Από προσωρινή σε μόνιμη λύση έχει μετατραπεί η χρήση προκατασκευασμένων αιθουσών σε σχολεία ανά το παγκύπριο, με αποτέλεσμα σε ορισμένες περιπτώσεις να περιορίζεται ο παιδαγωγικός και λειτουργικός χώρος των σχολείων, όπως καταγράφεται σε έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας.
Το Υπουργείο Παιδείας, αποδίδει την χρήση προκατασκευασμένων αιθουσών, που ξεπερνούν τις 500 παγκύπρια, σε τρεις λόγους που αφορούν την αύξηση του αριθμού μαθητών με μεταναστευτική βιογραφία, την απότομη αύξηση του πληθυσμού σε συγκεκριμένες εκπαιδευτικές περιφέρειες, και την επέκταση του ηλικιακού ορίου εισόδου στην υποχρεωτική Προδημοτική Εκπαίδευση.
Όπως διαπιστώνεται από το 2019 μέχρι το 2025 καταγράφηκαν ουσιώδεις μεταβολές στον αριθμό εγγεγραμμένων μαθητών. Η ποσοστιαία μεταβολή ανήλθε σε +42% στην υποχρεωτική Προδημοτική Εκπαίδευση, -2% στη Δημοτική και +6% στη Μέση Γενική Εκπαίδευση και Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση.
Σύμφωνα με την Ελεγκτική, η «χρήση των εν λόγω αιθουσών στις σχολικές μονάδες εισήχθη από το ΥΠΑΝ, ως προσωρινό μέτρο, με στόχο την ευελιξία και την άμεση ανταπόκριση σε επείγουσες ανάγκες. Στην πράξη όμως, παρατηρείται ότι, σε πολλές περιπτώσεις, έχει παγιωθεί ως ημιμόνιμη ή και μόνιμη πρακτική, αφού αυτές παραμένουν σε χρήση για παρατεταμένα χρονικά διαστήματα, που, σε ορισμένες περιπτώσεις, ξεπερνούν τα δέκα χρόνια».
Σήμερα, ο συνολικός αριθμός των προκατασκευασμένων αιθουσών στη Δημοτική και Προδημοτική Εκπαίδευση εκτιμάται, από την Ελεγκτική Υπηρεσία ότι ανέρχεται σε περίπου 440. Σημειώνεται ότι η Ελεγκτική, διαπιστώνει απόκλιση στις πρακτικές που ακολουθούνται μεταξύ δημόσιων και ιδιωτικών σχολείων, αφού η τοποθέτηση προκατασκευασμένων αιθουσών σε ιδιωτικά σχολεία θεωρείται ως «ανάπτυξη», με αποτέλεσμα να απαιτείται τροποποίηση των υφιστάμενων σχεδίων και έκδοση νέας πολεοδομικής άδειας.
Ως εκ τούτου, η πρακτική που ακολουθείται από το ΥΠΑΝ, ως προς τις προκατασκευασμένες αίθουσες, «αποκλίνει από την πρακτική που εφαρμόζεται για άλλες σχολικές αναπτύξεις, γεγονός που, κατά την άποψη της Υπηρεσίας μας, συνιστά ασυνέπεια στην εφαρμογή των προβλεπόμενων διαδικασιών, αυξάνει τον κίνδυνο δημιουργίας ακατάλληλων ή και επικίνδυνων σχολικών συνθηκών και ενδέχεται να επιφέρει πρόσθετο δημοσιονομικό κόστος λόγω μελλοντικών διορθωτικών παρεμβάσεων.
