Η ταχεία ανάπτυξη της τεχνολογίας και η αυξανόμενη εξάρτηση της κοινωνίας από τις ψηφιακές υπηρεσίες καθιστούν την κυβερνοασφάλεια βασική προτεραιότητα για κάθε χώρα. Οι κυβερνοεπιθέσεις μπορούν να επηρεάσουν την καθημερινότητα των πολιτών, τη λειτουργία των επιχειρήσεων και την παροχή υπηρεσιών ζωτικής σημασίας. Στην Κύπρο, η Αρχή Ψηφιακής Ασφάλειας (ΑΨΑ), με επικεφαλής τον Επίτροπο Επικοινωνιών, έχει κεντρικό ρόλο στην ενίσχυση της ασφάλειας των δικτύων και των συστημάτων πληροφοριών, στην εποπτεία των οργανισμών που εμπίπτουν στις αρμοδιότητές της και στον συντονισμό της αντιμετώπισης κυβερνοπεριστατικών.
Μιλώντας στον REPORTER, ο Επίτροπος Επικοινωνιών, Μάριος Πιερή, υπογραμμίζει ότι η κυβερνοασφάλεια αποτελεί σήμερα έναν από τους σημαντικότερους πυλώνες της εθνικής ανθεκτικότητας και της ψηφιακής ανάπτυξης. Σε μια περίοδο κατά την οποία η εφαρμογή της Οδηγίας NIS2, η εξάπλωση της τεχνητής νοημοσύνης και οι εξελισσόμενες κυβερνοαπειλές μεταβάλλουν το ψηφιακό περιβάλλον, η προστασία των κρίσιμων υπηρεσιών απαιτεί διαρκή προετοιμασία και συνεργασία.
Τα περιστατικά που έπληξαν το Τμήμα Κτηματολογίου και Χωρομετρίας, το Πανεπιστήμιο Κύπρου και το Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου το 2023 ανέδειξαν τις συνέπειες που μπορεί να έχει μια κυβερνοεπίθεση. Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο Επίτροπος, ο κίνδυνος δεν περιορίζεται στους μεγάλους οργανισμούς ή στα περιστατικά που γίνονται πρωτοσέλιδα. Κάθε χρήστης και κάθε επιχείρηση μπορεί να βρεθούν αντιμέτωποι με κακόβουλα μηνύματα, παραπλανητικούς συνδέσμους ή άλλες απόπειρες παραβίασης.
«Οι κυβερνοαπειλές αποτελούν πλέον καθημερινή πραγματικότητα. Το περιβάλλον απειλών εξελίσσεται διαρκώς, αξιοποιώντας νέες τεχνολογίες και ολοένα πιο σύνθετες μεθόδους. Εκείνο που έχει σημασία είναι η ικανότητα των οργανισμών να προλαμβάνουν, να εντοπίζουν, να ανταποκρίνονται και να ανακάμπτουν αποτελεσματικά από ένα κυβερνοπεριστατικό», αναφέρει.
Στο πλαίσιο αυτό, η ΑΨΑ συνδυάζει τη ρυθμιστική εποπτεία με την επιχειρησιακή υποστήριξη. Ο Τομέας Ρύθμισης, Στρατηγικής και Εποπτείας παρακολουθεί την εφαρμογή των απαιτήσεων ασφάλειας και τη συμμόρφωση των εποπτευόμενων οργανισμών. Το Εθνικό CSIRT-CY, η εθνική ομάδα αντιμετώπισης περιστατικών ασφάλειας υπολογιστών, αποτελεί τον τεχνικό και επιχειρησιακό βραχίονα της Αρχής. Παράλληλα, η ΑΨΑ ασκεί τον ρόλο της Εθνικής Αρχής Πιστοποίησης Κυβερνοασφάλειας και έχει οριστεί ως το Εθνικό Κέντρο Συντονισμού Κυβερνοασφάλειας (NCC-CY).
