Το πρόβλημα της έλλειψης προσωπικού, στον τομέα της υγείας, αλλά και τους λόγους πίσω του, αναδεικνύει η έκθεση του Ευρωκοινοβουλίου, εισηγητής της οποίας είναι ο Κύπριος ευρωβουλευτής του Δημοκρατικού Συναγερμού και του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος, Λουκάς Φουρλάς. Ανάμεσα στα βασικά προβλήματα που καταγράφονται στην έκθεση είναι οι αυξημένες ανάγκες ψυχικής υγείας, το μειωμένο ενδιαφέρον νέων για τα επαγγέλματα υγείας, καθώς και η συνταξιοδότηση μεγάλου αριθμού επαγγελματιών υγείας. Στην έκθεση υπάρχουν και εισηγήσεις προς την Κομισιόν για να λάβει συγκεκριμένα μέτρα, ώστε να υπάρξει αλλαγή.
Ο Κύπριος ευρωβουλευτής προέβη σε παρουσίαση της έκθεσης, η οποία αναμένεται να τεθεί προς ψήφιση στην Ολομέλεια του Ευρωκοινοβουλίου τον ερχόμενο Σεπτέμβριο, το πρωί στη Λευκωσία, παρουσία της γενικής διευθύντριας του Υπουργείου Υγείας, Ελισάβετ Κωνσταντίνου, της πρώην Ευρωπαίας Επιτρόπου Υγείας, Στέλλας Κυριακίδου, του προέδρου του Παγκύπριου Ιατρικού Συλλόγου, Πέτρου Αγαθαγγέλου, εκπροσώπων των οργανώσεων νοσηλευτών και του προέδρου της ΟΣΑΚ, Μίλτου Μιλτιάδους.
Κατά την παρουσίαση, ο Λουκάς Φουρλάς ανέφερε πως η συγκεκριμένη έκθεση είναι αποτέλεσμα συνεργασίας δύο Επιτροπών του Κοινοβουλίου, της Υγείας και της Απασχόλησης και είναι προϊόν πολύμηνων διαβουλεύσεων με γιατρούς, νοσηλευτές, οργανώσεις ασθενών και επαγγελματιών υγείας από ολόκληρη την Ευρώπη. Ο κ. Φουρλάς επεσήμανε, δε, ότι όλα ξεκίνησαν από την Κύπρο και όσα έχουν εισηγηθεί οι επαγγελματίες υγείας έχουν περιληφθεί στην έκθεση και έχει τη σφραγίδα της Κύπρου.
Ο κ. Φουρλάς σημείωσε, δε, ότι η συγκεκριμένη έκθεση αποτελεί εισήγηση προς την Κομισιόν και είναι όσα κατέγραψε το Ευρωκοινοβούλιο και ζητά να υλοποιηθεί. Σημείωσε, δε, ότι «είναι ένα πολιτικό μήνυμα που στέλνει το Ευρωκοινοβούλιο προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ότι η κρίση προσωπικού στην υγεία δεν μπορεί να περιμένει. Δεν μπορούμε να μιλούμε για ισχυρά συστήματα υγείας, όταν οι άνθρωποι που το υπηρετούν εγκαταλείπουν το επάγγελμα ή αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τη χώρα».
Η σκληρή πραγματικότητα και οι λόγοι πίσω από το πρόβλημα
Σύμφωνα με τα ευρήματα της έκθεσης, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας προειδοποιεί για έλλειψη 900,000 επαγγελματιών υγείας μέχρι το 2030, ενώ η ΕΕ μιλά για έλλειμα 1,2 εκατομμυρίων γιατρών, νοσηλευτών και μαιών στην Ένωση των 27, με τον ευρωβουλευτή να αναφέρει πως «ο τομέας της υγείας βρίσκεται σταθερά στους τρεις κλάδους με τις μεγαλύτερες ελλείψεις προσωπικού στην Ευρώπη».
Αναφορικά για τους λόγους που συμβαίνει αυτό, ο κ. Φουρλάς κατά την παρουσίαση της έκθεσης, ανέφερε ότι είναι η συνταξιοδότηση μεγάλου αριθμού επαγγελματιών υγείας, αφού το 30% γιατρών άνω των 55 ετών και 18% των νοσηλευτών/τριών είναι άνω των 55 ετών. Ο δεύτερος λόγος είναι οι αυξημένες ανάγκες ψυχικής υγείας και τρίτος λόγος είναι το μειωμένο ενδιαφέρον νέων για τα επαγγέλματα υγείας.
