χρονος έχασε τη ζωή του σε πισίνα τουριστικού συγκροτήματος, η οποία λειτουργούσε τις πρώτες πρωινές ώρες σε συνδυασμό με μπαρ που διέθετε αλκοόλ. Η χρήση της πισίνας δεν εμποδιζόταν ουσιαστικά και δεν υπήρχε ναυαγοσώστης την κρίσιμη ώρα.
Το Δικαστήριο έκρινε ότι οι πινακίδες απαγόρευσης δεν αποτελούσαν επαρκές μέτρο ασφαλείας. Στην πράξη, η επιχείρηση επέτρεπε και ενθάρρυνε τη χρήση της πισίνας από πρόσωπα που κατανάλωναν αλκοόλ. Η εταιρεία και οι δύο διευθυντές της κρίθηκαν ένοχοι για πρόκληση θανάτου λόγω αλόγιστης, απερίσκεπτης ή επικίνδυνης πράξης, σύμφωνα με το άρθρο 210.
Πότε μπορεί να στοιχειοθετηθεί ανθρωποκτονία
Ο κυπριακός Ποινικός Κώδικας διαβαθμίζει τα αδικήματα ανάλογα με τη σοβαρότητα της αμέλειας. Η βαρύτερη περίπτωση είναι η ανθρωποκτονία του άρθρου 205. Αυτή μπορεί να στοιχειοθετηθεί όταν ο θάνατος προκαλείται από παράνομη πράξη ή από παράλειψη εκτέλεσης καθήκοντος που συνιστά «υπαίτια αμέλεια».
Δεν αρκεί ένα συνηθισμένο λάθος ή μια απλή παράλειψη. Απαιτείται εξαιρετικά υψηλός βαθμός αμέλειας, ο οποίος πλησιάζει την ενσυνείδητη ανάληψη σοβαρού κινδύνου. Πρέπει, δηλαδή, να αποδεικνύεται ότι ο κατηγορούμενος αντιλήφθηκε μια πραγματική και ουσιαστική πιθανότητα πρόκλησης θανάτου ή σοβαρής βλάβης και, παρά ταύτα, προχώρησε ή παρέλειψε να ενεργήσει.
Σε ένα υποθετικό παράδειγμα, ανθρωποκτονία θα μπορούσε να εξεταστεί εάν ο διαχειριστής γνώριζε ότι η πισίνα παρουσίαζε άμεσο θανατηφόρο κίνδυνο —όπως επικίνδυνη ηλεκτρική διαρροή, ελαττωματικό σύστημα αναρρόφησης ή επανειλημμένους παραλίγο πνιγμούς— και, παρά τις σαφείς προειδοποιήσεις, επέτρεψε συνειδητά τη συνέχιση της λειτουργίας της χωρίς κανένα μέτρο. Η τελική κρίση εξαρτάται πάντοτε από τη μαρτυρία για τη γνώση του κινδύνου και τη σοβαρότητα της παράλειψης.
Πότε εφαρμόζεται η μικρότερη ευθύνη του άρθρου 210
Το άρθρο 210 αφορά πρόκληση θανάτου από αλόγιστη, απερίσκεπτη ή επικίνδυνη πράξη ή συμπεριφορά, χωρίς πρόθεση. Η απαιτούμενη αμέλεια είναι σοβαρότερη από την απλή αστική αμέλεια, αλλά χαμηλότερη από την υπαίτια αμέλεια του άρθρου 205.
Εδώ δεν είναι απαραίτητο να αποδειχθεί ότι ο υπεύθυνος είχε προσωπικά αντιληφθεί μια ουσιαστική πιθανότητα θανάτου. Αρκεί ο κίνδυνος να ήταν αντικειμενικά ορατός και η συμπεριφορά του να παρουσίαζε σοβαρή απόκλιση από όσα θα έκανε ένας λογικός και προσεκτικός διαχειριστής. Στην πιο πανω υπόθεση, το Δικαστήριο έκρινε ότι ο συνδυασμός αλκοόλ, ανεμπόδιστης πρόσβασης στην πισίνα και απουσίας ναυαγοσώστη δημιουργούσε εύλογα προβλέψιμο κίνδυνο.
Η συμπεριφορά του θύματος δεν απαλλάσσει αυτομάτως τον υπεύθυνο. Αν η κατανάλωση αλκοόλ, η παράβαση μιας οδηγίας ή άλλη απρόσεκτη ενέργεια του θύματος ήταν προβλέψιμη, η αιτιώδης συνάφεια μπορεί να παραμένει. Η πράξη ή η παράλειψη του κατηγορουμένου δεν χρειάζεται να αποτελεί τη μοναδική ή την κύρια αιτία του θανάτου. Αρκεί να αποτελεί ενεργό και ουσιαστική αιτία και όχι κάτι εντελώς επουσιώδες.
Πότε μπορεί να μην υπάρχει ποινική ευθύνη
Δεν οδηγεί κάθε θάνατος σε καταδίκη. Αν λήφθηκαν όλα τα εύλογα μέτρα, η εγκατάσταση συντηρούνταν ορθά, υπήρχε η απαιτούμενη επίβλεψη και ο θάνατος προκλήθηκε από εντελώς απρόβλεπτο ή ανεξάρτητο γεγονός, μπορεί να μην αποδεικνύεται ποινική αμέλεια.
Επίσης, η λειτουργία χωρίς άδεια ή η παραβίαση ενός τεχνικού κανονισμού δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι ο υπεύθυνος προκάλεσε τον θάνατο. Πρέπει η συγκεκριμένη παράβαση να συνδέεται αιτιωδώς με το αποτέλεσμα. Διαφορετικά μπορεί να υπάρχει μόνο ρυθμιστικό αδίκημα, διοικητική κύρωση ή αστική ευθύνη για αποζημίωση.
Σήμερα, ο περί Κολυμβητικών Δεξαμενών Νόμος του 2025 προβλέπει άδειες λειτουργίας, υγειονομικούς και τεχνικούς ελέγχους και ειδικά μέτρα ασφαλείας. Η συμμόρφωση με αυτές τις απαιτήσεις είναι απαραίτητη, αλλά δεν εξαντλεί πάντοτε το καθήκον προστασίας. Ο διαχειριστής οφείλει να προσαρμόζει τα μέτρα στους πραγματικούς κινδύνους του χώρου και στον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η επιχείρησή του.
Η τελική διάκριση εξαρτάται από τέσσερα βασικά στοιχεία: το καθήκον του κατηγορουμένου, τον βαθμό της αμέλειας, την προβλεψιμότητα του κινδύνου και την αιτιώδη σχέση της παράλειψης με τον θάνατο. Όσο μεγαλύτερη είναι η γνώση και η συνειδητή αψήφιση του κινδύνου, τόσο πιθανότερη γίνεται η εφαρμογή του βαρύτερου άρθρου 205. Όταν υπάρχει σοβαρή αλλά κυρίως αντικειμενική απερισκεψία, μπορεί να εφαρμόζεται το άρθρο 210. Όταν δεν αποδεικνύεται σοβαρή ποινική αμέλεια ή αιτιώδης σύνδεσμος, η υπόθεση μπορεί να παραμείνει στο επίπεδο της αστικής ή κανονιστικής ευθύνης.
*Αλέξανδρος Κληρίδης, Δικηγόρος και Πρόεδρος του Συνδέσμου Φυλακισμένων
