Βασικό προαπαιτούμενο για να υπάρχει προοπτική στον πρωτογενή τομέα είναι η δημιουργία σταθερότητας για την επόμενη ημέρα.
Η γεωργία της Κύπρου καλείται να προσαρμοστεί σε μια νέα πραγματικότητα, όπου η ανθεκτικότητα, η επισιτιστική ασφάλεια και η βιώσιμη διαχείριση των φυσικών πόρων αποτελούν πλέον προϋποθέσεις επιβίωσης και ανάπτυξης.
Απέναντι σε αυτές τις προκλήσεις, η Κυβέρνηση επέλεξε να επενδύσει σε πολιτικές με μακροπρόθεσμο ορίζοντα, θέτοντας στο επίκεντρο τον ίδιο τον άνθρωπο της παραγωγής. Στόχος, η δημιουργία των συνθηκών που θα επιτρέψουν στη γεωργία να παραμείνει ανταγωνιστική, βιώσιμη και ικανή να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της επόμενης δεκαετίας.
Με αυτή τη φιλοσοφία προχωρήσαμε στην επικαιροποίηση της Στρατηγικής για τον Πρωτογενή Τομέα, η οποία ολοκληρώθηκε το 2024 ύστερα από μια μακρά διαδικασία διαβούλευσης με τις αγροτικές οργανώσεις και τους ίδιους τους ανθρώπους της παραγωγής. Δεν αποτέλεσε έναν σχεδιασμό που γράφτηκε πίσω από κλειστές πόρτες, αλλά μια συλλογική προσπάθεια που βασίστηκε στις πραγματικές ανάγκες της κυπριακής γεωργίας, έτσι όπως τις βιώνει καθημερινά ο ίδιος ο παραγωγός.
Σήμερα, δύο χρόνια μετά, από τις 11 δράσεις της Στρατηγικής συνολικού ύψους €109,3 εκατομμυρίων, οι δύο έχουν ήδη ολοκληρωθεί, επτά βρίσκονται σε πορεία υλοποίησης και οι υπόλοιπες δύο προχωρούν ως είχε αρχικά αποφασιστεί, με χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης το 2029. Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι αρκετές από αυτές τις παρεμβάσεις έχουν ήδη αρχίσει να αλλάζουν θετικά την καθημερινότητα του ίδιου του παραγωγού, δημιουργώντας πιο σταθερές βάσεις για το μέλλον του πρωτογενούς τομέα.
Επένδυση στους ανθρώπους της παραγωγής και στην ύπαιθρο
Η ανανέωση των γενεών αποτελεί ίσως τη μεγαλύτερη πρόκληση που αντιμετωπίζει σήμερα η ευρωπαϊκή γεωργία. Γι’ αυτό δώσαμε ιδιαίτερη έμφαση στη δημιουργία καλύτερων συνθηκών για τους νέους και επαγγελματίες γεωργούς.
Μέσα από τα εργαλεία της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής δώσαμε νέα κατεύθυνση στον πρωτογενή τομέα, μετατρέποντας τις ενισχύσεις σε εργαλείο επενδύσεων και εκσυγχρονισμού της γεωργίας και ανανέωσης των γενεών με την εισδοχή νέων ανθρώπων στον πρωτογενή τομέα παραγωγής. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η προκήρυξη του Μεγάλου Επενδυτικού Μέτρου, συνολικού ύψους €67,5 εκατ., του μεγαλύτερου επενδυτικού προγράμματος που εφαρμόστηκε μέχρι σήμερα στον αγροτικό τομέα, και το οποίο βρίσκεται ακόμα ανοικτό για αιτήσεις. Από το ποσό αυτό, €7,5 εκατ. διατέθηκαν αποκλειστικά για την πρώτη εγκατάσταση νέων γεωργών, στέλνοντας ένα ξεκάθαρο μήνυμα ότι το μέλλον της κυπριακής γεωργίας περνά μέσα από τη νέα γενιά παραγωγών.
Το νέο επενδυτικό μέτρο σχεδιάστηκε ύστερα από εκτεταμένη διαβούλευση με τους ίδιους τους γεωργούς και συνοδεύτηκε από σημαντικές καινοτομίες που απλοποιούν τις διαδικασίες και διευκολύνουν την υλοποίηση των επενδύσεων. Για πρώτη φορά εκδόθηκε ειδικός Οδηγός Αδειοδότησης, ο οποίος περιγράφει τα απαραίτητα βήματα και περιλαμβάνει τα σχετικά έντυπα για την εξασφάλιση οικοδομικής άδειας. Παράλληλα επιταχύνθηκαν οι διαδικασίες έγκρισης, αξιοποιήθηκε το Γραφείο Γεωργού ως σημείο καθοδήγησης των δικαιούχων και εφαρμόστηκαν απλοποιημένες διαδικασίες που ανταποκρίνονται σε διαχρονικά αιτήματα του αγροτικού κόσμου.
