Ανακοίνωση Τύπου ΣΑΚ/ΠΑΣΥΔΥ ημ. 01/07/2026
Η Νομική διάσταση και ανάλυση της δημοσίευσης και αναπαραγωγής των ονομάτων αστυνομικών μαρτύρων με αφορμή σε εκκρεμή ποινική υπόθεση.
Συνοπτική ΑΝΑΛΥΣΗ
1.Στην Κυπριακή έννομη τάξη δεν υφίσταται γενικός νομικός κανόνας που να απαγορεύει τη δημοσίευση ή αναπαραγωγή του ονόματος μάρτυρα, περιλαμβανομένου αστυνομικού μάρτυρα, σε εκκρεμή ποινική υπόθεση. Ο κανόνας είναι ότι σε δημόσια δίκη η επώνυμη κατάθεση και κατονομασία του κάθε μάρτυρα είναι μέρος του δημόσιου χαρακτήρα της ποινικής διαδικασίας. Η προστασία της ταυτότητας κάποιου μάρτυρα είναι ένα εξαιρετικό μέτρο που διατάσσεται μόνο από το Δικαστήριο που εκδικάζει την υπόθεση και όχι μία κατάσταση που ισχύει εκ των προτέρων.
2.Η δημοσιοποίηση ονόματος μάρτυρα καθίσταται παράνομη ή κολάσιμη μόνο σε τρεις ξεχωριστές περιπτώσεις:
(α) όταν παραβιάζεται ήδη εκδοθέν από κάποιο Δικαστήριο διάταγμα προστασίας ή περιορισμού δημοσίευσης του ονόματος κάποιου μάρτυρα
(β) όταν το δημοσίευμα περνά τον υψηλό πήχη της περιφρόνησης του Δικαστηρίου σύμφωνα με το άρθρο 44 του περί Δικαστηρίων Νόμου 14/60, δηλαδή δημιουργεί πραγματικό κίνδυνο βλάβης της εκκρεμούσας δικαστικής διαδικασίας ή συνιστά απόπειρα επηρεασμού κάποιου μάρτυρα και
(γ) όταν η έκθεση του ονόματος μάρτυρα και προσωπικών του στοιχείων είναι δυσανάλογη ώστε να υπερβαίνει τη δημοσιογραφική εξαίρεση του άρθρου 29 του Ν. 125(Ι)/2018.
3.Η ίδια η Ανακοίνωση της ΣΑΚ/ΠΑΣΥΔΥ είναι μία συνδικαλιστική τοποθέτηση για προστασία των μελών της, που έχει κάθε δικαίωμα να το πράξει, όμως δεν έχει καμία νομική βάση σε σχέση με τις τρεις πιο πάνω περιπτώσεις και στην ουσία προσπαθεί να επιβάλει ένα προληπτικό περιορισμό στην άσκηση του δημοσιογραφικού λειτουργήματος.
4.Αν από το περιεχόμενο της πιο πάνω ανακοίνωσης οδηγηθούμε στην λογική της «προστασίας των αστυνομικών μαρτύρων» σε ποινικές δίκες με μία εκ των προτέρων ανωνυμοποίηση της μαρτυρίας των αστυνομικών ή την λήψη ειδικών μέτρων, σε σχέση με μάρτυρες αστυνομικούς, τότε αυτό περιορίζει την δίκαια δίκη του κατηγορούμενου και την αποτελεσματική αντεξέταση των μαρτύρων και προσκρούουν στο άρθρο 30 του Συντάγματος και στο άρθρο 6(3)(δ) της ΕΣΔΑ.
ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΧΡΗΖΟΥΝ ΑΠΑΝΤΗΣΗΣ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΟ ΘΕΜΑ
(α)Υφίσταται στο Κυπριακό Δίκαιο νομικός περιορισμός στη δημοσίευση ή αναπαραγωγή του ονόματος μάρτυρα σε εκκρεμή ποινική υπόθεση;
(β) Καλύπτει η νομοθεσία προστασίας δεδομένων τη δημοσιοποίηση ονομάτων μαρτύρων από τα ΜΜΕ, και σε ποιο βαθμό;
(γ)Πότε στοιχειοθετείται περιφρόνηση του Δικαστηρίου ή προσβολή του ανεπηρέαστου της δίκης από τέτοια δημοσιεύματα;
(δ) Πώς λειτουργεί η ελευθερία του τύπου και η αρχή της δημοσιότητας της δίκης ως αντίβαρο;
Πραγματικά Περιστατικά
1.Τα ακόλουθα προκύπτουν από την Ανακοίνωση:
2.Ο ΣΑΚ/ΠΑΣΥΔΥ εκφράζει προβληματισμό για τη δημοσιοποίηση και αναπαραγωγή στα ΜΜΕ των ονομάτων αστυνομικών που πρόκειται να καταθέσουν ή κατέθεσαν ως μάρτυρες σε εκκρεμή ποινική υπόθεση «ιδιαίτερης σημασίας» (Ανακοίνωση, παρ. 1).
