Η πολιτική στο Κυπριακό δεν κρίνεται από τις διακηρύξεις προθέσεων, ούτε από την προθυμία συμμετοχής σε κάθε νέα πρωτοβουλία ούτε, περισσότερο, από όσα λες στους συνομιλητές σου στο εσωτερικό, ανάλογα με το ποιος βρίσκεται απέναντί σου.
Κρίνεται από τη στρατηγική, τις θέσεις που προτάσσεις και, κυρίως, από όσα είσαι διατεθειμένος να αποδεχθείς. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας εξελέγη το 2023 με συγκεκριμένη πολιτική εντολή στο Κυπριακό. Μια εντολή που στηρίχθηκε σε σαφείς, άμεσες ή έμμεσες δεσμεύσεις για τον τρόπο με τον οποίο θα χειριζόταν το εθνικό μας ζήτημα. Σήμερα, όμως, η πολιτική που ακολουθεί δημιουργεί μια εμφανή και διακριτή απόσταση από εκείνη την εντολή. Και η απόσταση αυτή δεν αφορά απλώς τη ρητορική ή τους διπλωματικούς χειρισμούς. Αφορά την ίδια την ουσία της διαπραγματευτικής μας θέσης.
Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι ότι, στο όνομα της επανέναρξης των συνομιλιών, προχωρεί το κλείσιμο, στην πράξη, «εκκρεμοτήτων» του παρελθόντος. Ζητήματα που συνιστούσαν «υπό εκκρεμότητα» υποχωρήσεις της ελληνοκυπριακής πλευράς επανέρχονται πια ως δεδομένες συγκλίσεις ή ως σημεία από τα οποία πρέπει να συνεχίσουμε.
Ταυτόχρονα, δημόσιες τοποθετήσεις στενών συνεργατών του Προέδρου της Δημοκρατίας, όπως ο διαπραγματευτής μας, αλλά και μηνύματα που εκπέμπονται από τον ίδιο, ενισχύουν την εντύπωση ότι η διαδικασία έχει προχωρήσει πολύ περισσότερο από όσα γνωρίζει η κοινωνία. Και μακάρι αυτό να είχε συμβεί, αλλά προς την ορθή κατεύθυνση.
Όμως, τι ακριβώς έχει συμφωνηθεί; Τι έχει αποδεχθεί η πλευρά μας; Και πού βρίσκονται τα όρια αυτών των αποδοχών; Αυτά δεν είναι λεπτομέρειες της διαπραγμάτευσης. Είναι ζητήματα πολιτικής ευθύνης και υποχρέωσης ενημέρωσης με ειλικρίνεια, όχι κατά μόνας και ανάλογα με το τι θέλει να ακούσει ο κάθε συνομιλητής.
Παράλληλα, καλλιεργείται όλο και περισσότερο η εντύπωση ότι το Κυπριακό μπορεί να αντιμετωπιστεί πρωτίστως μέσα από μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης και συμφωνίες μεταξύ των δύο κοινοτήτων.
Τα μέτρα αυτά μπορούν να διευκολύνουν την καθημερινότητα και να υπηρετήσουν την αναγκαία επικοινωνία. Δεν μπορούν, όμως, να υποκαταστήσουν την πολιτική διάσταση του προβλήματος. Το Κυπριακό δεν είναι μια διαφορά μεταξύ δύο κοινοτήτων και ο Νίκος Χριστοδουλίδης το γνωρίζει ίσως καλύτερα από όλους μας αυτό.
Όταν δε η πολιτική μας περιορίζεται σταδιακά στη διαχείριση των σχέσεων των δύο κοινοτήτων, υπάρχει ο κίνδυνος να μετατοπίζεται και η ίδια η αντίληψη για τη φύση του προβλήματος.
Η Τουρκία, από την πλευρά της, προτάσσει σταθερά τη λύση δύο κρατών. Ίσως, όμως, η πραγματική της στόχευση να είναι πολύ πιο απλή από όσο εμείς θέλουμε ή μπορούμε να διαβάσουμε. Βλέποντας την ελληνοκυπριακή πλευρά να εμφανίζεται έτοιμη για διαδοχικές υποχωρήσεις, προβάλλει τη λύση δύο κρατών και διεκδικεί από τη διαδικασία όσα περισσότερα μπορεί. Και από όσα διαφαίνονται μέχρι σήμερα, φαίνεται να αποσπά αρκετά.
Ο κίνδυνος είναι να βρεθούμε κάποια στιγμή προ εκπλήξεως, έχοντας ήδη αποδεχθεί και παραχωρήσει τόσα πολλά, ώστε να διαμορφωθούν οι όροι μιας λύσης άδικης, μη λειτουργικής και μη βιώσιμης, την οποία η Τουρκία θα είναι πλέον έτοιμη να αποδεχθεί. Μπορεί, τελικά, να μην είναι τα δύο κράτη ο μόνος στόχος της. Μπορεί να είναι ο τρόπος με τον οποίο επιδιώκει να εξασφαλίσει πολύ περισσότερα.
Και όλα αυτά συμβαίνουν ενώ η Κυπριακή Δημοκρατία διαθέτει αναβαθμισμένο γεωπολιτικό ρόλο, περιφερειακές συνεργασίες και διεθνείς δυνατότητες που η ίδια η κυβέρνηση επικαλείται συχνά. Πώς αξιοποιούνται αυτά στη διαπραγμάτευση; Πώς μετατρέπονται σε πολιτική και διπλωματική ισχύ; Δεν αρκεί να μιλάμε για τη γεωπολιτική αναβάθμιση της χώρας, αν αυτή δεν αποτυπώνεται στην ενίσχυση της θέσης μας στο Κυπριακό.
Εκείνο που προκαλεί, επίσης, προβληματισμό είναι η περιορισμένη δημόσια αντίδραση. Ιδιαίτερα από τον ιστορικό και παραδοσιακό κεντρώο χώρο, που έχει τη δική του πολιτική διαδρομή και παρακαταθήκη στο εθνικό ζήτημα. Δεν ζητούνται αντιπαραθέσεις ούτε προσωπικές συγκρούσεις. Ζητείται, όμως, πολιτική τοποθέτηση.
Ο ίδιος ο Πρόεδρος, μάλιστα, που δεν διστάζει να απευθύνεται με αρκούντως δεικτικό τόνο στο ΔΗΣΑΚΕΛ, οφείλει να εξηγήσει μια πολιτική αντίφαση.
Πως συμβιβάζεται αυτή η δημόσια αντιπαράθεση με επιλογές στο Κυπριακό που κινούνται προς κατευθύνσεις τις οποίες ο ίδιος έχει κατά καιρούς επικρίνει;
Δεν είναι η συνέχιση της προσπάθειας που αμφισβητείται.
Είναι η πορεία που ακολουθείται και το αποτέλεσμα στο οποίο οδηγεί. Δεν θέλουμε να φτάσουμε στο τέλος μιας διαδικασίας για να διαπιστώσουμε ότι οι όροι μιας βιώσιμης και λειτουργικής λύσης έχουν ήδη αποδυναμωθεί.
Γιατί, στο τέλος, τον λογαριασμό δεν θα τον πληρώσει ούτε η εκάστοτε κυβέρνηση ούτε οι διαπραγματευτές της. Θα τον πληρώσει ξανά ο Κυπριακός Ελληνισμός. Και αυτή είναι μια ευθύνη που κανείς δεν δικαιούται να αντιμετωπίζει με τόση ευκολία.
Κυριάκος Α. Κενεβέζος
