Στους 247.552 ανέρχονται, σύμφωνα με στοιχεία του 2025 που έχει στη διάθεσή του το Αρχείο Πληθυσμού του Υπουργείου Εσωτερικών και εξασφάλισε το ΚΥΠΕ, οι εν ζωή Ελληνοκύπριοι που μετρούν 52 χρόνια μακριά από τις εστίες τους, αφ’ ότου εκριζώθηκαν βίαια κατά την τουρκική εισβολή τον Ιούλιο-Αύγουστο του 1974.
Τέσσερις γενιές ξεριζωμένων, εδώ και 52 χρόνια, μετράνε καημούς, παλεύουν να επουλώσουν πληγές, να διαμορφώσουν ένα πλαίσιο κανονικότητας για να αναθρέψουν τις οικογένειές τους σε μία κατάσταση χρονίζουσας αναμονής, ενώ παράλληλα γαντζώνονται σε μνήμες με την ελπίδα της επιστροφής.
Το σκηνικό του συνεχιζόμενου αυτού δράματος αποτελούν για δεκαετίες οι προσφυγικοί συνοικισμοί που φιλοξένησαν τη συντριπτική πλειοψηφία των εκτοπισθέντων. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Υπουργείου Εσωτερικών, οι εκτοπισθέντες στεγάστηκαν σε 69 κυβερνητικούς οικισμούς σε όλη την Κύπρο, οι οποίοι, δημιουργήθηκαν σταδιακά μετά το 1974 και υπάρχουν μέχρι και σήμερα.
Εκεί στέγασαν προσωρινά τις ζωές τους, αν και η προσωρινή αυτή συνθήκη αποδείχθηκε οριστική για μεγάλο μέρος της πρώτης γενιάς εκτοπισθέντων, οι οποίοι έφυγαν από τη ζωή περιμένοντας την επιστροφή στις εστίες τους. Με την πάροδο 52 χρόνων και αφού ολόκληρες γενιές γεννήθηκαν και μεγάλωσαν μέσα στους συνοικισμούς, με το ακλόνητο βάρος της προσφυγιάς, ο χρόνος αφήνει το σημάδι του. Πέρα από τη γήρανση των κτιρίων, αλλαγή φαίνεται να υπάρχει και στην πληθυσμιακή σύνθεση στους 69 οικισμούς.
Σύμφωνα με το Υπουργείο Εσωτερικών, δεδομένου ότι σήμερα βρισκόμαστε στην τέταρτη γενιά προσφύγων, δεν είναι σαφές ως προς το πόσοι από τους εκτοπισθέντες από την πρώτη μέχρι την τέταρτη γενιά, εξακολουθούν να κατοικούν στους προσφυγικούς οικισμούς.
Το Υπουργείο, το οποίο δεν είναι σε θέση να γνωρίζει ούτε την ακριβή πληθυσμιακή σύνθεση των συνοικισμών, αλλά ούτε και τον μέσο όρο των κατοίκων τους, σημειώνει ότι αρκετοί από τους εκτοπισθέντες ενδεχομένως να ενοικιάζουν τα διαμερίσματά τους, άλλοι να τα έχουν πουλήσει, σε άλλα να ζουν οι αρχικοί δικαιούχοι μόνοι τους και σε άλλα, με μέλη της οικογένειάς τους.
Σημαντικός παράγοντας για την εξέλιξη αυτή υπήρξε και η ρύθμιση για παραχώρηση τίτλων ιδιοκτησίας σε εκτοπισθέντες για κατοικίες σε κυβερνητικούς οικισμούς και σε συνοικισμούς αυτοστέγασης, από το 2006 και έπειτα. Μέχρι τότε, οι εκτοπισθέντες διέμεναν σε συνοικισμούς υπό το καθεστώς παραχώρησης χρήσης ή μίσθωσης.
Για τις δεκάδες χιλιάδες οικογένειες που βρέθηκαν μέσα σε μία στιγμή χωρίς στέγη, χωρίς στηρίγματα ή εχέγγυα, το δικαίωμα ιδιοκτησίας στις προσωρινές αυτές κατοικίες, αποτέλεσε ένα έσχατο αποκούμπι 30 χρόνια από το ξεριζωμό τους.
Ζώντας με προσωρινές λύσεις, 52 χρόνια μετά…
Τα τελευταία χρόνια, η συντήρηση και η διασφάλιση της καταλληλότητας των κατοικιών στους συνοικισμούς, αποτελεί ζήτημα που έχει απασχολήσει πρωτίστως τους ενοίκους, αλλά και την Πολιτεία.
Σύμφωνα με το Υπουργείο Εσωτερικών, έχουν γίνει αναβαθμίσεις ή/και επιδιορθώσεις μέσω του «Προγράμματος αναδόμησης, επιδιόρθωσης/ ενίσχυσης και ριζικής βελτίωσης των κτιρίων οκτώ Κυβερνητικών Οικισμών», το οποίο άρχισε να υλοποιείται το 2000 κατόπιν Υπουργικών Αποφάσεων σε οκτώ Κυβερνητικούς Οικισμούς (Πάνω Λακατάμεια, Στρόβολος ΙΙ, Άγιος Παύλος και Άγιος Μάμας στη Λευκωσία, Άγιοι Ανάργυροι Ι στη Λάρνακα και Άγιος Αθανάσιος, Μακάριος ΙΙΙ και Λινόπετρα στη Λεμεσό), οι οποίοι ανεγέρθηκαν πρώτοι και, ως εκ τούτου, παρουσίασαν και τα περισσότερα προβλήματα.