3.Η Ανακοίνωση χαρακτηρίζει την προστασία της ιδιωτικότητας και των προσωπικών δεδομένων των μαρτύρων ως θεμελιώδη αρχή του κράτους δικαίου, ώστε ο μάρτυρας να καταθέτει ελεύθερα και χωρίς φόβο στοχοποίησης, πιέσεων ή εκφοβισμού (Ανακοίνωση, παρ. 2).
4.Υποστηρίζει ότι η δημόσια γνωστοποίηση του ονόματος των μαρτύρων επηρεάζει το περιβάλλον της δικαστικής διαδικασίας και θέτει ζήτημα δίκαιης, ανεπηρέαστης και αμερόληπτης δίκης (Ανακοίνωση, παρ. 3).
5.Αναγνωρίζει ότι οι αστυνομικοί καταθέτουν επιτελώντας θεσμικό καθήκον, αλλά διατηρούν το δικαίωμα στην ιδιωτικότητα και ότι η Πολιτεία έχει υποχρέωση να διασφαλίζει την ασφάλειά τους (Ανακοίνωση, παρ. 4).
6.Καλεί τους εμπλεκόμενους φορείς σε προσοχή κατά τη διαχείριση προσωπικών στοιχείων μαρτύρων, ιδίως σε εκκρεμείς ποινικές διαδικασίες, και κλείνει με τη θέση ότι η προστασία των μαρτύρων είναι αναγκαία προϋπόθεση για την εύρυθμη λειτουργία της Δικαιοσύνης (Ανακοίνωση, παρ. 6 και 7).
7. Ανακοίνωση δεν προσδιορίζει συγκεκριμένη υπόθεση, τα ονόματα, το δικαστήριο, ούτε τη νομική βάση επί της οποίας θα μπορούσε να στηριχθεί τέτοιος περιορισμός δημοσίευσης.
Νομικό Πλαίσιο
1.Νομοθεσία
2.Ο υπέρτατος νόμος της Κ.Δ. είναι το Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας: Άρθρο 15 (δικαίωμα σεβασμού ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής), άρθρο 19 (ελευθερία λόγου και έκφρασης), άρθρο 30 (δικαίωμα πρόσβασης στη δικαιοσύνη και δημόσια συνεδρίαση), άρθρο 12 (δικαιώματα κατηγορουμένου, περιλαμβανομένου του τεκμηρίου αθωότητας) και άρθρο 162 (δικαιοδοσία των Δικαστηρίων για τιμωρία περιφρόνησης).
3.Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ), κυρωθείσα από την Κυπριακή Δημοκρατία: άρθρο 6 (δίκαιη δίκη, με το άρθρο 6(3)(δ) για την εξέταση μαρτύρων), άρθρο 8 (ιδιωτική ζωή) και άρθρο 10 (ελευθερία έκφρασης).
4.Ο Γενικός Κανονισμός Προστασίας Δεδομένων, Κανονισμός (ΕΕ) 2016/679, και ο περί της Προστασίας των Φυσικών Προσώπων Έναντι της Επεξεργασίας των Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα Νόμος του 2018 (Ν. 125(Ι)/2018). Το άρθρο 29(1) του Ν. 125(Ι)/2018 ορίζει ότι η επεξεργασία δεδομένων, ειδικών κατηγοριών δεδομένων, ή δεδομένων που αφορούν ποινικές καταδίκες και αδικήματα, η οποία διενεργείται για δημοσιογραφικούς σκοπούς, «είναι νόμιμη, νοουμένου ότι οι σκοποί αυτοί είναι ανάλογοι προς τον επιδιωκόμενο στόχο και σέβονται την ουσία των δικαιωμάτων» όπως καθορίζονται στον Χάρτη, στην ΕΣΔΑ και στο Μέρος ΙΙ του Συντάγματος.
5.Ο περί Δικαστηρίων Νόμος 14/60, άρθρο 44, για την περιφρόνηση του Δικαστηρίου. Το άρθρο 44(1) περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τη δημοσίευση εγγράφου ή ομιλίας σκανδαλώδους φύσεως αναφορικά με δικαστήριο σε σχέση με δικαστική διαδικασία, καθώς και την απόπειρα παράνομης επέμβασης ή επηρεασμού μάρτυρα σε δικαστική διαδικασία, «είτε προ είτε μετά την μαρτυρία».