Το Γραφείο Γεωργού, το οποίο λειτούργησε για πρώτη φορά από τον Μάιο του 2025 σε κάθε επαρχιακό γραφείο του Τμήματος Γεωργίας, αποτέλεσε μία ακόμη σημαντική μεταρρύθμιση που ανταποκρίθηκε σε διαχρονικό αίτημα του αγροτικού κόσμου για πιο άμεση και αποτελεσματική εξυπηρέτηση.
Ιδιαίτερη σημασία δόθηκε και στην ουσιαστική ενεργοποίηση του Μητρώου Αγροτών και Γεωργικών Εκμεταλλεύσεων. Για πρώτη φορά το Μητρώο δεν παρέμεινε ένα απλό εργαλείο καταγραφής, αλλά συνδέθηκε άμεσα με την άσκηση γεωργικής πολιτικής και την παραχώρηση στοχευμένων ενισχύσεων. Σήμερα αποτελεί βασικό κριτήριο συμμετοχής σε σημαντικά σχέδια στήριξης που εφαρμόζει το Υπουργείο, όπως το ειδικό μέτρο οικονομικής ενίσχυσης λόγω ανομβρίας, το σχέδιο επιδότησης αγροτικού ηλεκτρικού ρεύματος και τα σχέδια στήριξης για γεωργικά εφόδια. Ενώ το 2023 ο αριθμός των εγγεγραμμένων στο μητρώο ήταν 2.407 φυσικά και νομικά πρόσωπα, εκ των οποίων επαγγελματίες γεωργοί μόνο 497, σήμερα έχουν εγγραφεί περίπου 7.600 φυσικά και νομικά πρόσωπα, εκ των οποίων περίπου 2.000 είναι επαγγελματίες γεωργοί.
Την ίδια στιγμή, το Μικρό Επενδυτικό, που προκηρύχθηκε το 2024 και είχε ως βασική προτεραιότητα την προώθηση επενδύσεων στις ορεινές περιοχές, περιέλαβε όλες τις κοινότητες της Εθνικής Στρατηγικής για την Ανάπτυξη των Ορεινών Κοινοτήτων (ΕΣΑΟΚ), πέραν αυτών που ορίζονται ως ορεινές με βάση το ΣΣ ΚΑΠ 2023 - 2027, καθώς επίσης και οι κοινότητες της Τηλλυρίας και του Ακάμα, αναγνωρίζοντας τις ιδιαίτερες δυσκολίες που αντιμετωπίζουν αλλά και τη σημασία τους για τη διατήρηση της οικονομικής και κοινωνικής ζωής στην ύπαιθρο. Μέσα από αυτό δόθηκαν 10 εκατομμύρια ευρώ για επενδύσεις με αυξημένη ενίσχυση έως και 80% ως μια ξεκάθαρη στήριξη στους αγρότες και αγρότισσες της υπαίθρου μας.
Η εγκατάλειψη της γεωργικής γης δεν οδηγεί μόνο σε απώλεια ενός βασικού συντελεστή παραγωγής. Δημιουργεί ταυτόχρονα συνθήκες απερήμωσης, διάβρωσης του εδάφους και αυξημένου κινδύνου για την εκδήλωση και εξάπλωση πυρκαγιών. Με αυτή τη λογική προχωρήσαμε σε ειδικό σχέδιο ύψους €5,2 εκατ. για την επαναφορά εγκαταλελειμμένων εκτάσεων στην παραγωγή μέσω της φύτευσης αμπελιών και άλλων ξηρικών καλλιεργειών, της ελεγχόμενης βόσκησης και της αγοράς εξοπλισμού για μείωση της καύσιμης ύλης με επιδότηση που φτάνει το 100%.
Παράλληλα, προχωρήσαμε στην άρση στρεβλώσεων που λειτουργούσαν αποτρεπτικά για την παραμονή νέων ανθρώπων στον πρωτογενή τομέα. Στο πλαίσιο αυτό, τερματίστηκε η απώλεια του επιδόματος γονικής μέριμνας για νέους γεωργούς που εντάσσονται και δραστηριοποιούνται επαγγελματικά στον πρωτογενή τομέα, διορθώνοντας μια στρέβλωση που λειτουργούσε ως αντικίνητρο για νέες οικογένειες να επενδύσουν το μέλλον τους στη γεωργία.
