Στους Ανρί Μπ. Καγκάν και Κένσο Σοάι απονέμεται το Νόμπελ Χημείας 2026, όπως ανακοίνωσε η Βασιλική Σουηδική Ακαδημία Επιστημών.
Οι δύο επιστήμονες τιμώνται «για την ανακάλυψη των μη γραμμικών φαινομένων και της αυτοκατάλυσης στην ασύμμετρη οργανική σύνθεση», έχοντας συμβάλει καθοριστικά στην επίλυση ενός από τα πλέον επίμονα προβλήματα της Χημείας: το πώς μπορεί να προκύψει αυθόρμητα η λεγόμενη ομοχειρομορφία.
Πρόκειται για ένα φαινόμενο που αφορά μόρια, όπως τα αμινοξέα, τα οποία μπορούν να υπάρχουν σε δύο διαφορετικές μορφές που είναι κατοπτρικά είδωλα η μία της άλλης, όπως ακριβώς το δεξί και το αριστερό χέρι.
Στη φύση, όμως, και ειδικά στους ζωντανούς οργανισμούς, κυριαρχεί σχεδόν αποκλειστικά η μία από τις δύο μορφές.
«Οι ανακαλύψεις τους διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο για τους χημικούς που επινοούν αντιδράσεις οι οποίες προορίζονται για την παρασκευή φαρμακευτικών προϊόντων», αναφέρεται στην ανακοίνωση της επιτροπής.
Το βραβείο συνοδεύεται από χρηματικό έπαθλο 12 εκατομμυρίων κορωνών Σουηδίας (περίπου 1 εκατομμύριο ευρώ).
Για δεκαετίες, οι επιστήμονες προσπαθούσαν να κατανοήσουν πώς η φύση οδηγήθηκε σε αυτή την επιλογή.
Το ζήτημα έχει τεράστια σημασία και για τη φαρμακευτική βιομηχανία, καθώς δύο κατοπτρικές μορφές του ίδιου μορίου μπορεί να έχουν διαφορετική δράση στον ανθρώπινο οργανισμό.
Το πρώτο βήμα από τον Καγκάν
Ο 95χρονος Ανρί Καγκάν, από το Université Paris-Sud στη Γαλλία, έκανε το πρώτο καθοριστικό βήμα το 1986, όταν ανακάλυψε έναν νέο τρόπο ελέγχου των χημικών αντιδράσεων.
Η δουλειά του έδειξε ότι ήταν δυνατό να παραχθεί πολύ μεγαλύτερη ποσότητα της μίας κατοπτρικής μορφής ενός μορίου σε σχέση με την άλλη, κάτι που μέχρι τότε θεωρούνταν εξαιρετικά δύσκολο.
Η καθοριστική ανακάλυψη του Σοάι
Ο 76 χρονος σήμερα Κένσο Σοάι, από το Tokyo University of Science, προχώρησε ακόμη περισσότερο.
Το 1995 παρουσίασε χημική αντίδραση με τη δυνατότητα να ενισχύει από μόνη της μία από τις δύο κατοπτρικές μορφές, μέσω αυτοκατάλυσης. Το 2003 πέτυχε τελικά μια αντίδραση στην οποία σχηματιζόταν αποκλειστικά η μία από τις δύο πιθανές μορφές.
Σύμφωνα με τη Βασιλική Σουηδική Ακαδημία Επιστημών, κάτι τέτοιο δεν είχε επιτευχθεί προηγουμένως εκτός της ίδιας της φύσης.
«Το φετινό βραβείο αφορά τη θεμελιακή χημεία. Πολλά μόρια εμφανίζονται σε δύο διαφορετικές εκδοχές. Όπως τα χέρια μου. Είναι το είδωλο το ένα του άλλου στον καθρέφτη, μοιάζουν μεταξύ τους, αλλά δεν είναι πανομοιότυπα. Δεν μπορώ να τοποθετήσω τα χέρια μου το ένα ακριβώς πάνω στο άλλο. Τέτοια μόρια ονομάζονται chiral (χειρόμορφα), από την ελληνική λέξη χέρι», δήλωσε ο Χάινερ Λίνκε, πρόεδρος της Επιτροπής του Νόμπελ Χημείας.
Οι ανακαλύψεις των δύο επιστημόνων θεωρούνται σήμερα θεμελιώδεις για την ανάπτυξη νέων μεθόδων οργανικής σύνθεσης και έχουν ιδιαίτερη σημασία για τον σχεδιασμό και την παραγωγή φαρμάκων.
Πηγή: Πρώτο Θέμα