Συγκεκριμένα, μεταξύ άλλων, διαπιστώθηκε μη σύνδεση των προκατασκευασμένων αιθουσών με τις υπόλοιπες κτιριακές υποδομές των σχολείων, σε αντίθεση με τα πρότυπα σχεδιασμού των σχολικών κτιρίων που προβλέπουν ότι επιβάλλεται η διακίνηση προς όλους τους χώρους με επιστρωμένους και υπόστεγους χώρους διακίνησης και «για την οριζόντια διακίνηση κατασκευάζονται στεγασμένοι διάδρομοι»,
Παρατηρήθηκαν εξάλλου «επικίνδυνες διαμορφώσεις υπαίθριων χώρων, αφού η αυλή έξω από συγκεκριμένες προκατασκευασμένες αίθουσες χαρακτηρίζεται από κατήφορο, το οποίο είναι ιδιαίτερα επικίνδυνο, καθώς δεν υπάρχουν κάγκελα ή χειρολαβές σε χαμηλά περιτοιχίσματα, και περιορισμένος λειτουργικός και παιδαγωγικός χώρος κάτι που αναφέρθηκε από τις Διευθύνσεις των σχολείων».
Η Ελεγκτική καταλήγει πως «η χρήση προκατασκευασμένων αιθουσών στα δημόσια σχολεία δεν είναι κατ’ ανάγκη αρνητική, στον βαθμό που αξιοποιείται ως έκτακτη ή και προσωρινή λύση για την κάλυψη άμεσων στεγαστικών αναγκών. Ωστόσο, το γεγονός ότι συχνά τοποθετούνται και αντιμετωπίζονται εξαρχής ως προσωρινό μέτρο, χωρίς να προηγείται επαρκής μελέτη χωροθέτησης και χωρίς την απαιτούμενη πολεοδομική συναίνεση, σε συνδυασμό με το ότι σε αρκετές περιπτώσεις παραμένουν στην πράξη ως μόνιμη ή ημιμόνιμη λύση, οδηγεί στη δημιουργία ουσιαστικών προβλημάτων ως προς τη λειτουργικότητα και τη συνολική ποιότητα του σχολικού περιβάλλοντος».
Η σύνοψη αποτελεσμάτων της έκθεσης
Η παρούσα Ειδική Έκθεση εξετάζει την τοποθέτηση προκατασκευασμένων αιθουσών ως μέτρο διαχείρισης του υπερπληθυσμού των δημόσιων σχολικών μονάδων. Ειδικότερα, ο έλεγχος αποσκοπούσε στην εξέταση του κατά πόσο οι υφιστάμενες υποδομές επαρκούν για την ασφαλή λειτουργία των σχολικών μονάδων, ιδίως σε περιπτώσεις αυξημένου μαθητικού πληθυσμού, της χρήσης προκατασκευασμένων αιθουσών και των μέτρων αντιμετώπισης αυξημένων αναγκών. Αφορμή για τον έλεγχο αποτέλεσαν καταγγελίες και δημοσιεύματα που αφορούσαν στα εκτεταμένα φαινόμενα υπερπληθυσμού σε σχολικές μονάδες, καθώς και τη διαχρονική χρήση προκατασκευασμένων αιθουσών ως μέσου κάλυψης των στεγαστικών τους αναγκών. Στο πλαίσιο εξέτασης θεμάτων ασφάλειας και υγείας στις σχολικές μονάδες, εξετάστηκαν και θέματα που αφορούν στη γραπτή εκτίμηση κινδύνου, τα σχέδια πολιτικής άμυνας, την πυροπροστασία και την ασφάλεια ηλεκτρολογικών εγκαταστάσεων και τα αποτελέσματα του ελέγχου περιλαμβάνονται στην Ειδική Έκθεση ΕΕ-ΕΥ 23/2026 η οποία θα δημοσιευθεί στις 15 Ιουλίου 2026.
Η παροχή ποιοτικής, ισότιμης και ασφαλούς εκπαίδευσης αποτελεί θεμελιώδη υποχρέωση του κράτους, η οποία απορρέει από το άρθρο 20 του Συντάγματος της Κυπριακής Δημοκρατίας, το οποίο κατοχυρώνει το δικαίωμα στην εκπαίδευση, καθώς και από τις διατάξεις του περί Ασφάλειας και Υγείας στην Εργασία Νόμου (Ν.89(Ι)/1996). Η υποχρέωση αυτή δεν περιορίζεται στην παροχή εκπαιδευτικών υπηρεσιών, αλλά επεκτείνεται στη διασφάλιση κατάλληλων και ασφαλών σχολικών υποδομών, που να υποστηρίζουν τη μαθησιακή διαδικασία.