Σημαντική παράμετρος ήταν και παραμένει για μάς η επένδυση στη γνώση και η απόκτηση νέων δεξιοτήτων, αναγνωρίζοντας ότι η ανταγωνιστικότητα της σύγχρονης γεωργίας δεν εξαρτάται μόνο από τις υποδομές και τον εξοπλισμό, αλλά και από τους ίδιους τους ανθρώπους της παραγωγής. Για αυτό και δημιουργήσαμε νέες δυνατότητες εκπαίδευσης, κατάρτισης και ανταλλαγής τεχνογνωσίας με προηγμένα γεωργικά συστήματα άλλων κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, πέραν της Ελλάδας που μέχρι σήμερα μετέβαιναν οι γεωργοί μας. Ως εκ τούτου, μέσω της νέας παρέμβασης του ΣΣ ΚΑΠ 2023 – 2027, που αφορά την εκπαίδευση ύψους €700.000, προωθούνται επιπλέον στοχευμένες δράσεις κατάρτισης και μεταφοράς τεχνογνωσίας, ενισχύοντας την ικανότητα των επαγγελματιών γεωργών να αξιοποιούν την καινοτομία, να προσαρμόζονται στις νέες συνθήκες και να βελτιώνουν την ανταγωνιστικότητα των εκμεταλλεύσεών τους.
Πέραν των πιο πάνω, για πρώτη φορά οι απόφοιτοι των γεωργικών σχολών (λυκειακού επιπέδου) θα μπορούν να λάβουν τεχνική κατάρτιση σε γεωργικές εκμεταλλεύσεις αποκτώντας πείρα σε πραγματικές συνθήκες που θα τους βοηθήσουν σημαντικά στη δημιουργία των δικών τους εκμεταλλεύσεων με επιδότηση του μισθού τους.
Ενίσχυση της αξίας των κυπριακών προϊόντων
Η στήριξη του παραγωγού δεν περιορίζεται μόνο στην παραγωγική διαδικασία. Εξίσου σημαντική είναι η ενίσχυση της θέσης των κυπριακών προϊόντων στην αγορά, η αύξηση της προστιθέμενης αξίας τους και η βελτίωση της διαφάνειας σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας.
Σε αυτή την κατεύθυνση είναι που θεσμοθετήθηκε το Εθνικό Σήμα Πιστοποίησης Ποιότητας για τα κυπριακά προϊόντα, ενισχύοντας την ταυτότητα και την υπεραξία της κυπριακής παραγωγής σε μια αγορά που γίνεται ολοένα πιο απαιτητική.
Την ίδια ώρα, από το 2024 έχουν τεθεί σε εφαρμογή η πλατφόρμα Agro Cyprus και το Παρατηρητήριο Τιμών e-κοφίνι, ενισχύοντας τη διαφάνεια στην αγορά και την πληροφόρηση τόσο προς τους παραγωγούς όσο και προς τους καταναλωτές, δημιουργώντας προϋποθέσεις για τη μείωση της ψαλίδας τιμών.
Μείωση του κόστους παραγωγής, ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και προσαρμογή στην κλιματική κρίση με τεχνολογία και γνώση
Η δημιουργία προστιθέμενης αξίας για τα κυπριακά προϊόντα αποτελεί μόνο τη μία όψη του ίδιου νομίσματος. Εξίσου σημαντική είναι η δυνατότητα του ίδιου του παραγωγού να παραμένει βιώσιμος και ανταγωνιστικός σε ένα περιβάλλον όπου το κόστος παραγωγής αυξάνεται διαρκώς.
Γι αυτό τον λόγο δώσαμε ιδιαίτερη σημασία στη μείωση του κόστους παραγωγής μέσω του εκσυγχρονισμού των γεωργικών εκμεταλλεύσεων. Αυξήσαμε το ποσοστό επιδότησης για εγκατάσταση Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας σε 80%, ενώ για πρώτη φορά επιδοτείται και η αποθήκευση ενέργειας με μπαταρίες, στο ίδιο ποσοστό. Παράλληλα προωθήθηκε ειδική χρηματοδοτική διευκόλυνση μέσω της Αρχής Ηλεκτρισμού Κύπρου (ΑΗΚ) για την υλοποίηση επενδύσεων σε φωτοβολταϊκά συστήματα που θα συνδεθούν με το δίκτυο της ΑΗΚ.
Προς την ίδια κατεύθυνση κινήθηκε και η εφαρμογή ειδικού σχεδίου επιδότησης του γεωργικού ηλεκτρικού ρεύματος τέλη του 2025 συνολικού ύψους περίπου €1 εκατ., προσφέροντας ουσιαστική στήριξη στους επαγγελματίες γεωργούς σε μια περίοδο αυξημένων ενεργειακών πιέσεων. Στο πλαίσιο του σχεδίου, επαγγελματίες αγρότες που πληρούσαν συγκεκριμένα κριτήρια, επιδοτήθηκαν με ποσό 3 σεντ ανά kWh για συνολική κατανάλωση αγροτικού ρεύματος, χρονικής περιόδου 14 μηνών. Η εμπειρία από την εφαρμογή του σχεδίου αξιολογείται ήδη, με στόχο τη διαμόρφωση μιας ακόμη πιο αποτελεσματικής παρέμβασης στο μέλλον.
