Προετοιμασίες, χωρίς προβολή, για ένα σενάριο που μέχρι πρόσφατα αντιμετωπιζόταν κυρίως ως θεωρητικό, κάνουν, πλέον, οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες: μια μεγάλης κλίμακας υβριδική επίθεση σε κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία θα μπορούσε να προκαλέσει πολλά θύματα και να απαιτήσει άμεση, συντονισμένη αντίδραση.
Σύμφωνα με Ευρωπαίους διπλωμάτες και αξιωματούχους που επικαλείται το Politico, οι συζητήσεις έχουν ενταθεί τις τελευταίες εβδομάδες, ιδιαίτερα μετά την αποκάλυψη της απόπειρας επίθεσης με drones που έφεραν εκρηκτικά στο αεροδρόμιο Λειψίας/Χάλε τον Αύγουστο.
Η γερμανική κυβέρνηση απέδωσε στη Ρωσία την απόπειρα επίθεσης σε εμπορευματικά αεροσκάφη που βρίσκονταν στο συγκεκριμένο αεροδρόμιο, για την οποία η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν είχε δηλώσει ότι, εάν είχε πετύχει, θα μπορούσε να είχε προκαλέσει τεράστιες ζημιές και απώλειες ανθρώπινων ζωών, χαρακτηρίζοντας το περιστατικό επίθεση με «στρατιωτικού τύπου υλικό» από Ρώσους πράκτορες σε έδαφος της ΕΕ.
Συσκέψεις χωρίς κινητά και συνεργάτες
Οι πρεσβευτές και των 27 κρατών-μελών έχουν πραγματοποιήσει τις τελευταίες εβδομάδες συζητήσεις σε «περιορισμένη σύνθεση», χωρίς κινητά τηλέφωνα και χωρίς συνεργάτες στην αίθουσα. Σύμφωνα με δύο διπλωμάτες, σε πρόσφατη συνάντηση η συζήτηση επικεντρώθηκε ειδικά στο ενδεχόμενο μιας επίθεσης με μεγάλο αριθμό θυμάτων.
Η ΕΕ διαθέτει ήδη την αποκαλούμενη «εργαλειοθήκη για τις υβριδικές απειλές», η οποία προβλέπει συντονισμό απέναντι σε κυβερνοεπιθέσεις, δολιοφθορές, παρεμβάσεις σε εκλογές και άλλες ενέργειες κάτω από το κατώφλι ενός συμβατικού πολέμου. Ωστόσο, το ερώτημα που τίθεται πλέον είναι διαφορετικό: τι θα συμβεί εάν μια τέτοια επίθεση προκαλέσει δεκάδες ή ακόμη περισσότερα θύματα;
«Πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι για κάτι σοβαρό», δήλωσε Ευρωπαίος διπλωμάτης, προσθέτοντας πως το περιστατικό της Λειψίας έδειξε ότι «ένα πολύ σοβαρό συμβάν, που θα μπορούσε να προκαλέσει πολλαπλές απώλειες, δεν μπορεί πλέον να αποκλειστεί».
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έχει ήδη καλέσει τα κράτη-μέλη να ενισχύσουν επειγόντως την ανθεκτικότητά τους απέναντι σε υβριδικές επιθέσεις, στις οποίες περιλαμβάνονται δολιοφθορές, κυβερνοεπιθέσεις και χτυπήματα σε κρίσιμες υποδομές.
«Κάποια στιγμή θα υπάρξουν θύματα»
Η ανησυχία στις Βρυξέλλες τροφοδοτείται από μια σειρά περιστατικών που οι ευρωπαϊκές και νατοϊκές αρχές εντάσσουν στο πλαίσιο των υβριδικών ενεργειών.
Την Τρίτη, αρκετοί ναύτες αναφέρθηκαν ως αγνοούμενοι, αφού το πλοίο τους βυθίστηκε από drones στη Μαύρη Θάλασσα, σύμφωνα με βουλγαρικές αρχές.