Το Υπουργείο Παιδείας Αθλητισμού και Νεολαίας (ΥΠΑΝ) κατέχει τον κεντρικό ρόλο στρατηγικού σχεδιασμού, συντονισμού και εποπτείας της διαχείρισης των σχολικών υποδομών.
Για σκοπούς της παρούσας Έκθεσης, ως «υπερπληθυσμός» ορίζεται η κατάσταση κατά την οποία ο αριθμός των εγγεγραμμένων μαθητών υπερβαίνει τη δυναμικότητα για την οποία έχουν σχεδιαστεί οι μόνιμες κτηριακές υποδομές της εκάστοτε σχολικής μονάδας. Η εν λόγω κατάσταση έχει ως αποτέλεσμα την υιοθέτηση προσωρινών λύσεων, όπως, μεταξύ άλλων, η χρήση προκατασκευασμένων αιθουσών (γνωστές και ως λυόμενες).
Οι προκατασκευασμένες αίθουσες, αποτελούν περιουσιακό στοιχείο του ΥΠΑΝ και τοποθετούνται στα σχολεία για κάλυψη προσωρινών στεγαστικών αναγκών και, όταν απαιτείται, μετακινούνται μεταξύ σχολικών μονάδων. Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσίασε η Υπουργός Παιδείας, Αθλητισμού και Νεολαίας στις 14.2.2024, στο πλαίσιο κοινοβουλευτικού ελέγχου, οι προκατασκευασμένες αίθουσες απαριθμούσαν, παγκύπρια, σε περίπου 500, οι οποίες ήταν τοποθετημένες σε περίπου 300 σχολικές μονάδες όλων των βαθμίδων της εκπαίδευσης. Σύμφωνα με τα ίδια στοιχεία, το σχετικό κόστος, για τη χρονική περίοδο 2019 – 2023, ανήλθε σε €0,5 εκ. περίπου, ενώ σύμφωνα με το ΥΠΑΝ, το αντίστοιχο κόστος (κατασκευή, μεταφορά και τοποθέτηση) για τα έτη 2024 και 2025 ανήλθε, σε €1,76 εκ.
Δεν κατέστη δυνατό η Υπηρεσία μας να επιβεβαιώσει επακριβώς τον αριθμό των εν λόγω αιθουσών, καθότι το ΥΠΑΝ δεν τηρεί επικαιροποιημένα συγκεντρωτικά στοιχεία. Ο πιο πάνω περιορισμός επηρέασε την έκταση και τη φύση των ελεγκτικών διαδικασιών της Υπηρεσίας μας, αφού η απουσία κεντρικού μητρώου περιόρισε τη δυνατότητα εξαγωγής πλήρους εικόνας σε σχέση με την έκταση της εφαρμογής τέτοιων αιθουσών σε παγκύπρια βάση. Επίσης, ο έλεγχος βασίστηκε σε δείγμα, το οποίο ενδέχεται να μην αντικατοπτρίζει πλήρως το σύνολο των σχολικών μονάδων, καθώς και σε στοιχεία που ετοιμάστηκαν από το ΥΠΑΝ. Οι πιο πάνω περιορισμοί θα πρέπει να ληφθούν υπόψη κατά την ερμηνεία των ευρημάτων.
Ο υπερπληθυσμός σχολικών μονάδων αποτελεί τον βασικό παράγοντα που τροφοδοτεί τη χρήση προκατασκευασμένων αιθουσών στα σχολεία και αποδίδεται, από το ΥΠΑΝ, κατά κύριο λόγο:
• στην αύξηση του αριθμού μαθητών με μεταναστευτική βιογραφία,
• στην απότομη αύξηση του πληθυσμού σε συγκεκριμένες εκπαιδευτικές περιφέρειες, και
• στην επέκταση του ηλικιακού ορίου εισόδου στην υποχρεωτική Προδημοτική Εκπαίδευση.
Από τα στοιχεία του ΥΠΑΝ, προκύπτουν σημαντικές ανισότητες, με σχολικές μονάδες που λειτουργούν πέραν της χωρητικότητάς τους και άλλες με χαμηλή πληρότητα.
