Ψηλά στην ατζέντα προτεραιοτήτων της Κυπριακής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρώπης τέθηκε η στήριξη και η προώθηση της ψυχικής υγείας, ένα ζήτημα με αυξανόμενη κοινωνική και πολιτική σημασία, το οποίο συζητήθηκε εκτενώς στο υψηλού επιπέδου συνέδριο για την Ψυχική Υγεία και τη Συμπεριληπτικότητα που πραγματοποιήθηκε την Τρίτη. Η συγκεκριμένη θεματολογία απασχόλησε για πρώτη φορά σε τέτοιο βαθμό τις εργασίες της Προεδρίας, αναδεικνύοντας την ανάγκη για ολιστικές πολιτικές, συντονισμό δράσεων και ουσιαστική ενσωμάτωση της ψυχικής υγείας στον ευρύτερο ευρωπαϊκό σχεδιασμό.
Η συζήτηση ανέδειξε με έμφαση τη διάσταση της ψυχικής υγείας των νέων και των παιδιών, ιδιαίτερα μέσα σε ένα ψηφιακό περιβάλλον που εξελίσσεται ραγδαία και επιδρά καθοριστικά στην καθημερινότητά τους. Τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν καταδεικνύουν ότι ένα σημαντικό ποσοστό της νεαρής γενιάς αντιμετωπίζει ψυχικές προκλήσεις, ενώ η προβληματική χρήση των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης εμφανίζεται με αυξανόμενη συχνότητα. Παράλληλα, η αυτοκτονία παραμένει μία από τις κύριες αιτίες θανάτου στις νεαρές ηλικίες, γεγονός που ενισχύει την ανάγκη για έγκαιρη πρόληψη, στοχευμένες παρεμβάσεις και ενδυνάμωση των υποστηρικτικών δομών.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στις ανισότητες που εξακολουθούν να υφίστανται μεταξύ των κρατών μελών σε ό,τι αφορά την πρόσβαση σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας, την αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων και την ενσωμάτωση της ψυχικής φροντίδας στα εθνικά συστήματα υγείας. Τα δεδομένα αποτυπώνουν ότι μόνο περιορισμένος αριθμός χωρών έχει προχωρήσει στην πλήρη εφαρμογή σύγχρονων μοντέλων φροντίδας, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις οι υπηρεσίες παραμένουν αποσπασματικές ή ανεπαρκώς στελεχωμένες, δημιουργώντας ένα τοπίο που απαιτεί άμεσες και συντονισμένες πολιτικές αποφάσεις.
Τη σημασία της ψυχικής υγείας ως θεμέλιου της ατομικής ευημερίας αλλά και της κοινωνικής συνοχής ανέδειξε ο υπουργός Υγείας, Νεόφυτος Χαραλαμπίδης, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στη συμμετοχή των ανθρώπων με βιωμένη εμπειρία, υπογραμμίζοντας ότι οι φωνές τους πρέπει να καθοδηγούν ουσιαστικά τις πολιτικές και τις παρεμβάσεις.
Όπως ανέφερε, η ψυχική υγεία δεν περιορίζεται στην απουσία ασθένειας, αλλά αποτελεί τη βάση της συνολικής ευεξίας των ατόμων και τον πυλώνα πάνω στον οποίο οικοδομούνται ανθεκτικές και συνεκτικές κοινωνίες. Υπενθύμισε ότι, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η υγεία συνιστά μια κατάσταση πλήρους σωματικής, ψυχικής και κοινωνικής ευεξίας, ένας ορισμός που συνδέεται άμεσα με την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, την αυτονομία και τη δυνατότητα κάθε πολίτη να συμμετέχει ισότιμα στην οικογενειακή, κοινωνική και οικονομική ζωή. Στο πλαίσιο αυτό, η συμπερίληψη, όπως σημείωσε, αποτελεί την πρακτική εφαρμογή αυτής της θεώρησης, καθώς συστήματα που αγκαλιάζουν όλους μειώνουν τις ανισότητες, ενισχύουν την εμπιστοσύνη και θωρακίζουν τον κοινωνικό ιστό.
