Αφορμή του παρόντος άρθρου έδωσε, η πρόσφατη απόφαση απονομής χάριτος σε καταδικασμένο πρόσωπο.
Το Κυπριακό Σύνταγμα και συγκεκριμένα το ΜΕΡΟΣ 3 με τίτλο «Περί του Προέδρου της Δημοκρατίας, του Αντιπρόεδρου της Δημοκρατίας και του Υπουργικού Συμβουλίου» ορίζει στο Άρθρο 53 το δικαίωμα απονομής χάριτος. Παρατίθεται αυτούσιο ως αυτό μας δόθηκε το 1960.
«1. Ο Πρόεδρος ή ο Αντιπρόεδρος της Δημοκρατίας έχουσι το δικαίωμα απονομής χάριτος εις άτομα καταδικασθέντα εις θάνατον και ανήκοντα εις την κοινότητα εκατέρου αυτών.
2. Οσάκις το βλαβέν πρόσωπον και ο καταδικασθείς είναι μέλη διαφόρων κοινοτήτων η χάρις απονέμεται εκ συμφώνου υπό τε του Προέδρου και του Αντιπροέδρου της Δημοκρατίας, εν περιπτώσει δε διαφωνίας αυτών, υπερισχύει η επιεικεστέρα γνώμη.
3. Διά της απονομής χάριτος κατ’ εφαρμογήν της πρώτης ή της δευτέρας παραγράφου του παρόντος άρθρου η ποινή του θανάτου μετατρέπεται εις ποινήν ισοβίων δεσμών.
4. Εις πάσαν άλλην πλην της ποινής του θανάτου περίπτωσιν ο Πρόεδρος και ο Αντιπρόεδρος της Δημοκρατίας μειώνουσιν, αναστέλλουσιν ή μετατρέπουσιν οιανδήποτε ποινήν επιβληθείσαν υπό οιουδήποτε δικαστηρίου εν τη Δημοκρατία κατόπιν συμφώνου γνώμης του γενικού εισαγγελέως της Δημοκρατίας και του βοηθού γενικού εισαγγελέως της Δημοκρατίας.
Με την θέση σε ισχύ του περί της Δέκατης Τροποποίησης του Συντάγματος Νόμος του 2016 (Ν. 93(I)/2016) την 16/9/2016, τροποποιήθηκε το Άρθρο 53§4 ως ακολούθως και αυτό ισχύει σήμερα:
«4. Ο Πρόεδρος και ο Αντιπρόεδρος της Δημοκρατίας μειώνουσιν, αναστέλλουσιν ή μετατρέπουσιν οιανδήποτε ποινήν επιβληθείσαν υπό οιουδήποτε δικαστηρίου εν τη Δημοκρατία κατόπιν συμφώνου γνώμης του γενικού εισαγγελέως της Δημοκρατίας και του βοηθού γενικού εισαγγελέως της Δημοκρατίας.»
Η αρχική μορφή του Άρθρου αφορούσε κυρίως τη χάρη σε καταδικασμένους σε θάνατο.
Με τη μεταγενέστερη τροποποίηση του Άρθρου 53(4), ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας μπορεί να μειώσει, αναστείλει, ή μετατρέψει οποιαδήποτε ποινή που επιβλήθηκε από οποιοδήποτε Δικαστήριο, αλλά μόνο ύστερα από ομόφωνη εισήγηση του Γενικού Εισαγγελέα και του Βοηθού Γενικού Εισαγγελέα.
Αυτό σημαίνει ότι η προεδρική χάρη είναι στην πραγματικότητα μια συνταγματικά συνασκούμενη αρμοδιότητα και όχι αποκλειστική εξουσία του Προέδρου.
Προκύπτει το ερώτημα. Ποια κριτήρια λαμβάνονται υπόψη;
Το Σύνταγμα δεν απαριθμεί συγκεκριμένα κριτήρια. Στην πράξη εξετάζονται ενδεικτικά στοιχεία όπως:
-
σοβαρή κατάσταση υγείας
-
προχωρημένη ηλικία
-
ανθρωπιστικοί λόγοι
-
εξαιρετικές περιστάσεις
-
ουσιαστική συνεργασία με τις διωκτικές αρχές
-
λόγοι δημοσίου συμφέροντος
Η αξιολόγηση γίνεται κατά περίπτωση και δεν υπάρχει δικαίωμα του καταδικασμένου να απαιτήσει τη χορήγηση χάρης.