Πέραν τούτου, ο Λουκάς Φουρλάς επεσήμανε πως το πρόβλημα δεν είναι μόνο οι αριθμοί, αφού διαπιστώθηκε πως υπάρχουν μεγάλες λίστες αναμονής, καθυστερημένες διαγνώσεις, υπερφορτωμένα ΤΑΕΠ και υποβάθμιση της ποιότητας φροντίδας.
Παράλληλα, στην έκθεση γίνεται αναφορά στην επάρκεια των επαγγελματιών και την ασφάλεια των ασθενών, σημειώνοντας πως έγινε συζήτηση για τις αναλογίες νοσηλευτή-ασθενούς και γιατρού προς ασθενή. «Υπάρχει έντονη συζήτηση για το ποια είναι η χρυσή τομή μεταξύ της επάρκειας και πόσους ασθενείς μπορούν να έχουν οι γιατροί. Αυτό είναι ένα θέμα που δεν υπάρχει κοινή συνισταμένη και αυτό προσπαθούμε να το λύσουμε με αυτά που έχουμε ακούσει. Υπάρχουν πολλά κενά. Υπάρχουν χώρες που είναι ένας νοσηλευτής προς πέντε ασθενείς ή ένας προς οκτώ ή ένας προς έξι».
Ο κ. Φουρλάς επεσήμανε πως έγιναν διάφορες διαβουλεύσεις και κατά πόσο μπορεί να επιλυθεί το θέμα με την μεταφορά νοσηλευτών προς άλλες χώρες και ποια προβλήματα θα αντιμετωπίσουν. Πέραν τούτου, έγινε έλεγχος του φόρτου εργασίας, αφού καταγράφηκε εξουθένωση των επαγγελματιών υγείας και ανάμεσα στις βάρδιές τους είναι ελάχιστος ο χρόνος ξεκούρασης.
Η έκθεση καταδεικνύει και ένα brain drain, γνωστό και ως μεγάλη αιμορραγία. Συγκεκριμένα, αναφέρεται πως χιλιάδες επαγγελματίες εγκαταλείπουν τις χώρες με χαμηλότερους μισθούς, ενώ παράλληλα, εντείνονται οι ανισότητες μεταξύ των κρατών-μελών. Μία από τις εισηγήσεις του Ευρωκοινοβουλίου είναι η ανάγκη κινήτρων για επαναπατρισμό προσωπικού και η δημιουργία μηχανισμού παρακολούθησης των μετακινήσεων προσωπικού.
Ένα άλλο σημαντικό εύρημα της έκθεσης αφορά την ψυχική υγεία επαγγελματιών υγείας. Όπως διαφάνηκε ένας στους τρεις γιατρούς και νοσηλευτές αντιμετωπίζει προβλήματα ψυχικής υγείας και μάλιστα κάποιοι εξέφρασαν πρόθεση να εγκαταλείψουν τη δουλειά αυτή. Μάλιστα, κάποιοι την εγκατέλειψαν. Όπως διαπιστώθηκε, κάποιοι παθαίνουν burn out, άγχος και κατάθλιψη και υπάρχει εισήγηση για ψυχολογική στήριξη με προγράμματα ανθεκτικότητας, με τον κ. Φουρλά να τονίζει πως «η φροντίδα αυτών που φροντίζουν εμάς, αποτελεί προτεραιότητα».
Κεφάλαιο Κύπρος: Νησιώτικες και απομακρυσμένες περιοχές
Ο ευρωβουλευτής του ΔΗΣΥ και του ΕΛΚ έκανε ιδιαίτερη αναφορά στην Κύπρο και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει. Όπως ανέφερε, κάποιες από αυτές τις προκλήσεις είναι:
-Medical deserts, οι απομακρυσμένες περιοχές που δεν καλύπτονται από επαγγελματίες υγείας
-Δυσκολίες στελέχωσης νοσοκομείων και κέντρων υγείας
-Υποτροφίες και οικονομικά κίνητρα
-Αξιοποίηση ταμείων συνοχής
Κάποιες από τις εισηγήσεις του Ευρωκοινοβουλίου είναι η ψηφιακή υγεία και αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης, που έχουν διάφορα οφέλη όπως:
-Τηλεϊατρική
-Διαγνωστικά ΑΙ
-Ευρωπαϊκό χώρο δεδομένων υγείας
-Λιγότερη γραφειοκρατία
-Περισσότερο χρόνο για τον ασθενή.