Κατά την περίοδο 2019 – 2025, καταγράφηκαν ουσιώδεις μεταβολές στον αριθμό εγγεγραμμένων μαθητών. Η ποσοστιαία μεταβολή ανήλθε σε +42% στην υποχρεωτική Προδημοτική Εκπαίδευση, -2% στη Δημοτική και +6% στη Μέση Γενική Εκπαίδευση και Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση.
Ειδικά στην Προδημοτική, κατά το πρώτο έτος εφαρμογής του νέου ηλικιακού ορίου, οι εγγραφές αυξήθηκαν από 10.531 τη σχολική χρονιά 2023 – 2024 σε 11.340 τη χρονιά 2024 – 2025, δηλαδή κατά 8%.
Παρατηρήθηκε ότι η επέκταση της υποχρεωτικής Προδημοτικής Εκπαίδευσης, η οποία εντάσσεται στο πλαίσιο του Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΣΑΑ)1, εφαρμόστηκε χωρίς την αναγκαία έγκαιρη προσαρμογή των κτιριακών υποδομών, με αποτέλεσμα τη σημαντική αύξηση εγγραφών και έντονες πιέσεις στα δημόσια νηπιαγωγεία και κατ’ επέκταση την αύξηση της χρήσης προκατασκευασμένων αιθουσών στο επίπεδο αυτό.
1.1 Τοποθέτηση προκατασκευασμένων αιθουσών
Η χρήση των εν λόγω αιθουσών στις σχολικές μονάδες εισήχθη από το ΥΠΑΝ, ως προσωρινό μέτρο, με στόχο την ευελιξία και την άμεση ανταπόκριση σε επείγουσες ανάγκες. Στην πράξη όμως, παρατηρείται ότι, σε πολλές περιπτώσεις, έχει παγιωθεί ως ημιμόνιμη ή και μόνιμη πρακτική, αφού αυτές παραμένουν σε χρήση για παρατεταμένα χρονικά διαστήματα, που, σε ορισμένες περιπτώσεις, ξεπερνούν τα δέκα χρόνια. Δηλαδή, σε ορισμένες περιπτώσεις, οι προκατασκευασμένες αίθουσες ενσωματώθηκαν λειτουργικά στη σχολική μονάδα, υποκαθιστώντας μόνιμες υποδομές, γεγονός που εγείρει ζητήματα καταλληλόλητας, ασφάλειας και ποιότητας του παρεχόμενου μαθησιακού περιβάλλοντος.
Η καταγραφή και προκαταρκτική αξιολόγηση των σχετικών αναγκών διενεργείται από το ΥΠΑΝ. Πριν από την έναρξη κάθε σχολικής χρονιάς αποστέλλεται από τον Διευθυντή Δημοτικής Εκπαίδευσης προς τα Επαρχιακά Γραφεία Παιδείας εγκύκλιος επιστολή μέσω της οποίας ζητείται η υποβολή των αναγκών για την επόμενη σχολική χρονιά.
Αντίστοιχη διαδικασία που εφαρμόζεται στη Προδημοτική και Δημοτική εκπαίδευση ως πιο πάνω, δεν εφαρμόζεται στη Μέση Γενική Εκπαίδευση και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση, καθώς, σύμφωνα με το ΥΠΑΝ, οι σχετικές επιπρόσθετες ανάγκες είναι περιορισμένες και κοινοποιούνται κατά περίπτωση.
Για τη σχολική χρονιά 2025-2026:
• 17 από τα 273 δημόσια νηπιαγωγεία (6,2%) υπέβαλαν αίτημα για αντίστοιχο αριθμό επιπρόσθετων προκατασκευασμένων αιθουσών.
• 30 από τα 326 Δημοτικά σχολεία (9%) υπέβαλαν αίτημα για τοποθέτηση επιπλέον συνολικά 35 προκατασκευασμένων αιθουσών.
Μετά την αξιολόγηση των αιτημάτων, το ΥΠΑΝ ενέκρινε την τοποθέτηση συνολικά 36 προκατασκευασμένων αιθουσών, 24 στα Δημοτικά σχολεία και 12 στα νηπιαγωγεία.