Αναφερόμενος στη συγκυρία, ο υπουργός τόνισε ότι η Ευρώπη βρίσκεται σε μια περίοδο ταυτόχρονα προκλήσεων και ευκαιριών, με τη ζήτηση για υπηρεσίες ψυχικής υγείας να αυξάνεται, την ευαισθητοποίηση να ενισχύεται και τις προσδοκίες των πολιτών να είναι δικαιολογημένα υψηλότερες. Υπογράμμισε ότι το κόστος της αδράνειας είναι βαρύ για τα άτομα, τις οικογένειες και τις οικονομίες, ενώ αντίθετα οι αποδόσεις από μακροπρόθεσμες και στοχευμένες επενδύσεις είναι πολλαπλές, καθώς η πρόληψη μειώνει τον ανθρώπινο πόνο, η έγκαιρη πρόσβαση αποκαθιστά την ελπίδα και οι συμπεριληπτικές κοινότητες δημιουργούν τις προϋποθέσεις για ουσιαστική ανάπτυξη.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στους νέους, επισημαίνοντας ότι αξίζουν ξεχωριστή προσοχή, καθώς ενηλικιώνονται σε έναν ταχέως μεταβαλλόμενο κόσμο, αντιμετωπίζοντας ακαδημαϊκές πιέσεις, τις προκλήσεις του ψηφιακού περιβάλλοντος και την αβεβαιότητα για το μέλλον. Όπως σημείωσε, η ανθεκτικότητα των νέων δεν ταυτίζεται με την απουσία δυσκολιών, αλλά με την ικανότητα προσαρμογής, ανάκαμψης και συνέχισης της προσωπικής τους ανάπτυξης. Ευθύνη της πολιτείας, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι να τους εξοπλίσει με υποστηρικτικές σχέσεις, πρακτικές δεξιότητες διαχείρισης και έγκαιρη πρόσβαση σε υπηρεσίες φροντίδας χωρίς στίγμα, τόσο στο σπίτι και στο σχολείο όσο και στους χώρους εργασίας και στο διαδίκτυο. Τόνισε επίσης τη σημασία της συνδιαμόρφωσης πολιτικών με τους ίδιους τους νέους, επισημαίνοντας ότι οι πολιτικές είναι πιο ισχυρές όταν σχεδιάζονται μαζί με τους ανθρώπους και όχι απλώς για αυτούς.
Παρουσιάζοντας τις δράσεις της Κύπρου, ο υπουργός ανέφερε ότι μέσω της Εθνικής Στρατηγικής για την Ψυχική Υγεία δίνεται προτεραιότητα στην πρόληψη και την έγκαιρη παρέμβαση, στην ενίσχυση των υπηρεσιών στην κοινότητα και στον εκσυγχρονισμό της ενδονοσοκομειακής φροντίδας στα Γενικά Νοσοκομεία και στο Νοσοκομείο Αθαλάσσας. Παράλληλα, προωθείται η κοινωνική ένταξη μέσα από τη σύνδεση της υγείας με την εκπαίδευση, τη στέγαση και την εργασία, καθώς οι κοινωνικοί αυτοί παράγοντες είναι άρρηκτα συνδεδεμένοι με την ψυχική ευεξία. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στη συμμετοχή ατόμων με βιωμένη εμπειρία και οργανώσεων ασθενών στον σχεδιασμό, την παροχή και την αξιολόγηση των υπηρεσιών, ώστε οι πολιτικές να ανταποκρίνονται σε πραγματικές ανάγκες και να σέβονται τα ανθρώπινα δικαιώματα και την αξιοπρέπεια.