Νομολογία
1.Η υπόθεση: The Sunday Times v. the United Kingdom (No. 1), αρ. προσφ. 6538/74, απόφαση 26.4.1979, Series A no. 30.
2.Η Αρχή της πιο πάνω απόφασης: ο περιορισμός δημοσίευσης με βάση την περιφρόνηση του δικαστηρίου (sub judice) επεμβαίνει στο άρθρο 10. Επιδιώκει μεν η απαγόρευση δημοσίευσης με διάταγμα δικαστηρίου τον θεμιτό σκοπό της διαφύλαξης του κύρους και της αμεροληψίας της δικαιοσύνης, αλλά κρίθηκε ότι δεν ήταν «αναγκαίος σε δημοκρατική κοινωνία», διότι δεν ανταποκρινόταν σε πιεστική κοινωνική ανάγκη υπέρτερη του δημόσιου συμφέροντος ενημέρωσης. Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε παραβίαση του άρθρου 10.
Αρχές Δικαίου
1.Αρχή της δημοσιότητας της δίκης (άρθρο 30(2) Συντάγματος και άρθρο 6(1) ΕΣΔΑ): η ποινική διαδικασία διεξάγεται δημόσια και οι μάρτυρες καταθέτουν επωνύμως, εκτός αν διαταχθεί το αντίθετο.
2.Αρχή της αναλογικότητας και της ελαχιστοποίησης κατά την επεξεργασία δεδομένων για δημοσιογραφικούς σκοπούς: η εξαίρεση του δικαιώματος του δημοσιογράφου για δημοσίευση κάμπτεται μόνο όταν η έκθεση υπερβαίνει το αναγκαίο μέτρο.
Νομική Ανάλυση
1.Ερώτημα (α): Υφίσταται νομικός περιορισμός δημοσίευσης ονόματος μάρτυρα;
2.Το Κυπριακό Δίκαιο δεν προβλέπει γενική απαγόρευση δημοσίευσης του ονόματος μάρτυρα. Το άρθρο 30(2) του Συντάγματος και το άρθρο 6(1) της ΕΣΔΑ καθιερώνουν τη δημόσια διεξαγωγή της δίκης. Ο μάρτυρας, αστυνομικός ή μη, καταθέτει κατά κανόνα επωνύμως και το όνομα του αποτελεί μέρος του δημόσιου δικαστηριακού γίγνεσθαι και του πρακτικού.
3.Η προστασία της ταυτότητας μάρτυρα (ανωνυμία, ψευδώνυμο, κατάθεση κεκλεισμένων των θυρών, οπτικοακουστική απόκρυψη) είναι ένα εξαιρετικό μέτρο που διατάσσεται μόνο από το Δικαστήριο κατόπιν αίτησης παράγοντος της δικαστικής διαδικασίας. Δεν μπορεί να προϋπάρχει ως ειδικό καθεστώς προστασίας απλώς επειδή ο μάρτυρας είναι αστυνομικός.
4.Συμπέρασμα ερωτήματος: δεν υφίσταται προϋπάρχον γενικός περιορισμός. Είναι βέβαιο ότι, ελλείψει σχετικού διατάγματος δικαστηρίου, η κατονομασία μάρτυρα δεν είναι αφ' εαυτής παράνομη, διότι η αρχή της δημοσιότητας είναι ρητή στο Σύνταγμα και στην ΕΣΔΑ και η προστασία ταυτότητας απαιτεί θετική δικαστική απόφαση που εν προκειμένω δεν προκύπτει ότι υπάρχει στο παράπονο της συνδικαλιστικής οργάνωσης των Αστυνομικών.
Ερώτημα (β): Νομοθεσία προστασίας δεδομένων
1.Το άρθρο 29(1) του Ν. 125(Ι)/2018 προβλέπει ρητά δημοσιογραφική εξαίρεση: η επεξεργασία δεδομένων για δημοσιογραφικούς σκοπούς είναι νόμιμη υπό την προϋπόθεση της αναλογικότητας και του σεβασμού της ουσίας των δικαιωμάτων. Η εξαίρεση αυτή για τους δημοσιογράφους αδρανοποιεί ένα σημαντικό μέρος των υποχρεώσεων του ΓΚΠΔ.
2.Η εξαίρεση όμως δεν είναι απόλυτη: κάμπτεται μόνο όταν η επεξεργασία υπερβαίνει το αναγκαίο μέτρο όπως σε όλες τις άλλες περιπτώσεις, όπως όταν δημοσιεύεται διεύθυνση κατοικίας, φωτογραφία, στοιχεία οικογένειας, ή στοιχεία που εκθέτουν τον μάρτυρα σε συγκεκριμένο κίνδυνο.