Αυτό ακολούθησε το περιστατικό στο αεροδρόμιο της Λειψίας, μια ύποπτη πυρκαγιά σε σταθμό επίγειας σύνδεσης στην Πολωνία που διαχειρίζεται τις επικοινωνίες του Starlink, καθώς και ένα σχέδιο τοποθέτησης εμπρηστικών μηχανισμών σε εμπορικούς κόμβους μεταφορών σε όλη την ΕΕ και το Ηνωμένο Βασίλειο, παράλληλα με τις τακτικές παραβιάσεις του εναερίου χώρου.
Μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία πριν 4,5 χρόνια, η ΕΕ υποστηρίζει ότι η Μόσχα έχει εντείνει τις επιχειρήσεις δολιοφθοράς, τις κυβερνοεπιθέσεις, την παραπληροφόρηση και άλλες συγκαλυμμένες ενέργειες εναντίον ευρωπαϊκών κρατών. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έχει καταδικάσει επανειλημμένα τέτοιου είδους ενέργειες και έχει καλέσει τις κρίσιμες υποδομές να συνεργαστούν ακόμα πιο στενά και στοχευμένα.
Η διευθύντρια του Ευρωπαϊκού Κέντρου Αριστείας για την Αντιμετώπιση Υβριδικών Απειλών, Τέγια Τιιλικάινεν, έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου, λέγοντας ότι όσο χρησιμοποιούνται ολοένα πιο επικίνδυνα μέσα για να δοκιμάζονται η ετοιμότητα και οι αντιδράσεις της Ευρώπης, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος να υπάρξουν θύματα. «Κάποια στιγμή, είτε σκόπιμα είτε κατά λάθος, αυτό θα συμβεί», σημείωσε.
Τι σχεδιάζει η ΕΕ σε περίπτωση επίθεσης
Οι συζητήσεις στις Βρυξέλλες επικεντρώνονται ήδη στα πρακτικά μέτρα που θα μπορούσαν να ληφθούν μετά από ένα μεγάλο περιστατικό.
Μεταξύ των σεναρίων που εξετάζονται είναι η ανάπτυξη ομάδων άμεσης αντίδρασης, η άμεση αποδέσμευση ευρωπαϊκών κονδυλίων για το κράτος που θα έχει πληγεί και ο τρόπος με τον οποίο θα πρέπει να επικοινωνήσουν δημοσίως τις εξελίξεις και τις αποφάσεις οι ηγέτες των θεσμών της ΕΕ.
Το βασικό ζήτημα, ωστόσο, είναι ποιος θα έχει την ευθύνη της αντίδρασης.
Η διαφωνία για τον ρόλο του ΝΑΤΟ
Οι συζητήσεις έχουν προκαλέσει αντιδράσεις σε ορισμένες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, οι οποίες θεωρούν ότι η Ένωση κινδυνεύει να εισέλθει σε πεδίο που παραδοσιακά ανήκει στο ΝΑΤΟ, της διατλαντικής συμμαχίας που αποτελεί τον πυλώνα της ευρωπαϊκής ασφάλειας εδώ και 80 χρόνια.
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έχει επανειλημμένα υπογραμμίσει ότι η ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας πρέπει να λειτουργεί συμπληρωματικά προς τη Συμμαχία και ότι το ΝΑΤΟ παραμένει για τα κράτη - μέλη του το θεμέλιο της συλλογικής άμυνας.
Η πρώην εκπρόσωπος του ΝΑΤΟ και συνεργάτιδα του βρετανικού think tank για θέματα ασφαλείας, RUSI (Βασιλικό Ινστιτούτο Ενωμένων Υπηρεσιών), Οάνα Λουνγκέσκου προειδοποιεί ότι η δημιουργία παράλληλων μηχανισμών μπορεί να προκαλέσει σύγχυση στους υπεύθυνους λήψης αποφάσεων. Σε μια κρίση, όπως επισημαίνει, ο χρόνος είναι κρίσιμος και οποιαδήποτε επικάλυψη αρμοδιοτήτων θα μπορούσε να καθυστερήσει την αντίδραση.
Όπως επισημαίνει, θα ήταν πιο αποτελεσματικός ένας σαφής καταμερισμός: το ΝΑΤΟ να αναλαμβάνει την ανταλλαγή πληροφοριών και τη στρατιωτική αποτροπή και η Ευρωπαϊκή Ένωση την πολιτική προστασία και την πολιτική διαχείριση της κρίσης.
