Το νομικό ενδιαφέρον όσον αφορά την ανακοίνωση της Αρχής κατά της διαφθοράς ημερομηνίας 16/06/2026 αναφορικά με τα αποτελέσματα της έρευνας για το βιβλίο “ΚΡΑΤΟΣ ΜΑΦΙΑ”, αρχίζει στην φράση «επίπεδο απόδειξης».
Μια Γενική Αρχή του δικαίου, καθορίζει ότι εκείνος που ισχυρίζεται κάτι, εκείνος έχει το βάρος απόδειξης του ισχυρισμού του.
Τι είναι το «επίπεδο απόδειξης»;
Σε Κυπριακές δικαστικές αποφάσεις εντοπίζονται και οι ταυτόσημες φράσεις «βαθμός απόδειξης» ή «μέτρο απόδειξης» [standard of proof]. Οι προαναφερόμενες φράσεις, αναφέρονται στην αξιολόγηση της ποιότητας και πειστικότητας της μαρτυρίας που έχει δοθεί όταν εξετάζεται αν ο διάδικος (σε ποινική ή αστική δίκη) απέσεισε το σχετικό βάρος που έχει για να αποδείξει τους ισχυρισμούς του.
Με άλλα λόγια, και έχοντας υπόψη την προαναφερθείσα γενική αρχή, για παράδειγμα, η προβολή από ένα πρόσωπο ενός ισχυρισμού, αυτή η ενέργεια από μόνη της, απογυμνωμένη από υποστηρικτική και αποδεκτή μαρτυρία, αφήνει τον ισχυρισμό να παραμένει μετέωρος ως απλά ένας ισχυρισμός. Μπορεί ο ισχυρισμός να ισχύει, μπορεί και όχι.
Αυτός ο ισχυρισμός, από την στιγμή που υποβάλλεται από κάποιο πρόσωπο, εντός της αίθουσας Δικαστηρίου, για να γίνει αποδεκτός και να καταστεί εύρημα του δικαστηρίου, θα περάσει μια νομική διαδικασία. Η ορολογία που επικρατεί σε ποινική δίκη είναι στην φράση «πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας» (beyond reasonable doubt). Ενώ σε αστική δίκη, στο «ισοζύγιο των πιθανοτήτων» (balance of probabilities), δηλαδή σημαίνει ότι ένας ισχυρισμός πρέπει να είναι απλώς "πιο πιθανό να ισχύει παρά να μην ισχύει" (δηλαδή >50% πιθανότητα).
Ώστε, το πρόσωπο που προβάλλει τον εν λόγω ισχυρισμό, θα πρέπει κατά κανόνα, ο ίδιος να τον αποδείξει με αποδεκτή μαρτυρία η οποία θα φτάνει στο επίπεδο/βαθμό/μέτρο απόδειξης είτε του «πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας» αν είναι ποινικής υφής υπόθεση είτε στο «ισοζύγιο των πιθανοτήτων» αν είναι αστικής υφής υπόθεση.
Το δικαστήριο απαιτεί στην ενώπιον του διαδικασία, να τον πείσει ο διάδικος που εκκίνησε την δίκη, κατά πόσο μπορεί ο τελευταίος να αποδείξει τον ισχυρισμό του. Με κάθε σχετική μαρτυρία που προσκομίζει ο διάδικος, είναι ωσάν να τοποθετεί και ένα τούβλο στην προσπάθεια του να «κτίσει» την υπόθεση του. Όταν τα τούβλα φτάσουν σε ένα ύψος (λίγο πιο πάνω από την μέση) που στην αστική δίκη ονομάζεται «ισοζύγιο των πιθανοτήτων» τότε ο ισχυρισμός αποδείχθηκε δικαστικά. Το ίδιο πρέπει να γίνει και σε ποινική δίκη, με την μόνη διαφορά ότι ο τοίχος θα πρέπει να έχει φτάσει σε τέτοιο ύψος που θα μπορούσε κάποιος να πει, ότι σχεδόν να ολοκληρωθεί το κτίσμα. Δεν χρειάζεται να ολοκληρωθεί, αλλά χρειάζεται το ύψος του να είναι τέτοιο, που βλέποντας τον τοίχο κάποιος να λέει πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας, ο τοίχος πράγματι έχει κτιστεί.