3.Συμπέρασμα ερωτήματος: η απλή κατονομασία καλύπτεται από τη δημοσιογραφική εξαίρεση του σχετικού νόμου, ειδικά όταν η υπόθεση χαρακτηρίζεται δημόσιου ενδιαφέροντος και να τονίσουμε ότι η αστυνομική ιδιότητα μάρτυρα μειώνει ακόμη πιο δραστικά την εύλογη προσδοκία προστασίας της ιδιωτικότητας ως προς τη θεσμική δράση/μαρτυρία κάποιου αστυνομικού.
Ερώτημα (γ): Περιφρόνηση Δικαστηρίου
1.Ο θεσμικός φραγμός στα δημοσιεύματα είναι το άρθρο 44 του Ν. 14/60, σε συνδυασμό με τη συμφυή εξουσία των Δικαστηρίων για περιφρόνηση κατά το άρθρο 162 του Συντάγματος. Δύο σκέλη του άρθρου 44 έχουν άμεση σχέση με την Ανακοίνωση: το σκέλος που αφορά σκανδαλώδη δημοσιεύματα σε σχέση με δικαστική διαδικασία, και το σκέλος που αφορά την παράνομη απόπειρα επηρεασμού μάρτυρα.
2.Το κατώφλι για να κριθεί ένα δημοσίευμα εκτός της εμβέλειας της εξαίρεσης που απολαμβάνουν οι δημοσιογράφοι είναι πάρα πολύ υψηλό. Απαιτείται ένα δημοσίευμα που να δημιουργεί πραγματικό κίνδυνο σοβαρής βλάβης στην εκκρεμή διαδικασία, όπως ο εκφοβισμός μάρτυρα, η αποκάλυψη του περιεχομένου της αναμενόμενης κατάθεσής του, ή προδικασία της ενοχής κάποιου κατηγορούμενου. Η απλή κατονομασία μάρτυρα χωρίς αναληθή και εκφοβιστικό σχολιασμό ή προσωπικά στοιχεία μάρτυρα όπως τα αναφέρουμε πιο πάνω, κατά κανόνα δεν φτάνει πόσο μάλλον να προσπερνά το κατώφλι αυτό.
3.Το ΕΔΔΑ στην Sunday Times v. UK (No. 1) επιβεβαίωσε ότι οι περιορισμοί sub judice επιδιώκουν θεμιτό σκοπό, αλλά υπόκεινται στον έλεγχο της αναγκαιότητας σε δημοκρατική κοινωνία και της στάθμισης με το δημόσιο συμφέρον της ενημέρωσης.
4.Συμπέρασμα ερωτήματος: η κατονομασία και μόνο δεν στοιχειοθετεί καμία περιφρόνηση του δικαστηρίου και ειδικά μετά που έδωσε μαρτυρία ο μάρτυρας, επειδή η νομολογία απαιτεί πραγματικό κίνδυνο βλάβης της δικαστικής διαδικασίας. Θα ήταν όμως αμφίβολο, και ενδεχομένως ποινικά κολάσιμο, αν το δημοσίευμα συνοδευόταν από στοιχεία εκφοβισμού κάποιου μάρτυρα πριν δώσει μαρτυρία, οπότε θα ενεργοποιούνταν το σκέλος του άρθρου 44 περί επηρεασμού μάρτυρα.
Ερώτημα (δ): Ελευθερία τύπου και δημοσιότητα ως αντίβαρο
1.Το άρθρο 19 του Συντάγματος και το άρθρο 10 της ΕΣΔΑ προστατεύουν την ελευθερία του τύπου και το δικαίωμα του κοινού στην ενημέρωση. Το ΕΔΔΑ αντιμετωπίζει με επιφύλαξη την προληπτική λογοκρισία. Σε υπόθεση «ιδιαίτερης σημασίας», όπως χαρακτηρίζεται στην Ανακοίνωση (παρ. 1), το δημόσιο συμφέρον ενημέρωσης είναι αυξημένο και ενισχύει τη θέση των ΜΜΕ και των δημοσιογράφων.
2.Συμπέρασμα ερωτήματος: είναι βέβαιο ότι η ελευθερία του τύπου και η αρχή της δημοσιότητας λειτουργούν ως ισχυρό αντίβαρο στην απαγόρευση της δημοσίευσης ονόματος μάρτυρα, επειδή κατοχυρώνονται ρητά στο Σύνταγμα και στην ΕΣΔΑ και η νομολογία του ΕΔΔΑ ελέγχει αυστηρά κάθε προληπτικό περιορισμό της άσκησης του λειτουργήματος της δημοσιογραφίας.