Ιδιαίτερη σημασία έχει επίσης η προκήρυξη, για πρώτη φορά, ειδικού σχεδίου για εγκατάσταση φωτοβολταϊκών συστημάτων σε αρδευτικούς συνδέσμους, συμβάλλοντας τόσο στη μείωση του κόστους διαχείρισης του νερού όσο και στη συνολική ενεργειακή αναβάθμιση του αγροτικού τομέα. Η πρώτη προκήρυξη πραγματοποιήθηκε τον Οκτώβριο του 2024 με το ποσοστό ενίσχυσης να ανέρχεται στο 75%. Αναμένεται νέα προκήρυξη εντός των επόμενων 2 μηνών.
Οι επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης όπως οι ακραίες καιρικές συνθήκες, η παρατεταμένη ανομβρία και η συνεπακόλουθη ξηρασία που βιώνει η Κυπριακή γεωργία αποτελούν μια καθημερινή πραγματικότητα που επηρεάζει άμεσα την παραγωγή και το εισόδημα των αγροτών. Γι’ αυτό δώσαμε ιδιαίτερη έμφαση στην αξιοποίηση της τεχνολογίας, της επιστημονικής γνώσης και της καινοτομίας ως εργαλείων προσαρμογής στις νέες συνθήκες.
Υποχρεωτική κατέστη από τον περασμένο Νοέμβριο 2025 και η επένδυση σε έξυπνα συστήματα άρδευσης για μεγάλους παραγωγούς μόνιμων φυτειών στο πλαίσιο της προκήρυξης του Μεγάλου Επενδυτικού, ενώ ταυτόχρονα δίδεται έμφαση και στην εγκατάσταση συστημάτων προστασίας των καλλιεργειών από ακραία καιρικά φαινόμενα (κυρίως προστασία από χαλάζι) προωθώντας πραγματικές λύσεις για την προσαρμογή της γεωργίας μας στην κλιματική αλλαγή.
Με στόχο να διευκολύνουμε την πρόσβαση των παραγωγών σε χρηματοδότηση που θα τους επιτρέψει να υλοποιήσουν επενδύσεις εκσυγχρονισμού, καινοτομίας και πράσινης μετάβασης, αντιμετωπίζοντας ένα από τα σημαντικότερα εμπόδια που διαχρονικά περιορίζουν την ανάπτυξη και την ανταγωνιστικότητα του πρωτογενούς τομέα, αναλάβαμε την πρωτοβουλία για τη δημιουργία ειδικού χρηματοδοτικού εργαλείου για τους αγρότες, για το οποίο βρισκόμαστε ήδη στο τελικό στάδιο διαβουλεύσεων με τραπεζικά ιδρύματα.
Αναβαθμίσαμε, παράλληλα από τον Μάρτιο του 2025, το Αγρομετεωρολογικό Δελτίο δίδοντας πλέον στον γεωργό, που βασιζόταν κυρίως στην εμπειρία και στο ένστικτο, εξειδικευμένες προγνώσεις και πρακτικές κατευθύνσεις για τη διαχείριση της παραγωγής και του νερού. Το πρόγραμμα επέκτασης αισθητήρων θερμοκρασίας εδάφους προς εξυπηρέτηση γεωργικών αναγκών προχωρά σταδιακά προς όλους τους σταθμούς του δικτύου ενώ προωθήθηκαν και νέα ψηφιακά εργαλεία και εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης για την αγρομετεωρολογία και την έγκαιρη προειδοποίηση. Πέραν από το Δελτίο, φροντίσαμε να μετεκπαιδεύσουμε και σημαντικό αριθμό λειτουργών του Τμήματος Μετεωρολογίας, ώστε η γνώση γύρω από το κομμάτι αυτό να μετεξελίσσεται σταθερά προς όφελος των παραγωγών.
Στο ίδιο πλαίσιο, ξεκίνησε το 2026 η υλοποίηση έργου για την ανάπτυξη συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης βασισμένων στην τεχνητή νοημοσύνη, με αξιοποίηση δεδομένων σε πραγματικό χρόνο για την πρόληψη και διαχείριση κινδύνων από ακραία καιρικά φαινόμενα, το οποίο εντάσσεται στον νέο Εθνικό Μηχανισμό Πολιτικής Προστασίας.