Ο κ. Χαραλαμπίδης υπογράμμισε ότι η επιτυχία προϋποθέτει ουσιαστικές συνεργασίες, εκφράζοντας την εκτίμησή του για τη στενή συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τις υπηρεσίες της, με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας Ευρώπης, με τα άλλα κράτη μέλη, καθώς και με τις τοπικές αρχές, τις μη κυβερνητικές οργανώσεις και τους επαγγελματικούς φορείς. Όπως ανέφερε, η ανταλλαγή γνώσης και η ευθυγράμμιση σε πλαίσια βασισμένα σε δεδομένα και σε πρότυπα ανθρωπίνων δικαιωμάτων μπορούν να επιταχύνουν την πρόοδο σε κάθε χώρα και να ενισχύσουν τη συλλογική ανθεκτικότητα.
Καταληκτικά κάλεσε τους συμμετέχοντες να επικεντρωθούν σε πρακτικούς δρόμους που μετατρέπουν τη φιλοδοξία σε δράση, όπως η στροφή των υπηρεσιών προς την πρόληψη και την κοινοτική υποστήριξη, η διασφάλιση έγκαιρης και ανθρωποκεντρικής φροντίδας σε όλη τη διάρκεια της ζωής, η στήριξη της ψυχικής υγείας των επαγγελματιών υγείας και κοινωνικής φροντίδας, η καταπολέμηση του στίγματος μέσω διαρκούς ενημέρωσης και η αξιοποίηση δεδομένων και ποιοτικών προτύπων για λογοδοσία και βελτίωση. Τόνισε ότι η ψυχική υγεία και η συμπερίληψη δεν αποτελούν αφηρημένες έννοιες, αλλά καθημερινή πραγματικότητα για οικογένειες, εργαζομένους και μαθητές, εκφράζοντας τη βεβαιότητα ότι με συλλογική προσπάθεια και έμπρακτη δέσμευση μπορούν να επιτευχθούν διαρκείς και ουσιαστικές αλλαγές.
Ο Επίτροπος Υγείας και Ασφάλειας Τροφίμων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Όλιβερ Βαρχέλι, στο οπτικογραφημένο μήνυμά του ανέφερε ότι «οι νέοι είναι το μέλλον, ωστόσο αντιμετωπίζουν μεγάλες προκλήσεις για την υγεία και την ευημερία τους στον κόσμο στον οποίο ζουν. Μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις είναι η προστασία της ψυχικής τους υγείας, ειδικότερα στο διαδικτυακό περιβάλλον». Παράλληλα εξέφρασε την ικανοποίησή του για το γεγονός ότι η διαφύλαξη της ψυχικής υγείας αποτελεί κεντρική προτεραιότητα της Κυπριακής Προεδρίας, σημειώνοντας ότι για να υπάρξει ουσιαστική πρόοδος απαιτείται συνεργασία όλων και πολιτικές που να βασίζονται σε τεκμηριωμένα ευρήματα.
Την ίδια ώρα ο Επίτροπος αναφέρθηκε στην επανεκκίνηση της μελέτης για τον αντίκτυπο των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης στην ευημερία των πολιτών, με ιδιαίτερη έμφαση στα παιδιά και τους νεαρούς. Όπως σημείωσε, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εργάστηκε εντατικά τα τελευταία χρόνια για τη βελτίωση της ψυχικής υγείας εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μέσω δράσεων που εφαρμόζονται από το 2023, όπως η εκπαίδευση και η ανταλλαγή προσωπικού ψυχικής υγείας, με εκατοντάδες επαγγελματίες να έχουν ήδη επωφεληθεί από τα σχετικά προγράμματα.
Υπογραμμίζοντας τον ρόλο που διαδραματίζουν όλοι οι αρμόδιοι φορείς στην ευημερία των νέων, επεσήμανε ότι οι νεαρές ηλικίες αξίζουν πολιτικές προτεραιότητες και πραγματικές δυνατότητες στον τομέα της υγείας, οι οποίες για να εφαρμοστούν προϋποθέτουν ευρεία συναίνεση και ενεργή στήριξη από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή με στόχο ένα πιο υγιές μέλλον.