Ο φόβος για διαρροές
Παράλληλα, υπάρχει ανησυχία για την ασφάλεια των ίδιων των ευρωπαϊκών συζητήσεων. Διπλωμάτες υποστηρίζουν ότι αρκετές κυβερνήσεις αποφεύγουν να κοινοποιούν ιδιαίτερα ευαίσθητες πληροφορίες σε συνεδριάσεις της ΕΕ, φοβούμενες διαρροές είτε προς τα μέσα ενημέρωσης είτε προς τρίτες χώρες.
Ένας διπλωμάτης από χώρα της ανατολικής πτέρυγας ανέφερε ότι η κυβέρνησή του είναι ιδιαίτερα επιφυλακτική στο να μοιράζεται απόρρητες πληροφορίες στις συνεδριάσεις των μόνιμων αντιπροσώπων.
Το σχέδιο της Φον ντερ Λάιεν
Η συζήτηση συμπίπτει με την προσπάθεια της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν να ενισχύσει τον ρόλο της ΕΕ στον τομέα της ασφάλειας.
Στο πλαίσιο αυτό έχει προταθεί η δημιουργία ενός «πρωτοκόλλου έκτακτης ανάγκης για την ασφάλεια», μέσω του οποίου τα κράτη-μέλη θα μπορούν να συντονίζονται σε περιπτώσεις μεγάλης κρίσης.
Η πρόταση, μαζί με την ιδέα για ένα «Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Ασφαλείας», αναμένεται να ενταχθεί στην ευρύτερη ευρωπαϊκή στρατηγική ασφαλείας. Ωστόσο, αρκετές χώρες αντιτείνουν ότι υπάρχουν ήδη μηχανισμοί που μπορούν να ενεργοποιηθούν.
Ένας από αυτούς είναι ο IPCR, ο Ολοκληρωμένος Μηχανισμός Πολιτικής Αντιμετώπισης Κρίσεων, ο οποίος επιτρέπει στην εκάστοτε προεδρία της ΕΕ να συγκαλεί έκτακτες συνεδριάσεις με τη συμμετοχή, εφόσον χρειάζεται, ειδικών από το ΝΑΤΟ, τον ΟΗΕ και άλλους οργανισμούς.
Το προηγούμενο του Μπατακλάν
Σε περίπτωση μεγάλης επίθεσης, πάντως, η τελική επιλογή για την αντίδραση ανήκει πρωτίστως στο κράτος που έχει δεχθεί το πλήγμα.
Μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις στο Παρίσι το 2015, η Γαλλία ενεργοποίησε για πρώτη και μοναδική φορά μέχρι σήμερα το άρθρο 42.7 της Συνθήκης της ΕΕ, τη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής. Η ενεργοποίησή της, ωστόσο, αποτέλεσε πολιτική απόφαση του Παρισιού και δεν οδήγησε σε ενιαία ευρωπαϊκή στρατιωτική κινητοποίηση.
Το ζήτημα για τις Βρυξέλλες είναι πλέον πώς θα λειτουργήσει ένα τέτοιο σύστημα εάν το επόμενο περιστατικό δεν είναι τρομοκρατική επίθεση με την κλασική έννοια, αλλά μια υβριδική ενέργεια με αρκετούς νεκρούς και αμφιλεγόμενη ή δύσκολη (σε επίσημο βαθμό) απόδοση ευθύνης.
Και όπως επισημαίνουν ειδικοί, η Μόσχα δεν ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για το αν η απάντηση θα ληφθεί μέσα από τους θεσμούς της ΕΕ ή του ΝΑΤΟ. Το κρίσιμο για την Ευρώπη είναι να υπάρχει σαφής, γρήγορη και συντονισμένη αντίδραση. «Ειλικρινά, ο Βλαντιμίρ Πούτιν δεν ενδιαφέρεται αν οι αποφάσεις λαμβάνονται από το Coreper 2 ή από το NAC», είπε η Λουνγκέσκου , αναφερόμενη στις συνεδριάσεις των πρεσβευτών της ΕΕ ή στο όργανο λήψης αποφάσεων του ΝΑΤΟ. «Δεν είναι αυτός ο τρόπος σκέψης της Μόσχας».
Πηγή: Πρώτο Θέμα