Ενίσχυση της αιγοπροβατοτροφίας και του Χαλλουμιού ΠΟΠ
Το χαλλούμι ΠΟΠ αποτελεί το σημαντικότερο αγροδιατροφικό προϊόν της χώρας και ταυτόχρονα βασικό πυλώνα στήριξης της κτηνοτροφίας και όχι μόνο. Για αυτό και το Υπουργείο διαδραμάτισε καταλυτικό ρόλο στην αποκατάσταση της επαφής των εμπλεκομένων στον τομέα της παραγωγής γάλακτος, της μεταποίησής του και της εδραίωσης του χαλλουμιού ΠΟΠ στις ευρωπαϊκές και διεθνείς αγορές.
Πρωτίστως, μέσα από τη λειτουργία της Συντονιστικής Επιτροπής για το Χαλλούμι, η οποία συστάθηκε τον Σεπτέμβριο του 2024 και συνεδριάζει σε τακτική βάση με τη συμμετοχή όλων των εμπλεκομένων φορέων, αποκαταστάθηκε ένας ουσιαστικός δίαυλος επικοινωνίας σε έναν τομέα που για χρόνια χαρακτηριζόταν από έντονες διαφωνίες και έλλειψη εμπιστοσύνης. Η συστηματική συνεργασία και η ανταλλαγή απόψεων συνέβαλαν στην ενίσχυση της εμπιστοσύνης μεταξύ των εμπλεκομένων, δημιουργώντας συνθήκες μεγαλύτερης σταθερότητας στην αγορά και οδηγώντας, μεταξύ άλλων, σε βελτίωση των τιμών που προσφέρονται στους παραγωγούς γάλακτος.
Παράλληλα, προωθήθηκαν στοχευμένες πολιτικές για την αύξηση της παραγωγής αιγοπρόβειου γάλακτος:
- Τροποποιήθηκαν τα κριτήρια για την καταβολή των ενισχύσεων, ώστε να δίνεται μεγαλύτερη έμφαση στην πραγματική παραγωγή αιγοπρόβειου γάλακτος και όχι αποκλειστικά στον αριθμό των ζώων, επιβραβεύοντας τους παραγωγούς που επενδύουν στην παραγωγικότητα των εκμεταλλεύσεών τους. Ενώ μέχρι το 2024 η συνδεδεμένη ενίσχυση δινόταν στη βάση του αριθμού των ζώων, φτάνει να ικανοποιείτο μια ελάχιστη παράδοση συνολικής ποσότητας γάλακτος για το σύνολο της μονάδας. Από το έτος 2025 δικαιούχες για στήριξη είναι μόνο οι εκμεταλλεύσεις που έχουν ελάχιστο επίπεδο γαλακτοπαραγωγής τα 230 λίτρα ανά παραγωγικό ζώο. Αυτό το όριο για το 2026 αυξάνεται στα 250 λίτρα και το 2027 στα 300 με τα όρια να έχουν ήδη κοινοποιηθεί στους κτηνοτρόφους μας από το 2025.
- Δημιουργήθηκε για πρώτη φορά ειδικό πλαίσιο αδειοδότησης για μεγάλες μονάδες αιγοπροβατοτροφίας (άνω των 800 ζώων), με εξασφάλιση κρατικής γης, περιβαλλοντικής γνωμοδότησης και οικοδομικής άδειας με απλοποιημένες διαδικασίες και προτεραιοποίηση των αιτημάτων. Η ανταπόκριση του κλάδου στο μέτρο ήταν άμεση. Έχουν παραληφθεί 18 αιτήματα, τα οποία εξετάστηκαν, και παραχωρήθηκαν 10 τεμάχια σε ισάριθμους δικαιούχους. Επιπρόσθετα έχουν παραχωρηθεί 17 κτηνοτροφικά οικόπεδα για δημιουργία μεγάλων μονάδων αιγοπροβατοτροφίας σε υφιστάμενες κτηνοτροφικές περιοχές.
- Μέσω του Μεγάλου Επενδυτικού προνοούνται €29,5 εκατ. ενισχύσεις ως κίνητρο για επενδύσεις αποκλειστικά στον κλάδο αιγοπροβατοτροφίας.
- Ενισχύθηκαν οι έλεγχοι συμμόρφωσης, προωθήθηκε αυστηρότερο νομοθετικό πλαίσιο για τους παραβάτες. Το νομοσχέδιο εγκρίθηκε από το ΥΣ τον Ιούλιο 2024 και βρίσκεται έκτοτε ενώπιον της Βουλής.
- Αναπτύχθηκαν νέα εργαλεία παρακολούθησης των ποσοτήτων γάλακτος που χρησιμοποιούνται στην παραγωγή. Η δημιουργία εξειδικευμένου λογισμικού καταγραφής των ποσοτήτων αιγοπρόβειου και αγελαδινού γάλακτος που χρησιμοποιούνται από τα τυροκομεία προσφέρει για πρώτη φορά μια ολοκληρωμένη εικόνα της αγοράς και ενισχύει τη δυνατότητα αποτελεσματικών ελέγχων και τεκμηριωμένων αποφάσεων.