Νομική φύση και ισχύς της Ανακοίνωσης
1.Δεσμευτικότητα: η Ανακοίνωση είναι θεσμική τοποθέτηση συνδικαλιστικού φορέα. Δεν δεσμεύει τα ΜΜΕ, δικαστήρια, ή διαδίκους.
2.Ασάφεια: η Ανακοίνωση αναμειγνύει τρεις διακριτές έννομες αξίες, δηλαδή την προστασία προσωπικών δεδομένων, την ασφάλεια μαρτύρων στα Δικαστήρια όταν είναι Αστυνομικοί και την δίκαιη δίκη, χωρίς να προσδιορίζει τη νομική βάση περιορισμού της δημοσίευσης των ονομάτων των μαρτύρων αστυνομικών. Επικαλείται γενικά και αόριστα επιπλέον το ανεπηρέαστο της δίκης κατά τρόπο που δεν διακρίνει μεταξύ της προστασίας του κατηγορουμένου και της προστασίας των μαρτύρων κατηγορίας.
3.Μπορεί να υποστηριχθεί ότι, σε υπόθεση με πραγματικό κίνδυνο για την ασφάλεια των αστυνομικών μαρτύρων και ή οποιονδήποτε μαρτύρων, η δημοσιοποίηση των ονομάτων τους δικαιολογεί ειδικά μέτρα και ότι το άρθρο 8 της ΕΣΔΑ και η υποχρέωση της Πολιτείας για προστασία τους στηρίζουν τέτοιο αίτημα. Όμως η θέση αυτή είναι βάσιμη μόνο εάν και εφόσον τεκμηριωθεί συγκεκριμένος κίνδυνος και εγερθεί με τον ορθό δικονομικό τρόπο ενώπιον του εκδικάζοντος δικαστηρίου και αποφασίσει σχετικά το Δικαστήριο.
Αδυναμίες της θέσης του ΣΑΚ/ΠΑΣΥΔΥ
1.Η ανακοίνωση είναι υπερβολικά ευρεία διατύπωση: αντιμετωπίζει τη δημοσιοποίηση ονόματος σαν εξ ορισμού παράνομη, ενώ οι μάρτυρες καταθέτουν δημόσια και επωνύμως ως ο κανόνας και δεν μπορούν οι αστυνομικοί να έχουν ιδιαίτερη μεταχείριση ένεκα του θεσμικού τους ρόλου και καθήκοντος. Αν ο αστυνομικός δεν θέλει την δημοσίευση του ονόματος του τότε δεν έπρεπε να είναι αστυνομικός και δεν είναι τυχαίο που φέρουν σχετικά διακριτικά οι αστυνομικοί για να αναγνωρίζονται από τους πολίτες και ή να εντοπίζονται σε κάποιες περιπτώσεις.
2.Υπάρχει στην ανακοίνωση σύγχυση διαφόρων νομικών βάσεων προώθησης της θέσης τους: αναμειγνύει προσωπικά δεδομένα, με ασφάλεια και δίκαιη δίκη χωρίς να προσδιορίζει τη διάταξη που στηρίζει τον ζητούμενο περιορισμό δημοσίευσης των ονομάτων των αστυνομικών.
3.Η ανακοίνωση κάνει εσφαλμένη επίκληση του τεκμηρίου της αθωότητας: το τεκμήριο προστατεύει τον κατηγορούμενο που δίνουν μαρτυρία εναντίον του και όχι τους μάρτυρες κατηγορίας.
4.Έλλειψη ενεργητικής νομιμοποίησης του συνδικαλιστικού φορέα της Αστυνομίας: ο συνδικαλιστικός φορέας δεν είναι διάδικος στις δίκες. Αίτηση για ειδικά μέτρα για προστασία μαρτύρων εγείρεται από την Κατηγορούσα Αρχή ή αποφασίζεται από το Δικαστήριο και δημοσίευση της ανακοίνωσης ίσως θα μπορούσε να εκληφθεί ως προσπάθεια επηρεασμού της δικαστικής διαδικασίας.
5.Προσέγγιση προληπτικού περιορισμού: ό,τι ζητείται από τον συνδικαλιστικό φορέα στην ουσία πλησιάζει τον προληπτικό περιορισμό του τύπου, τον οποίο το ΕΔΔΑ ελέγχει αυστηρά (Sunday Times v. UK).
*Χρίστος Πουτζιουρής, Δικηγόρος