Αυτό που ξεκαθαρίζεται είναι πως ο άνθρωπος παραμένει υπεύθυνος για την τελική απόφαση.
Οι εισηγήσεις για να γίνουν εφικτά όσα καταγράφει η έκθεση
Ο ευρωβουλευτής, στη συνέχεια, αναφέρθηκε και στις εισηγήσεις τους για να γίνουν εφικτά όσα καταγράφονται στην έκθεση. Το πιο σημαντικό κεφάλαιο είναι η χρηματοδότηση, σημειώνοντας πως υπάρχουν εργαλεία. Σε αυτό το σημείο, ο Λουκάς Φουρλάς εξήρε και το έργο της Στέλλας Κυριακίδου, όταν εκείνη βρισκόταν στη θέση της Ευρωπαίας Επιτρόπου Υγείας.
Όπως ανέφερε «είμαστε πολύ περήφανοι, επειδή είχαμε μία Επίτροπο Υγείας που έβαλε κάτω πράγματα που δεν το έκανε κανένας, που προχώρησε σε χρηματοδοτήσεις και δημιουργία ταμείων για χρηματοδοτήσεις, που εμείς τα βρήκαμε ως προίκα και μπορούμε να ζητούμε χρηματοδοτήσεις από τα ταμεία για να καλυτερέψουμε τις συνθήκες εργασίας των επαγγελματιών υγείας. Το λέω με πλήρη απογοήτευση ότι φεύγοντας η Στέλλα, μείναμε ορφανοί και προσπαθούμε να διεκδικήσουμε αυτονόητα πράγματα, επειδή δεν υπάρχει αυτή η ευαισθησία του ανθρώπου που καταλαβαίνει αυτά που λες».
Όσον αφορά στις εισηγήσεις, ο κ. Φουρλάς σημείωσε πως υπάρχουν διάφορα προγράμματα όπως το EU4HEALTH, που είναι το μεγαλύτερο πρόγραμμα υγείας που δημιούργησε ποτέ η ΕΕ, με προϋπολογισμό άνω των 5 δις ευρώ για την περίοδο 2021-2027. Άλλο πρόγραμμα είναι το ESF+, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, που έχει προϋπολογισμό 142,7 δις για την ίδια περίοδο. Παράλληλα, για το ERASMUS+ η έκθεση εισηγείται ειδικό Erasmus για επαγγέλματα υγείας, ενώ υπάρχει και το Horizon Europe, που χρηματοδοτεί την έρευνα και την καινοτομία, την ψηφιακή υγεία και την τεχνητή νοημοσύνη, για νέες τεχνολογίες για αποσυμφόρηση του προσωπικού.
Στη συζήτηση που ακολούθησε, ο κ. Αγαθαγγέλου είπε ότι αν δεν υπάρξουν ουσιαστικά βήματα υλοποίησης, όλες οι σχετικές πρωτοβουλίες θα παραμείνουν σε επίπεδο φιλοδοξιών. Ανέδειξε επίσης την επιβάρυνση που υφίστανται οι επαγγελματίες της υγείας, καθώς και τις συνθήκες ανταγωνισμού που επικρατούν πλέον μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών για την προσέλκυση εξειδικευμένων επαγγελματιών.
Από την πλευρά της, η κ. Κυριακίδου, σημείωσε ότι η υγεία ήταν και παραμένει αρμοδιότητα των κρατών μελών, συνεπώς η δημιουργία και η λειτουργία των συστημάτων υγείας εναπόκειται στο κάθε κράτος ξεχωριστά.
Υπενθυμίζοντας ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η Ευρωπαϊκή Ένωση αναγκάστηκαν για πρώτη φορά εξαιτίας της πανδημίας να δράσουν για τα κράτη-μέλη ώστε να εξασφαλίσουν εμβόλια και φάρμακα με ισότιμη πρόσβαση για όλους, δημιουργώντας αυτό που το ίδιο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ονόμασε Ευρωπαϊκή Ένωση Υγείας, σημείωσε ότι η υγεία φαίνεται να μην αποτελεί πλέον προτεραιότητα για την ΕΕ. «Είναι σημαντικό η πολιτική της υγείας και αυτά που έχουμε πετύχει και προσπαθούμε να κάνουμε στην Ευρωπαϊκή Ένωση να μην τα χάσουμε», είπε.