- Η προσπάθεια αυτή ενισχύεται περαιτέρω μέσα από τη θέσπιση, για πρώτη φορά, σχεδίου για τη γενετική βελτίωση των αιγοπροβάτων για τα έτη 2026 και 2027, με ενίσχυση ύψους €1,5 εκατ. ετησίως.
- Παράλληλα, βρίσκεται σε εξέλιξη ειδικό ερευνητικό πρόγραμμα ανίχνευσης της γαλακτόσκονης στο Χαλλούμι ΠΟΠ με το ΤΕΠΑΚ, το Κρατικό Χημείο και το Τμήμα Γεωργίας. Το πρόγραμμα ξεκίνησε τον Ιούλιο 2024 και στοχεύει στην περαιτέρω θωράκιση της αυθεντικότητας του Χαλλουμιού ΠΟΠ και την προστασία ενός προϊόντος που αποτελεί πρεσβευτή της Κύπρου στις διεθνείς αγορές.
Έρευνα και καινοτομία για τη γεωργία του αύριο
Η προσαρμογή της γεωργίας στις νέες συνθήκες δεν μπορεί να στηριχθεί μόνο στις σημερινές λύσεις. Απαιτεί επένδυση στη γνώση, την έρευνα και την καινοτομία.
Προς την κατεύθυνση αυτή, ιδιαίτερης σημασίας είναι η εγκατάσταση της στρατηγικής υποδομής ΦΑΙΝΟΤΥΠΟΣ στο Ινστιτούτο Γεωργικών Ερευνών (ΙΓΕ), σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Κύπρου και άλλους φορείς. Η υποδομή αυτή, επιτρέπει τη συλλογή και ανάλυση μεγάλου όγκου δεδομένων σε πραγματικό χρόνο για την απόκριση των φυτών στις συνθήκες καλλιέργειας και αποτελεί καινοτόμο εργαλείο στην αξιολόγηση της ανθεκτικότητας των καλλιεργειών στις νέες κλιματικές συνθήκες. Η συνολική διάρκεια υλοποίησης του έργου είναι τρία χρόνια (2024-2026) και ο προϋπολογισμός €2,388 εκ.
Προς την κατεύθυνση της αντιμετώπισης των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής, προχωρήσαμε επίσης στη δημιουργία Τράπεζας DNA στο ΙΓΕ με στόχο τη συλλογή και διατήρηση δειγμάτων DNA από φυτά του Παραρτήματος της Οδηγίας για τους Οικοτόπους. Οι πρώτες συλλογές δειγμάτων προγραμματίζονται το 2027.
Την ίδια στιγμή, μέσα από τη σύσταση το φθινόπωρο 2025 της Επιτροπής Έρευνας για τον Αγροδιατροφικό Τομέα και τη Βιοοικονομία ενισχύουμε τον ρόλο του ΙΓΕ ως εθνικού εκπροσώπου στην Επιστημονική Επιτροπή για τη Γεωργική Έρευνα (SCAR) της ΕΕ και αναδείξαμε τις δράσεις της Κυπριακής Προεδρίας στα θέματα της Επιτροπής (Ιούνιος 2026). Με αυτό τον τρόπο επιδιώκεται η διασύνδεση των στρατηγικών προτεραιοτήτων του ΥΓΑΑΠ στην έρευνα με την καινοτομία σε επίπεδο εφαρμογών, με τα κοινοτικά χρηματοδοτικά εργαλεία για την έρευνα και αναβαθμίζουμε σε κόμβο καινοτομίας το Ινστιτούτο Γεωργικών Ερευνών.
Συνεχίζονται, παράλληλα, οι δράσεις για την παρακολούθηση και μείωση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου στον πρωτογενή τομέα. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον τομέα της αγελαδοτροφίας και μέχρι το 2028 θα παραδοθούν οι εκτιμήσεις εκπομπών ανά ζώο ώστε να επικαιροποιηθεί το εθνικό μητρώο εκπομπών και να καταδειχθούν οι πρακτικές που επηρεάζουν τις εκπομπές.
Στήριξη της αλιείας και των παράκτιων κοινοτήτων
Η προσπάθεια ενίσχυσης της ανθεκτικότητας δεν περιορίζεται μόνο στη γεωργία. Αντίστοιχη έμφαση δίνεται και στον αλιευτικό τομέα.
Από τον Απρίλιο του 2024 μέχρι σήμερα έχουν εκσυγχρονιστεί 73 αλιευτικά σκάφη, ενώ για πρώτη φορά οι αλιείς της μικρής παράκτιας αλιείας έχουν πρόσβαση σε χορηγίες που καλύπτουν το 100% της δαπάνης χωρίς να απαιτείται ιδιωτική συμμετοχή.