Στην προκειμένη περίπτωση, σύμφωνα με την ανακοίνωση της Αρχής, έχουμε ένα πόρισμα το οποίο αναφέρεται στην πιθανότητα διάπραξης ποινικών αδικημάτων από αριθμό προσώπων. Το «επίπεδο απόδειξης» για διάπραξη ποινικού αδικήματος είναι το πιο ψηλό που υπάρχει στο Κυπριακό νομικό σύστημα. Δηλαδή για να έχουμε καταδίκη ενός προσώπου σε ποινικής υφής δίκη, θα πρέπει ο αντίπαλος διάδικος να ικανοποιήσει εκείνο το επίπεδο απόδειξης που απαντάται στην φράση «πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας».
Παρατίθεται αυτούσια η σχετική παράγραφος από την ανακοίνωση της Αρχής.
«Επίπεδο Απόδειξης
30. Είναι σημαντικό, και πρέπει να τονιστεί με ιδιαίτερη έμφαση ότι, το επίπεδο απόδειξης που εφαρμόζεται σε ερευνητικές διαδικασίες όπως η παρούσα, είναι αυτό του ισοζυγίου των πιθανοτήτων, σ’ αντίθεση με το αντίστοιχο που εφαρμόζεται σε ποινικές υποθέσεις που είναι απόδειξη πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας.»
Συνεπώς τα ευρήματα της επιτροπής, ενώ ομιλούν για ποινικά αδικήματα, εντούτοις καταλογίζουν το ενδεχόμενο διάπραξης τους σε συγκεκριμένο αριθμό προσώπων στο επίπεδο απόδειξης του «ισοζυγίου των πιθανοτήτων». Αμέσως γίνεται αντιληπτό ότι αυτά τα ευρήματα δεν μπορούν ως έχουν να καταδικάσουν ύποπτο πρόσωπο σε ποινική διαδικασία στο δικαστήριο. Από την άλλη, μπορεί η επιτροπή να περισυνέλεξε τέτοια μαρτυρία που να κοντεύει ή και να φτάνει στο σημείο του πέραν πάσης αμφιβολίας. Αλλά ως οι όροι εντολής της, να μην είναι σε θέση να εκδώσουν ανακοίνωση ότι τα ευρήματα τους είναι τέτοια που πράγματι μπορούν να αποδειχθούν στο ποινικό δικαστήριο.
Μιας και η επιτροπή που εκπόνησε το εν λόγω πόρισμα, έχει διερευνητικές και όχι ανακριτικές εξουσίες, και επειδή δεν απαρτίζεται από «ποινικούς ανακριτές» σύμφωνα με το άρθρο 4(2) της Ποινικής δικονομίας, Κεφ.155. Για να καταστεί το συγκεκριμένο πόρισμα ως εργαλείο απόδειξης των εν λόγω ποινικών αδικημάτων, χρειάζεται η διεξαγωγή ποινικής ανάκρισης από πρόσωπο που θα έχει ως όρο εντολής την διερεύνηση αυτών των ποινικών αδικημάτων. Με την εργαλειοποίηση του πορίσματος, ως η βάση μιας ποινικής διερεύνησης, μπορεί να γίνει η προσπάθεια από τον μελλοντικό ποινικό ανακριτή, να περισυνελλέξει τέτοια μαρτυρία (αν χρειάζεται) για να στοιχειοθετήσει τα ποινικά αδικήματα στο επίπεδο/βαθμό/μέτρο απόδειξης του «πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας»
Δημήτρης Απαισιώτης
Δικηγόρος