Σήμερα, ο συνολικός αριθμός των προκατασκευασμένων αιθουσών στη Δημοτική και Προδημοτική Εκπαίδευση εκτιμάται, από την Υπηρεσία μας, ότι ανέρχεται σε περίπου 440.
Όσο αφορά στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση, σύμφωνα με στοιχεία των αντίστοιχων Διευθύνσεων του ΥΠΑΝ, ο συνολικός αριθμός των προκατασκευασμένων αιθουσών, κατά τη σχολική χρονιά 2025 – 2026, ήταν ως εξής:
• 48 προκατασκευασμένες αίθουσες σε συνολικά 115 σχολεία Μέσης Γενικής Εκπαίδευσης, και
• 21 προκατασκευασμένες αίθουσες σε συνολικά 112 σχολεία Μέσης Τεχνικής και Επαγγελματικής Εκπαίδευσης.
Δεδομένης της έλλειψης σχετικής πληροφόρησης στο ΥΠΑΝ και με σκοπό την εξαγωγή συμπερασμάτων για την έκταση του προβλήματος (χρόνος παραμονής προκατασκευασμένων αιθουσών στα σχολεία), επιλέχθηκε, από την Υπηρεσία μας, δείγμα σχολείων Δημοτικής και Μέσης Γενικής Εκπαίδευσης, το οποίο περιλάμβανε συνολικά 27 σχολεία, έξι που λειτουργούν στο Δημοτικό Διαμέρισμα Ύψωνα του Δήμου Κουρίου στην επαρχία Λεμεσού, για το οποίο λάβαμε σχετική καταγγελία, και 21 άλλα από τις υπόλοιπες επαρχίες. Στα 27 σχολεία υπήρχαν συνολικά 29 προκατασκευασμένες αίθουσες. Σημειώνεται ότι τα στοιχεία συλλέχθηκαν από τις οικείες Σχολικές Εφορίες, λόγω της αδυναμίας του ΥΠΑΝ να τηρεί επικαιροποιημένα στοιχεία.
Όπως προκύπτει από τα αποτελέσματα του ελέγχου, από το δείγμα των 29 προκατασκευασμένων αιθουσών, αρκετές παραμένουν εγκατεστημένες για μεγάλα χρονικά διαστήματα, γεγονός που υποδηλώνει ότι, σε κάποιες περιπτώσεις, δεν χρησιμοποιούνται ως προσωρινές, αλλά ως ημιμόνιμες ή και μόνιμες λύσεις.
1.2 Θεσμικό πλαίσιο και εφαρμογή πολεοδομικών διαδικασιών
Σύμφωνα με τον περί Ρυθμίσεως Οδών και Οικοδομών Νόμο (Κεφ. 96) και ειδικότερα το άρθρο 25, οι πρόνοιές του δεν εφαρμόζονται στα κυβερνητικά κτήρια. Αυτό συνεπάγεται ότι οι κυβερνητικές υποδομές, περιλαμβανομένων και των σχολικών μονάδων, εξαιρούνται από την υποχρέωση εξασφάλισης άδειας οικοδομής.
Περαιτέρω, τα δημόσια σχολεία εξαιρούνται και από την υποχρέωση εξασφάλισης πολεοδομικής άδειας, δυνάμει του Περί Πολεοδομίας και Χωροταξίας Νόμου (Ν.90/1972), ενώ σύμφωνα με την Απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου Αρ. 36.473, ημερ. 21.11.1991, για αναπτύξεις που διενεργούνται από Κυβερνητικά Τμήματα απαιτείται η εξασφάλιση των Απόψεων του Τμήματος Πολεοδομίας και Οικήσεως (γνωστή και ως πολεοδομική συναίνεση).
Από τον έλεγχο διαπιστώθηκε ότι, σε αντίθεση με τις λοιπές σχολικές αναπτύξεις, η απαιτούμενη πολεοδομική συναίνεση δεν εξασφαλίζεται για την τοποθέτηση προκατασκευασμένων αιθουσών, παρότι αυτές, σε αρκετές περιπτώσεις, αποτελούν εκτεταμένη, ημιμόνιμη ή και μόνιμη επέκταση των σχολικών μονάδων.