Ο κ. Πιερή εξηγεί ότι η εποπτεία αφορά τους δημόσιους και ιδιωτικούς οργανισμούς που υπάγονται στο σχετικό νομοθετικό πλαίσιο, με βάση τα προβλεπόμενα κριτήρια. Η NIS2 διακρίνει τις οντότητες σε δύο κατηγορίες, τις βασικές και τις σημαντικές, για τις οποίες προβλέπονται διαφορετικά καθεστώτα εποπτείας. Στόχος της Αρχής είναι να διασφαλίζει ότι οι οργανισμοί λαμβάνουν κατάλληλα μέτρα διαχείρισης των κινδύνων και μπορούν να συνεχίζουν την παροχή των υπηρεσιών τους όταν προκύπτει ένα περιστατικό.
Το Εθνικό CSIRT-CY λειτουργεί σε εικοσιτετράωρη βάση, επτά ημέρες την εβδομάδα, παρέχοντας υπηρεσίες πρόληψης και ανταπόκρισης στο πλαίσιο της αποστολής του. Παρακολουθεί απειλές, εκδίδει προειδοποιήσεις και υποστηρίζει τους αρμόδιους οργανισμούς στην ανάλυση και στην αντιμετώπιση περιστατικών. Μέσα από την εξειδικευμένη τεχνική καθοδήγηση, συμβάλλει στον περιορισμό των επιπτώσεων μιας επίθεσης και στην αποκατάσταση της λειτουργίας των επηρεαζόμενων συστημάτων. Αντίστοιχα, οι υπηρεσίες πρόληψης βοηθούν στον εντοπισμό και στην αντιμετώπιση ευπαθειών πριν αυτές αξιοποιηθούν από επιτιθέμενους.
Για τον Επίτροπο, όμως, η μεγαλύτερη πρόκληση είναι η καλλιέργεια μιας ουσιαστικής κουλτούρας κυβερνοασφάλειας: «Η κυβερνοασφάλεια δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται ως ευθύνη αποκλειστικά των τμημάτων πληροφορικής. Αποτελεί ζήτημα διοίκησης, διαχείρισης κινδύνων και επιχειρησιακής συνέχειας, που αφορά κάθε οργανισμό, δημόσιο και ιδιωτικό», τονίζει.
Η Οδηγία NIS2, η οποία μεταφέρθηκε στο κυπριακό δίκαιο, και συγκριμένα στο Νόμο 89(Ι)/2020 με τον τροποποιητικό Νόμο 60(Ι)/2025, αποτελεί σημαντική θεσμική αλλαγή προς αυτή την κατεύθυνση. Διευρύνει το πεδίο των οργανισμών που υπάγονται σε απαιτήσεις κυβερνοασφάλειας και ενισχύει τις υποχρεώσεις διαχείρισης κινδύνων, αναφοράς σημαντικών περιστατικών και εποπτείας των μέτρων από τη διοίκηση. Για την ΑΨΑ, η αποτελεσματική εφαρμογή της, αποτελεί ευκαιρία να ενισχυθεί συνολικά η κυβερνοανθεκτικότητα της χώρας.
«Ο ρόλος της Αρχής Ψηφιακής Ασφάλειας δεν περιορίζεται στην εποπτεία και στη συμμόρφωση. Εργαζόμαστε συστηματικά για να στηρίξουμε τους οργανισμούς σε αυτή τη μετάβαση, μέσα από κατευθυντήριες οδηγίες, εκπαιδευτικά προγράμματα και δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης», σημειώνει ο κ. Πιερή. Ιδιαίτερη έμφαση, όπως εξηγεί, δίνεται στους οργανισμούς που εντάσσονται για πρώτη φορά στο πεδίο εφαρμογής της NIS2, ενώ οι ευρύτερες δράσεις της Αρχής στηρίζουν και τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις στην ενίσχυση της ψηφιακής τους ασφάλειας.
Σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη του εθνικού οικοσυστήματος διαδραματίζει το NCC-CY. Η ΑΨΑ ορίστηκε ως Εθνικό Κέντρο Συντονισμού Κυβερνοασφάλειας με απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου της 21ης Δεκεμβρίου 2021, ενώ το Κέντρο ξεκίνησε τις εργασίες του τον Ιανουάριο του 2023. Αποτελεί τον σύνδεσμο της Κύπρου με το Ευρωπαϊκό Κέντρο Αρμοδιότητας για την Κυβερνοασφάλεια (ECCC) και το δίκτυο των αντίστοιχων εθνικών κέντρων, διευκολύνοντας την πρόσβαση σε τεχνογνωσία, συνεργασίες και ευρωπαϊκές χρηματοδοτικές ευκαιρίες.