Παράλληλα, υλοποιούνται στοχευμένα μέτρα στήριξης για την ενίσχυση του εισοδήματος των αλιέων. Ανάμεσά τους περιλαμβάνεται η αποζημίωση για προσωρινή παύση των αλιευτικών σκαφών, η ενίσχυση για τη συλλογή και απομάκρυνση του λαγοκέφαλου, ενός εισβλητικού είδους που προκαλεί σημαντικές επιπτώσεις στα θαλάσσια οικοσυστήματα και στην αλιευτική δραστηριότητα. Συγκεκριμένα, από τον Ιούνιο του 2024 μέχρι και σήμερα, έχει δοθεί αύξηση της αποζημίωσης για τους λαγοκέφαλους από €3 σε €4,73 ανά κιλό.
Την ίδια στιγμή, εφαρμόζεται το σχέδιο αποζημίωσης για ζημιές που προκαλούνται στα αλιεύματα από δελφίνια και άλλα προστατευόμενα θαλάσσια θηλαστικά, παρέχοντας ετήσια στήριξη σε περίπου 300 αλιείς. Το Σχέδιο ξεκίνησε τον Σεπτέμβριο του 2025 και συνεχίζεται στη βάση νέας μεθοδολογίας και με τη χορήγηση αυξημένου ποσού προς τους αλιείς με τις αποζημιώσεις να έχουν φτάσει ήδη στα €781.000 από το 2025, ενώ προβλέπεται η καταβολή συνολικών ενισχύσεων να φτάσει τα €4 εκ. μέχρι το 2029.
Επιπρόσθετα, υλοποιούνται και Σχέδια Χορηγιών για τη στήριξη των τομέων της υδατοκαλλιέργειας που ξεκίνησαν περί τα τέλη του 2024 και μεταποίησης και εμπορίας αλιευτικών προϊόντων που ξεκίνησαν αρχές του 2025. Μέχρι σήμερα έχουν ενταχθεί έργα με εκτιμώμενο προϋπολογισμό €2,76 εκ., που αφορούν παραγωγικές επενδύσεις και εκσυγχρονισμό των επιχειρήσεων, καθώς και έργα καινοτομίας στον τομέα της υδατοκαλλιέργειας.
Από τις εξαγγελίες στα αποτελέσματα
Η αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων αυτών δεν αποτυπώνεται μόνο στις δράσεις που υλοποιούνται αλλά και στα αναμενόμενα αποτελέσματά τους.
Η μελέτη του Κέντρου Οικονομικών Ερευνών του Πανεπιστημίου Κύπρου, η οποία ολοκληρώθηκε τον Δεκέμβριο του 2025, καταδεικνύει ότι η υλοποίηση των δράσεων της Στρατηγικής αναμένεται να αποφέρει επιπρόσθετη οικονομική ανάπτυξη ύψους €138,6 εκατ., ενώ θα αυξήσει τη συνεισφορά κατά €70,8 εκατ. στο ΑΕΠ, δημιουργώντας περίπου 1.370 νέες θέσεις εργασίας και επιβεβαιώνοντας την οικονομική αποδοτικότητα και τα πολλαπλασιαστικά οφέλη της Στρατηγικής.
Σε συνεργασία με το Κέντρο Οικονομικών Ερευνών του Πανεπιστημίου Κύπρου και άλλους τοπικούς φορείς ξεκινήσαμε τη νέα μελέτη για την προσαρμογή της γεωργίας στην κλιματική αλλαγή, την ενίσχυση της ανθεκτικότητας και τη διασφάλιση της επισιτιστικής ασφάλειας της χώρας, όπως το Δεκαετές Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Επισιτιστική Ασφάλεια, το οποίο εκπονείται με την ομάδα επιστημονικών συνεργατών. Πρόκειται για παρεμβάσεις που δημιουργούν τις βάσεις για μια αειφορική, έξυπνη και σύγχρονη γεωργία που θα είναι ικανή να σταθεί στα πόδια της για τις επόμενες δεκαετίες.
Η στρατηγική αυτή κατεύθυνση συνοδεύτηκε ταυτόχρονα και από ουσιαστική οικονομική στήριξη προς τους ανθρώπους της παραγωγής.
Κατά την περίοδο 2023–2025 ήδη καταβλήθηκαν συνολικά περίπου €244 εκατομμύρια προς τους αγρότες μας, μέσα από μέτρα στήριξης, ενισχύσεις και παρεμβάσεις που αφορούν άμεσα τον πρωτογενή τομέα. Από το ποσό αυτό, περίπου €39 εκατομμύρια αφορούσαν επενδύσεις προς τους ίδιους τους παραγωγούς, με στόχο τον εκσυγχρονισμό, την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και τη δημιουργία πιο ανθεκτικών γεωργικών εκμεταλλεύσεων. Να σημειώσω ότι είναι στο παρόν στάδιο ανοικτό το μεγαλύτερο επενδυτικό μέτρο που εφαρμόστηκε μέχρι σήμερα στον πρωτογενή τομέα, με συνολικό προϋπολογισμό €67,5 εκατ. και ενισχύσεις που φτάνουν μέχρι και τις €800.000 ανά εκμετάλλευση.