Ο περιφερειακός διευθυντή Ευρώπης του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, Hans Henri Kluge, κατά την ομιλία του ευχαρίστησε την Κυπριακή Προεδρία για την πρόοδο που υπήρξε σχετικά με την στρατηγική για την ψυχική υγεία η οποία, όπως είπε, «παρουσιάζει μία δυνατή δέσμευση δίκαιη λύση για εφαρμογή της εντός της κοινότητας».
Ταυτόχρονα σημείωσε πως «περπατάμε περήφανα μαζί, χέρι με χέρι, σε ένα πολιτικό διάλογο για σχεδιασμό της στρατηγικής στην Κύπρο, η οποία η οποία ξεκίνησε τον περασμένο χρόνο και ανυπομονώ να επισκεφτώ της εγκαταστάσεις ψυχικής υγείας στη Λευκωσία για να δω από πρώτο χέρι πως εφαρμόζεται η συγκεκριμένη στρατηγική στην πράξη και να συναντήσω το προσωπικό που πρόσφατα πέρασαν από την εκπαίδευση του ΠΟΥ. Η Κύπρος δείχνει τι είναι δυνατό όταν η ηγεσία, η συνεργασία και η ευαισθησία ενώνονται μαζί».
Η πρόοδος για την ψυχική υγεία εντός της ΕΕ δεν έχει φτάσει σε υψηλό επίπεδο, αφού μόλις δύο χώρες έχουν προσαρμόσει ψηφιακά εργαλεία για τις υπηρεσίες ψυχικής υγείας, ενώ μόνο έξι χώρες έχουν ενσωματώσει πλήρως την ψυχική υγεία στην ιδιωτική υγειονομική περίθαλψη και 15 χώρες ενεργοποίησαν πλήρως οξεία ψυχιατρική φροντίδα στην νοσοκομειακή περίθαλψη, κάτι το οποίο πρέπει να αλλάξει.
Παραθέτοντας ορισμένα στοιχεία ο περιφερειακό διευθυντής Ευρώπης του ΠΟΥ επισήμανε πως «οι τελευταίες μελέτες αναφέρουν ότι ένα στους επτά νέους ζουν με μία ψυχική ασθένεια, την ώρα που οι αυτοκτονίες παραμένουν η υπαριθμό ένα αιτία θανάτου ανάμεσα στους νεαρούς μεταξύ των ηλικιών 15-29. Παράλληλα, η ψηφιακή πραγματικότητα έχει καταδείξει ότι ένας στους δέκα χρήστες παρουσιάζουν προβληματική χρήση των ΜΚΔ. Στο τέλος της ζωής η μοναξιά βρίσκεται σε ανοδική πορεία. ένας στους τέσσερις ανθρώπους πέραν των 60 χρόνων νιώθει μοναξιά, ενώ ένας τους τρεις είναι κοινωνικά απομονωμένος. Η ανοδική αυτή πορεία την μοναξιάς, αυξάνει τις πιθανότητες άνοιας η οποία επηρεάζει ήδη 14 εκατομμύρια ανθρώπους παγκόσμια».
Αναφερόμενος στους επαγγελματίες της ψυχικής υγείας, σημείωσε πως «αντιμετωπίζουν μη ασφαλείς συνθήκες εργασίας, βίαιες συμπεριφορές και εξάντληση και η προστασία τους αποτελεί προτεραιότητα μας».