Όπως αναφέρει ο Επίτροπος, κατά τα πρώτα χρόνια λειτουργίας του τέθηκαν οι βάσεις για τη στενότερη συνεργασία δημόσιων οργανισμών, επιχειρήσεων, πανεπιστημίων και ερευνητικών κέντρων. Μέσα από δράσεις για την έρευνα, την καινοτομία και την ανάπτυξη εξειδικευμένων δεξιοτήτων, το NCC-CY συμβάλλει στην ενίσχυση των δυνατοτήτων της χώρας και στη συμμετοχή της σε ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες. Ιδιαίτερη σημασία έχει η υποστήριξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, ώστε να αποκτούν πρόσβαση στη γνώση και στα εργαλεία που χρειάζονται για να ενισχύσουν την ασφάλειά τους.
«Ως νέα ηγεσία της Αρχής Ψηφιακής Ασφάλειας, αναγνωρίζουμε και αξιοποιούμε τη σημαντική αυτή παρακαταθήκη. Η επόμενη φάση απαιτεί ακόμη μεγαλύτερη εξωστρέφεια και στενότερη συνεργασία μεταξύ κράτους, επιχειρήσεων, ακαδημαϊκής κοινότητας και ευρωπαϊκών εταίρων», επισημαίνει. Στόχος είναι να αξιοποιηθεί πληρέστερα ο ρόλος του NCC-CY για την ανάπτυξη ανθρώπινου δυναμικού, την προώθηση της έρευνας και την προσέλκυση συνεργασιών και επενδύσεων.
Η προσπάθεια αυτή συνδέεται άμεσα με τις νέες τεχνολογικές εξελίξεις. Η τεχνητή νοημοσύνη, η υπολογιστική νέφους, το διαδίκτυο των πραγμάτων και οι κβαντικές τεχνολογίες δημιουργούν ευκαιρίες για την οικονομία και την κοινωνία, αλλά μεταβάλλουν παράλληλα τις απαιτήσεις ασφάλειας. Σύμφωνα με τον κ. Πιερή, η Αρχή χρειάζεται να παρακολουθεί αυτές τις εξελίξεις και να προσαρμόζει τις δυνατότητές της, ώστε να στηρίζει την ασφαλή ψηφιακή ανάπτυξη της χώρας.
«Η φιλοδοξία μας είναι, η Κύπρος να συμβάλλει ενεργά στις ευρωπαϊκές εξελίξεις, αξιοποιώντας τις δυνατότητες που προσφέρει το Εθνικό Κέντρο Συντονισμού Κυβερνοασφάλειας προς όφελος της χώρας και των πολιτών της. Στον ψηφιακό κόσμο, η ταχύτητα με την οποία εξελίσσονται οι τεχνολογίες, μας υποχρεώνει να εξελισσόμαστε διαρκώς», αναφέρει.
Η διεθνής συνεργασία αποτελεί βασικό μέρος αυτής της προσπάθειας. Οι κυβερνοεπιθέσεις δεν περιορίζονται από γεωγραφικά σύνορα και η αποτελεσματική αντιμετώπισή τους απαιτεί ανταλλαγή πληροφοριών και τεχνογνωσίας. Η ΑΨΑ συμμετέχει στους ευρωπαϊκούς μηχανισμούς συνεργασίας, όπως την Ομάδα Συνεργασίας NIS (NIS Cooperation Group) και το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Οργανισμών Διασύνδεσης για Κυβερνοκρίσεις (EU-CyCLONe), καθώς και την Ευρωπαϊκή Ομάδα Πιστοποίησης της Κυβερνοασφάλειας (European Cybersecurity Certification Group – ECCG), και συνεργάζεται με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τον Οργανισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Κυβερνοασφάλεια (ENISA), το ECCC και το δίκτυο των Εθνικών Κέντρων Συντονισμού. Αντίστοιχα, το Εθνικό CSIRT-CY συμμετέχει στο ευρωπαϊκό δίκτυο των CSIRT, ενισχύοντας την επιχειρησιακή συνεργασία για την αντιμετώπιση περιστατικών.