Η νομοθεσία που διέπει τα ιδιωτικά εκπαιδευτικά ιδρύματα είναι σαφώς αυστηρότερη και πληρέστερη, σε σύγκριση με το θεσμικό πλαίσιο που διέπει τα δημόσια σχολεία, τόσο ως προς τις απαιτήσεις αδειοδότησης και ασφάλειας, όσο και ως προς τους μηχανισμούς εποπτείας και τις προβλεπόμενες κυρώσεις. Συγκεκριμένα, με βάση τις πρόνοιες του περί Ιδιωτικών Σχολείων Νόμου του 2019 (Ν.147(Ι)/2019), η τοποθέτηση προκατασκευασμένων αιθουσών σε ιδιωτικά σχολεία θεωρείται ως «ανάπτυξη», με αποτέλεσμα να απαιτείται τροποποίηση των υφιστάμενων σχεδίων και έκδοση νέας πολεοδομικής άδειας.
Συμπερασματικά, η πρακτική που ακολουθείται από το ΥΠΑΝ, ως προς τις προκατασκευασμένες αίθουσες, αποκλίνει από την πρακτική που εφαρμόζεται για άλλες σχολικές αναπτύξεις, γεγονός που, κατά την άποψη της Υπηρεσίας μας, συνιστά ασυνέπεια στην εφαρμογή των προβλεπόμενων διαδικασιών, αυξάνει τον κίνδυνο δημιουργίας ακατάλληλων ή και επικίνδυνων σχολικών συνθηκών και ενδέχεται να επιφέρει πρόσθετο δημοσιονομικό κόστος λόγω μελλοντικών διορθωτικών παρεμβάσεων.
1.3 Ζητήματα ασφάλειας, υγείας και λειτουργικότητας
Παρότι της τοποθέτησης προκατασκευασμένων αιθουσών προηγείται επιτόπια επιθεώρηση από τις Τεχνικές Υπηρεσίες του ΥΠΑΝ, διαπιστώθηκε ότι δεν υφίσταται τεκμηριωμένη και τυποποιημένη μελέτη χωροθέτησής τους βάσει ενιαίων κριτηρίων ασφάλειας και υγείας. Επιπλέον, σε επιτόπιους ελέγχους της Υπηρεσίας μας, σε σχολεία του Δημοτικού Διαμερίσματος Ύψωνα του Δήμου Κουρίου, διαπιστώθηκαν αποκλίσεις από τα πρότυπα ασφαλούς διακίνησης και ζητήματα λειτουργικότητας των σχολικών αυλών.
Συγκεκριμένα, μεταξύ άλλων, διαπιστώθηκε μη σύνδεση των προκατασκευασμένων αιθουσών με τις υπόλοιπες κτιριακές υποδομές των σχολείων, σε αντίθεση με τα πρότυπα σχεδιασμού των σχολικών κτιρίων που προβλέπουν ότι επιβάλλεται η διακίνηση προς όλους τους χώρους με επιστρωμένους και υπόστεγους χώρους διακίνησης και «για την οριζόντια διακίνηση κατασκευάζονται στεγασμένοι διάδρομοι»,
• παρατηρήθηκαν επικίνδυνες διαμορφώσεις υπαίθριων χώρων, αφού η αυλή έξω από συγκεκριμένες προκατασκευασμένες αίθουσες χαρακτηρίζεται από κατήφορο, το οποίο είναι ιδιαίτερα επικίνδυνο, καθώς δεν υπάρχουν κάγκελα ή χειρολαβές σε χαμηλά περιτοιχίσματα, και
• παρατηρήθηκε περιορισμένος λειτουργικός και παιδαγωγικός χώρος κάτι που αναφέρθηκε από τις Διευθύνσεις των σχολείων.