Την ίδια στιγμή, η πραγματικότητα της κλιματικής κρίσης και της παρατεταμένης ανομβρίας καθιστά αναγκαία όχι μόνο την επένδυση στη γεωργία, αλλά και την άμεση στήριξη των ανθρώπων της παραγωγής. Γι αυτό για τη στήριξη του αγροτικού κόσμου απέναντι στις συνέπειες της ανομβρίας ενεργοποιήθηκε για πρώτη φορά ειδικό μέτρο στήριξης μέσω του οποίου καταβλήθηκε ποσό ύψους €10,2 εκατ. για το 2025. Επιπρόσθετα, μέσω του γεωργικού αποθεματικού μας παραχωρήθηκε το 2025, μετά από σχετικό αίτημα, ποσό ύψους 3,5 εκ ευρώ που παραχωρήθηκε στην ολότητα του σε πληγέντες από την ανομβρία αγρότες. Τέλος, μέσω του Ταμείου Προστασίας και Ασφάλισης Γεωργικής Παραγωγής παραχωρήθηκαν επιπλέον €31,5 εκατ. για ζημιές των ετών 2024 και 2025.
Πέραν από τη στήριξη και τις παρεμβάσεις, ακριβώς μέσα στην ίδια προσπάθεια εκσυγχρονισμού του πρωτογενούς τομέα εντάσσεται και η μετεξέλιξη του Συμβουλίου Εμπορίας Κυπριακών Πατατών, κλείνοντας σταδιακά μια εκκρεμότητα δεκαετιών για έναν από τους σημαντικότερους εξαγωγικούς τομείς της κυπριακής γεωργίας, την οποία η Κυβέρνηση επέλεξε να αντιμετωπίσει οριστικά.
Από την εθνική πολιτική στη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής πολιτικής
Η προσπάθεια για έναν πιο ανθεκτικό πρωτογενή τομέα δεν περιορίστηκε σε εθνικό επίπεδο. Κατά τη διάρκεια της Κυπριακής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης το πρώτο εξάμηνο του 2026, η Κύπρος βρέθηκε στο επίκεντρο των συζητήσεων για το μέλλον της ευρωπαϊκής γεωργίας και της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής μετά το 2027.
Η Κυπριακή Προεδρία προώθησε ουσιαστικά τις διαπραγματεύσεις για τη νέα ΚΑΠ, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην ανανέωση των γενεών, στη στήριξη των νέων γεωργών, στην ανθεκτικότητα των γεωργικών εκμεταλλεύσεων, στην καινοτομία και στη διατήρηση της επισιτιστικής ασφάλειας της Ευρώπης.
Παράλληλα, αναδείχθηκαν οι ιδιαίτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα κράτη μέλη, όπου οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, της λειψυδρίας και των ακραίων καιρικών φαινομένων γίνονται αισθητές με μεγαλύτερη ένταση.
Για την Κύπρο, η ενεργός συμβολή στη διαμόρφωση της επόμενης Κοινής Αγροτικής Πολιτικής αποτελεί φυσική συνέχεια των πολιτικών που εφαρμόζουμε σε εθνικό επίπεδο. Γιατί η συζήτηση για το μέλλον της γεωργίας δεν αφορά μόνο τις επιδοτήσεις. Αφορά την ικανότητα της Ευρώπης να διασφαλίσει την παραγωγή τροφίμων, να στηρίξει τους παραγωγούς της και να ανταποκριθεί στις μεγάλες προκλήσεις των επόμενων δεκαετιών.
Η γεωργία της Κύπρου δεν θα κριθεί από το αν θα βρεθεί αντιμέτωπη με νέες προκλήσεις. Αυτές είναι ήδη εδώ. Θα κριθεί από το κατά πόσο θα διαθέτει τα εργαλεία, τις υποδομές, τη γνώση και την παραγωγική βάση για να ανταποκριθεί σε αυτές. Αυτός είναι ο στόχος των παρεμβάσεων που υλοποιούμε σήμερα: να δημιουργήσουμε έναν πρωτογενή τομέα πιο ανθεκτικό, πιο ανταγωνιστικό και πιο έτοιμο να διασφαλίσει την επισιτιστική ασφάλεια της χώρας για τις επόμενες γενιές.
Άρθρο της Υπουργού Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος δρος Μαρίας Παναγιώτου