Μπορεί να υπάρξει Δικαστικός έλεγχος;
Οι λόγοι για τους οποίους πρόσωπο αποφυλακίστηκε με προεδρική χάρη, δεν μπορούν να ελεγχθούν από το Δικαστήριο (Ιωάννου ν. Αστυνομίας (Αρ.2) (1997) 2 ΑΑΔ 267)
Ποια είναι η φύση της Προεδρικής χάρης;
-
δεν εξαφανίζει την καταδίκη
-
δεν ακυρώνει την απόφαση του δικαστηρίου
-
δεν διαγράφει την ποινική ευθύνη
-
δεν ισοδυναμεί με αθώωση
Αυτό που μεταβάλλεται είναι η εκτέλεση της ποινής. Για παράδειγμα:
-
αποφυλάκιση πριν από τη λήξη της ποινής, (βλέπε Ανδρέα Κυριάκου Πάνοβιτς κ.α. v. Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, Πολιτική Έφεση Αρ.356/2017, 357/2017, 4/12/2025, Q S v. ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΜΕΣΩ: ΥΦΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗΣ κ.α., Έφεση κατά Απόφασης Διοικητικού Δικαστηρίου Διεθνούς Προστασίας Αρ. 23/2025, 30/6/2025)
-
μείωση της διάρκειας της ποινής, (βλέπε ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΙΤΗΣΗ ΤΟΥ ΑΝΔΡΕΑ ΟΝΟΥΦΡΙΟΥ, Πολιτική Αίτηση Aρ. 63/2024, 17/5/2024, ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΙΤΗΣΗ ΤΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΜΠΕΝΕΤΗ ΜΕ Α.Δ.Τ. [ ] ΓΙΑ ΑΔΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΧΩΡΙΣΗ ΑΙΤΗΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΕΝΤΑΛΜΑΤΟΣ CERTIORARI ΚΑΙ PROHIBITION, Πολιτική Αίτηση Αρ. 77/26, 21/4/2026)
-
αναστολή ποινής (βλέπε BALAMPANIDIS ν. ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, Ποινική Έφεση Αρ. 210/2018, 10/5/2019, ΧΡΙΣΤΟΥ v. ΑΣΤΥΝΟΜΙΑΣ, ΠΟΙΝΙΚΗ ΕΦΕΣΗ ΑΡ. 151/20, 18/5/2021, ΓΟΥΙΛΙΑΜ ΤΖΙΑΜΑ ν. ΑΣΤΥΝΟΜΙΑΣ, Ποινική Έφεση Αρ. 17/2017, 18/12/2017)
-
μετατροπή μιας ποινής σε ηπιότερη (δεν εντοπίστηκε νομολογία)
Στο σύγγραμμα του Α.Ν. Λοΐζου «Σύνταγμα Κυπριακής Δημοκρατίας», 2001, σελ.235, αναφέρεται ότι η αναστολή ποινής κάτω από το Άρθρο 53.4: «σημαίνει ότι η ισχύς της δικαστικής απόφασης, και η εκτέλεση της μετατοπίζεται σε μελλοντικό χρόνο».
Γιατί απαιτείται η συνδρομή του Γενικού Εισαγγελέα και του Βοηθού;
Ο συνταγματικός νομοθέτης θέλησε να αποφευχθεί η χρήση της χάρης για πολιτικούς ή προσωπικούς λόγους. Έτσι δημιουργήθηκε ένας μηχανισμός ισορροπίας:
-
Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας εκφράζει την κρατική επιείκεια
-
Η ηγεσία της Νομικής Υπηρεσίας ελέγχει τη νομιμότητα και το δημόσιο συμφέρον
Η κυπριακή ρύθμιση είναι πιο περιοριστική από εκείνη άλλων προεδρικών Δημοκρατιών. Ενώ σε κράτη όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες ο Πρόεδρος διαθέτει ευρεία και προσωπική εξουσία απονομής χάρης, στην Κύπρο η εξουσία αυτή αποτελεί προϊόν συνεργασίας μεταξύ του Προέδρου και του ανεξάρτητου θεσμού του Γενικού και Βοηθού Εισαγγελέα. Ο σκοπός είναι να διασφαλίζεται ότι η επιείκεια απονέμεται μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις και όχι ως πολιτικό ή προσωπικό προνόμιο.
Στην απόφαση μειοψηφίας από τον Δικαστή Γ. Πική στην υπόθεση Γεώργιος Ιωάννου ν. Αστυνομίας, ΠΟΙΝΙΚΗ ΕΦΕΣΗ ΑΡ. 6195, 17 Ιουλίου, 1997 λέχθηκαν τα ακόλουθα:
«Η φύση της προεδρικής χάριτος και η υπόστασή της στο δικαϊκό στερέωμα εξηγούνται σε πολλά συγγράμματα - (βλ., μεταξύ άλλων, Ν.Ν. Σαρίπολου - "Σύστημα Συνταγματικού Δικαίου", Τόμος Β΄, 522-532. Δ. Τσάτσου - "Συνταγματικό Δίκαιο", Τόμος Β, σελ. 353, 354. Halsbury's Laws of England, 4th Ed., Vol. 8, παράγραφο 951). Ανεξάρτητα από το μανδύα, από τον οποίο περιβάλλεται, κοινό χαρακτηριστικό της εξουσίας παροχής χάριτος σε καταδικασθέντα είναι το ανέλεγκτο της πράξης, γεγονός το οποίο τονίζεται στη Lazaris Demetriou and Another and The Republic (The Acting President of the Republic and Another) 3 R.S.C.C. 121 και επαναλαμβάνεται στην ενδιάμεση απόφασή μας της 29ης Μαΐου, 1997, σ' αυτή την υπόθεση, όπου υποδεικνύεται: "Θεώρηση των λόγων για τους οποίους ασκείται η εξουσία από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, με αναφορά στο εύλογο της απόφασης, θα οδηγούσε αναπόφευκτα στον έλεγχο αυτής τούτης της πράξης.»
Ανέλεγκτη δικαστικά η πράξη του Προέδρου. Διαφωνώ με την απόφαση του.
*Δημήτρης Απαισιώτης
Δικηγόρος