Στο πλαίσιο του πιο πάνω προγράμματος, υλοποιήθηκε μέχρι στιγμής η ανέγερση 47 πολυκατοικιών και 187 κατοικιών και η επιδιόρθωση/ριζική ενίσχυση 50 πολυκατοικιών και 2.200 κατοικιών. Σημειώνεται ότι το εν λόγω πρόγραμμα βρίσκεται σε εξέλιξη.
Επίσης, το Πρόγραμμα Εγκατάστασης Ανελκυστήρων σε υφιστάμενες πολυκατοικίες των Κυβερνητικών Οικισμών Στέγασης Εκτοπισθέντων αφορούσε την εγκατάσταση ανελκυστήρων σε 368 υφιστάμενες πολυκατοικίες παγκύπρια. Μέχρι σήμερα, ολοκληρώθηκε η εγκατάσταση ανελκυστήρων σε 124 υφιστάμενες πολυκατοικίες.
Σημειώνεται ότι βρίσκονται εγκατεστημένοι 202 ανελκυστήρες (124 σε υφιστάμενες πολυκατοικίες και 78 σε νέες πολυκατοικίες) στους κυβερνητικούς οικισμούς παγκύπρια. Το «Πρόγραμμα εγκατάστασης ανελκυστήρων σε όλες τις υφιστάμενες πολυκατοικίες στους Κυβερνητικούς Οικισμούς Στέγασης Εκτοπισθέντων» έχει τερματιστεί, αφού εντάχθηκε στο Σχέδιο Χορηγιών «κτίΖΩ», με παραχώρηση χορηγίας από το Κράτος ύψους €90.000/πολυκατοικία.
Το 2023, το Υπουργικό Συμβούλιο ενέκρινε την εφαρμογή του Σχεδίου «κτίΖΩ», το οποίο είναι σήμερα σε εξέλιξη, με στόχο να δοθεί οριστική λύση στα προβλήματα ακαταλληλότητας και επικινδυνότητας των πολυκατοικιών και να διασφαλιστούν συνθήκες ασφαλούς και αξιοπρεπούς διαβίωσης για τους κατοίκους τους.
Το Σχέδιο υλοποιείται σε τρεις φάσεις, βάσει του βαθμού επικινδυνότητας των 358 πολυκατοικιών που εντάχθηκαν στο Σχέδιο και βρίσκονται σε προσφυγικούς οικισμούς παγκύπρια.
Στην πρώτη φάση περιλαμβάνονται 43 πολυκατοικίες, οι οποίες κρίθηκαν ακατάλληλες και επικίνδυνες, είναι υπό εκκένωση και κατεδάφιση για να ανεγερθούν νέες. Η δεύτερη φάση αφορά 70 πολυκατοικίες που χρήζουν επιδιόρθωσης, για τις οποίες παραχωρείται κρατική χορηγία μέχρι €300.000 (πλέον €90.000 για τοποθέτηση ανελκυστήρα). Η τρίτη φάση περιλαμβάνει 245 πολυκατοικίες με μικρότερα προβλήματα, οι οποίες επιδιορθώνονται με επιχορήγηση από το Κράτος ύψους €300.000 (πλέον €90.000 για τοποθέτηση ανελκυστήρα).
Συγκεκριμένα, οι δύο πρώτες πολυκατοικίες στους οικισμούς Αποστόλου Ανδρέα στα Λατσιά και Κόκκινες στον Στρόβολο αναμένεται να παραδοθούν τις επόμενες εβδομάδες. Παράλληλα, βρίσκονται σε εξέλιξη οι εργασίες ανέγερσης άλλων έξι πολυκατοικιών σε Λευκωσία και Λεμεσό, ενώ εντός του φθινοπώρου θα αρχίσει η κατασκευή ακόμη δύο σε Λεμεσό και Λάρνακα.
Ταυτόχρονα, επισπεύσθηκε η έναρξη της δεύτερης και της τρίτης φάσης του Σχεδίου. Μέχρι στιγμής υπάρχει ενδιαφέρον από 26 πολυκατοικίες της δεύτερης φάσης και 30 της τρίτης φάσης.
Παράλληλα, το Τμήμα διατηρεί Συμβόλαια Γενικής Συντήρησης προσφυγικών οικισμών στις Επαρχίες Λευκωσίας, Λάρνακας-Ελεύθερης Αμμοχώστου και Λεμεσού-Πάφου, μέσω των οποίων εκτελούνται εργασίες επιδιόρθωσης/συντήρησης οικιστικών μονάδων για διασφάλιση της ασφάλειας και υγείας των δικαιούχων προσφύγων που διαμένουν σε αυτές.
Οι εργασίες αυτές εκτελούνται μετά από αίτημα του δικαιούχου, τηλεφωνικό ή γραπτό, και έχουν εκτελεσθεί εργασίες σε μεγάλο αριθμό των οικιστικών μονάδων των προσφυγικών οικισμών Παγκύπρια. Επίσης, σε περίπτωση ανάγκης το Τμήμα προβαίνει σε εκτέλεση εργασιών μέσω Εξειδικευμένων Συμβολαίων για ικανοποίηση των αιτημάτων που λαμβάνονται.
Πηγή: ΚΥΠΕ