Παράλληλα, η Αρχή αναπτύσσει συνεργασίες και πέραν του ευρωπαϊκού πλαισίου, αξιοποιώντας τη διεθνή εμπειρία σε θέματα κατάρτισης, κοινών ασκήσεων και διαχείρισης κυβερνοκρίσεων. Όπως υπογραμμίζει ο Επίτροπος, η Κύπρος επιδιώκει να συνεχίσει να αποτελεί αξιόπιστο και ενεργό εταίρο στις κοινές προσπάθειες για μια ασφαλέστερη ψηφιακή Ευρώπη. «Στον ψηφιακό κόσμο, η ασφάλεια οικοδομείται μέσα από σχέσεις εμπιστοσύνης. Όσο ισχυρότερες είναι οι συνεργασίες μας, τόσο ισχυρότερη είναι και η κυβερνοανθεκτικότητα της χώρας μας», τονίζει.
Αναφερόμενος στις προτεραιότητες για το 2026, ο κ. Πιερή δίνει έμφαση στην αποτελεσματική εφαρμογή της NIS2 και στη στήριξη των οργανισμών που υπάγονται στο εποπτικό πλαίσιο. Παράλληλα, η Αρχή συνεχίζει να ενισχύει τις επιχειρησιακές δυνατότητες του Εθνικού CSIRT-CY, με την αναβάθμιση των υπηρεσιών του και τη συμμετοχή του σε εθνικές και διεθνείς ασκήσεις. Σκοπός είναι η συμμόρφωση να μεταφράζεται σε πραγματική ετοιμότητα και σε δυνατότητα αποτελεσματικής αντίδρασης όταν εκδηλώνεται μια επίθεση.
Η ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού αποτελεί επίσης βασική προτεραιότητα. Μέσω της Ακαδημίας Τεχνολογίας, Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ICT Academy) του Γραφείου του Επιτρόπου Επικοινωνιών, υλοποιούνται προγράμματα εκπαίδευσης και κατάρτισης που ενισχύουν τις γνώσεις και τις δεξιότητες επαγγελματιών, στελεχών οργανισμών και δημόσιων λειτουργών. Με τη συμμετοχή εκπαιδευτών και εμπειρογνωμόνων από την Κύπρο και το εξωτερικό, η εκπαίδευση στηρίζει την προσαρμογή στις νέες τεχνολογίες και στις αυξημένες απαιτήσεις κυβερνοασφάλειας.
«Πιστεύουμε ότι η επένδυση στη γνώση αποτελεί τη σημαντικότερη προϋπόθεση για τη δημιουργία μιας ισχυρής κουλτούρας κυβερνοασφάλειας», αναφέρει ο Επίτροπος. Στην ίδια κατεύθυνση, μέσω του NCC-CY προωθούνται η συμμετοχή σε ευρωπαϊκά προγράμματα, η έρευνα και η συνεργασία μεταξύ του δημόσιου τομέα, της ακαδημαϊκής κοινότητας και των επιχειρήσεων. Συνεχίζονται επίσης οι δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης για πολίτες, μαθητές και οργανισμούς, ώστε η ασφαλής χρήση της τεχνολογίας να ενισχύεται σε ολόκληρη την κοινωνία.
Η επιδίωξη, όπως καταλήγει ο κ. Πιερή, είναι η ΑΨΑ να συνεχίσει να εξελίσσεται σε έναν σύγχρονο και εξωστρεφή οργανισμό, ο οποίος θα στηρίζει την ασφαλή ψηφιακή μετάβαση και θα ενισχύει την εμπιστοσύνη των πολιτών και των επιχειρήσεων. Η ευρύτερη φιλοδοξία είναι η Κύπρος να αξιοποιήσει τα συγκριτικά της πλεονεκτήματα και να εξελιχθεί σε έναν αξιόπιστο ευρωπαϊκό κόμβο ψηφιακής εμπιστοσύνης και κυβερνοασφάλειας. «Η κυβερνοασφάλεια αφορά την προστασία των πληροφοριακών συστημάτων και, μέσα από αυτήν, την προστασία της οικονομίας, της κοινωνίας και του ψηφιακού μέλλοντος της Κύπρου», υπογραμμίζει.