1.4 Διαχείριση στεγαστικών αναγκών – ενέργειες ΥΠΑΝ
Η διαχείριση του υπερπληθυσμού στις σχολικές μονάδες βασίστηκε, από το ΥΠΑΝ, σε δύο άξονες: (α) βραχυπρόθεσμα/προσωρινά μέτρα άμεσης εφαρμογής και (β) μακροπρόθεσμο σχεδιασμό μέσω ανέγερσης και επέκτασης υποδομών. Ωστόσο, παρατηρείται σαφής απόκλιση μεταξύ αναγκών και διαθέσιμων πόρων, με αποτέλεσμα την υπερβολική εξάρτηση από προσωρινές λύσεις.
Βραχυπρόθεσμα και προσωρινά μέτρα
Για το σχολικό έτος 2025 – 2026, η αντιμετώπιση των αυξημένων στεγαστικών αναγκών στηρίχθηκε κυρίως σε πρωτοβουλίες των ίδιων των σχολικών μονάδων, που υιοθέτησαν λύσεις άμεσης εφαρμογής, που οδήγησαν σε:
• κατάργηση ή μετατροπή ειδικών αιθουσών και βοηθητικών χώρων,
• κάλυψη αυλών με προκατασκευασμένες αίθουσες, με περιορισμό ζωτικών χώρων για τους μαθητές με κίνδυνο υποβάθμισης του παιδαγωγικού περιβάλλοντος και της ποιότητας διδασκαλίας και
• κίνδυνο παγίωσης προσωρινών λύσεων ως μόνιμων.
Ενδεικτικά, τα Δημόσια Νηπιαγωγεία Ύψωνα Β΄ και Γ΄ λειτουργούν με εκτεταμένη χρήση προκατασκευασμένων αιθουσών και προσωρινή αξιοποίηση χώρων άλλης χρήσης. Συγκεκριμένα, το πρώτο λειτουργούσε, κατά τη σχολική χρονιά 2025 – 2026, με έξι τμήματα τα οποία στεγάζονται σε τρεις αίθουσες διδασκαλίας και τρεις προκατασκευασμένες αίθουσες. Επίσης, το δεύτερο λειτουργούσε την ίδια χρονιά με πέντε τμήματα σε δύο αίθουσες διδασκαλίας, δύο προκατασκευασμένες και ένα εργαστήριο Οικιακής Οικονομίας που παραχωρήθηκε προσωρινά από το γειτονικό δημοτικό σχολείο.
Άρα, πρόκειται για λύσεις έκτακτης ανάγκης που δεν υποκαθιστούν τον ορθολογικό κτιριολογικό και εκπαιδευτικό σχεδιασμό και ενέχουν σοβαρούς κινδύνους αν εφαρμοστούν σε μόνιμη βάση.
Μακροπρόθεσμες παρεμβάσεις (ανέγερση και επέκταση)
Η βιώσιμη αντιμετώπιση του προβλήματος προϋποθέτει την υλοποίηση έργων ανέγερσης και επέκτασης σχολικών μονάδων, τα οποία απαιτούν, σύμφωνα με το ΥΠΑΝ, πολυετή (4 – 5 έτη) προγραμματισμό και σταθερή χρηματοδότηση και που:
• αποτελούν τη μόνη διαρθρωτική και μακροπρόθεσμα αποτελεσματική λύση και
• υπάρχει ώριμος σχεδιασμός και προγραμματισμός έργων και δυνατότητα ουσιαστικής αναβάθμισης της ποιότητας εκπαίδευσης.
Εντούτοις, σύμφωνα με το ΥΠΑΝ, η υλοποίηση τους αντιμετωπίζει εμπόδια λόγω δημοσιονομικών περιορισμών, όπως οι περικοπές χρηματοδότησης (€3,4 εκ. το 2025 και €5 εκ. το 2026 στις προτάσεις Προϋπολογισμού του ΥΠΑΝ), που οδηγούν σε:
• μη προκήρυξη σημαντικού αριθμού νέων έργων (23 έργα), λόγω των περικοπών αυτών, • καθυστέρηση έναρξης ώριμων έργων (€27,8 εκ.) λόγω έλλειψης πιστώσεων, και
• διατήρηση της εξάρτησης από προσωρινές λύσεις.