Κατά την ομιλία της στην συζήτηση για την υποστήριξη της ψυχικής υγείας και φροντίδας για την ευημερία, η τέως Επίτροπος Υγείας και Ασφάλειας Τροφίμων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Στέλλα Κυριακίδου επισήμανε πως «η ψυχική υγεία δεν είναι μόνο πολιτική προτεραιότητα, αλλά αντανακλά το πως ο καθένας μας κατανοεί την αξιοπρέπεια, την ανθεκτικότητα και την κοινωνική ευθύνη στην Ευρώπη και το μήνυμα που περνάει η Κυπριακή Προεδρία είναι πως η ψυχική υγεία ανήκει στην καρδία της ευρωπαϊκής ατζέντας».
Εξήγησε πως «όταν μιλάμε για την στρατηγική της ψυχικής υγείας, είναι πιο εύκολο να αναφερθούμε σε πλαίσια και θεσμούς, αλλά πίσω από κάθε πολιτική συζήτηση, κρύβεται μια ανθρώπινη ιστορία, ένα πρόσωπο, ένα μέλος της οικογένειας και αυτό δεν πρέπει να το ξεχνάμε ποτέ».
Αναφερόμενη στην περίοδο που βρισκόταν στην θέση της επιτρόπου, η κ. Κυριακίδου σημείωσε πως «που υπενθύμιζαν επανειλημμένα ότι η ψυχική υγεία συχνά καθορίζει το πως οι ανθρώπου αντιμετωπίζουν την κρίση, την αλλαγή και την ανασφάλεια, κάτι που είδαμε κατά την διάρκεια της πανδημίας, η οποία έδειξε ότι οι ψυχικές ασθένειες είναι εκεί, αλλά συχνά αόρατες. Για αρκετό καιρό, η ψυχική υγεία αντιμετωπιζόταν ως δευτερεύον ζήτημα, περιτριγυρισμένη από στίγμα, κάτι που πρέπει να αλλάξει».
Επιπρόσθετα τόνισε πως «η στρατηγική της ψυχικής υγείας δεν είναι μόνο θέμα των υπουργών υγείας και δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί στην απομόνωση. Η παιδεία, η εργασία, οι κοινωνικές υποθέσεις, οι ψηφιακές πολιτικές, η δικαιοσύνη και η μετανάστευση διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο και η Κυπριακή Προεδρία έχει την ευθύνη και την ευκαιρία να αναπτύξει μία σωστή προσέγγιση».
Καταλήγοντας σημείωσε πως «η πανδημία, έφερε στην επιφάνεια ευαισθησίες τις οποίες πολλοί ειδικοί μας προειδοποιούσαν για χρόνια. Πέραν από την δημόσια κρίση στην υγεία που έπρεπε να αντιμετωπίσουμε, μια ευραίως διαδεδομένη κρίση στην ψυχική υγεία διαδραματιζόταν σε όλη την Ευρώπη. Οι νέοι ήρθαν αντιμέτωπη με την απομόνωση σε μία κρίση περίοδο της ζωής τους, οι ηλικιωμένοι αντιμετώπιζαν την μοναξιά, οι επαγγελματίες υγείας κουβαλούσαν ένα τεράστιο ψυχικό βάρος, συχνά χωρίς την απαραίτητη στήριξη. Η πρόκληση τώρα είναι τα μαθήματα που προέκυψαν από την περίοδο της πανδημίας να ενσωματωθούν στην μακροχρόνιες αλλαγές στην υγεία».
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:
- Μπέρδεμα με εξωτερικά τμήματα και την μεταφορά τους εντός του νοσοκομείου Αθαλάσσας-«Ένα τμήμα στο κτήριο της ΘΕΜΕΑ»
- Το πάγωμα των κανονισμών, η συνάντηση με Χαραλαμπίδη και οι θέσεις των εμπλεκομένων για την έλλειψη νοσηλευτών
- Χωρίς ευθύνες η έρευνα για τη διάγνωση καρκίνου σε παιδί λόγω μπερδέματος στη διαδικασία αντικατάστασης γιατρού-Έμεινε στις συστάσεις ο ΟΑΥ