Η περιορισμένη χρηματοδότηση επηρεάζει αναπόφευκτα την υλοποίηση του μακροπρόθεσμου σχεδιασμού και συμβάλλει στην διαιώνιση των προβλημάτων. Ως εκ τούτου, ο μακροπρόθεσμος προγραμματισμός αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για τη συστηματική και αποτελεσματική αντιμετώπισή τους, ενισχύοντας τη στοχευμένη αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων. Παράλληλα, κρίνεται απαραίτητη η ύπαρξη ενός ολοκληρωμένου μακροπρόθεσμου πλάνου που να συνδέει άμεσα τις δημογραφικές τάσεις και τις εγγραφές μαθητών με τον έγκαιρο προγραμματισμό και την επάρκεια των σχολικών υποδομών. Μια τέτοια προσέγγιση επιτρέπει την πρόληψη ελλείψεων, την αποφυγή αποσπασματικών λύσεων και τη σταδιακή διασφάλιση βιώσιμων συνθηκών λειτουργίας για τις σχολικές μονάδες.
1.5 Χρηματοδότηση από το Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας
Από την εξέταση των στοιχείων του ΣΑΑ, διαπιστώθηκε ότι αυτό αποτέλεσε, μέχρι σήμερα, περιορισμένο χρηματοδοτικό εργαλείο για την υλοποίηση της μεταρρύθμισης της επέκτασης του υποχρεωτικού ηλικιακού ορίου της Προδημοτικής Εκπαίδευσης, ως προς την κάλυψη του κόστους προκατασκευασμένων σχολικών αιθουσών. Συγκεκριμένα, παρατηρήθηκε ότι, για τη μεταρρύθμιση αυτή θα απαιτηθούν, μέχρι και τη σχολική χρονιά 2030 – 2031, συνολικά €127 εκ., από τα οποία μόνο τα €12,2 εκ. θα διατεθούν από το ΣΑΑ. Παράλληλα, η έλλειψη επικαιροποιημένων εκτιμήσεων κόστους και επαρκούς πληροφόρησης, εκ μέρους του ΥΠΑΝ, για την πρόοδο των έργων ανέγερσης νηπιαγωγείων υπονομεύει την αποτελεσματική παρακολούθηση και αξιολόγηση της μεταρρύθμισης, εγείροντας ζητήματα χρηστής διαχείρισης και έγκαιρου προγραμματισμού των δημόσιων πόρων.
Εν κατακλείδι, η χρήση προκατασκευασμένων αιθουσών στα δημόσια σχολεία δεν είναι κατ’ ανάγκη αρνητική, στον βαθμό που αξιοποιείται ως έκτακτη ή και προσωρινή λύση για την κάλυψη άμεσων στεγαστικών αναγκών. Ωστόσο, το γεγονός ότι συχνά τοποθετούνται και αντιμετωπίζονται εξαρχής ως προσωρινό μέτρο, χωρίς να προηγείται επαρκής μελέτη χωροθέτησης και χωρίς την απαιτούμενη πολεοδομική συναίνεση, σε συνδυασμό με το ότι σε αρκετές περιπτώσεις παραμένουν στην πράξη ως μόνιμη ή ημιμόνιμη λύση, οδηγεί στη δημιουργία ουσιαστικών προβλημάτων ως προς τη λειτουργικότητα και τη συνολική ποιότητα του σχολικού περιβάλλοντος.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:
- Ένα στα τρία σχολικά λεωφορεία παρουσίαζε προβλήματα και δεν ήταν ασφαλές-Αυξάνει τους ελέγχους ο Βαφεάδης, φωνάζουν οι εταιρείες
- Καθυστερήσεις στην ανάπτυξη χώρων ελλιμενισμού σκαφών και διοικητική αδράνεια εντοπίζει η Ελεγκτική-Κάνει λόγο για διοικητική αδράνεια
- Πάνω από τα μισά ξενοδοχεία λειτουργούν χωρίς άδεια-Αυθαιρεσίες σε καταλύματα διαπίστωσε η Ελεγκτική μετά την κατάρρευση πολυκατοικίας