Είπε επίσης ότι τα θέματα που περιλαμβάνονται στην έκθεση δεν αφορούν μόνο τους ασθενείς, αλλά όλους τους πολίτες. «Μόνο όταν βλέπουμε την υγεία ως ανθρώπινο δικαίωμα και θέμα ισότητας θα μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τα προβλήματα», πρόσθεσε η πρώην Επίτροπος.
Αναφορικά με τα επόμενα βήματα, η κ. Κυριακίδου εξέφρασε την πεποίθηση ότι η έκθεση θα ψηφιστεί με μεγάλη πλειοψηφία τον Σεπτέμβριο από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, αλλά από εκεί και πέρα θα πάει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για να περάσει το μήνυμα ότι χρειάζεται να υπάρχει μια εισήγηση που θα πάει μετά στα κράτη μέλη. «Αν καταφέρετε να πάει στα κράτη μέλη ως σύσταση θα είναι ένα βήμα υλοποίησης», σημείωσε, προσθέτοντας ότι θα πρέπει να ξεκινήσουν ήδη επαφές για το ζήτημα και με την Ελληνική Προεδρία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου το δεύτερο εξάμηνο του 2027.
Στη δική της σύντομη παρέμβαση, η κ. Κωνσταντίνου είπε ότι θα πρέπει να εξασφαλιστούν κάποια κονδύλια, τα οποία θα διευκολύνουν την υλοποίηση πολιτικών και ενεργειών για την αντιμετώπιση των προβλημάτων, εισηγούμενη παράλληλα τη δημιουργία νέων επαγγελμάτων στον τομέα της υγείας τα οποία είναι συμπληρωματικά προς τους αμιγώς επαγγελματίες υγείας.
Ανέδειξε επίσης τον ρόλο των φροντιστών υγείας. «Πρέπει να δούμε πού τελειώνει η νοσηλευτική φροντίδα, πού ξεκινά ο φροντιστής υγείας, τι προσόντα πρέπει να έχει, και εντός και εκτός νοσοκομείου», σημείωσε. «Θεωρώ ότι πάντα θα υπάρχουν ελλείψεις, τα επαγγέλματα του τομέα της υγείας είναι δύσκολα και οι νέοι μπορεί να μην τα επιλέγουν», συμπλήρωσε.
Ο νέος πρόεδρος της Ομοσπονδίας Συνδέσμων Ασθενών Κύπρου (ΟΣΑΚ), Μίλτος Μιλτιάδους, είπε με τη σειρά του ότι το πρόβλημα της έλλειψης νοσηλευτικού προσωπικού είναι πολύ έντονο, όπως και σε ειδικότητες ιατρών που δημιουργούν και επιμηκύνουν τις λίστες αναμονής.
Στάθηκε επίσης στο ζήτημα της εφαρμογής νέων νομοθεσιών οι οποίες έχουν ήδη ψηφιστεί και παραμένουν ουσιαστικά ανενεργές, όπως αυτές για την αποκατάσταση και την ανακουφιστική φροντίδα, αλλά και της κατ’ οίκον νοσηλευτικής, αναγκάζοντας οικογένειες να πληρώνουν μεγάλα ποσά κάθε μήνα για μια υπηρεσία που μπορεί και θα πρέπει να προσφέρεται από το σύστημα.
Ο ανώτερος λειτουργός του ΟΑΥ, Πέτρος Νεοφύτου, εισηγήθηκε τον καθορισμό ενός πλαισίου σε ευρωπαϊκό επίπεδο για συστηματική παρακολούθηση κάποιων δεικτών, ώστε να εντοπίζονται έγκαιρα οι ελλείψεις και τα προβλήματα πριν αυτά εκδηλωθούν.
Συμπλήρωσε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να χρηματοδοτεί διάφορα εργαλεία αξιοποιώντας την τεχνολογία που να βοηθούν στην μέτρηση και την έγκαιρη διάγνωση των προβλημάτων ώστε να λαμβάνονται στοχευμένα μέτρα και να αντιμετωπίζονται έγκαιρα τα προβλήματα, επηρεάζοντας έτσι θετικά την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών, την προσβασιμότητα και την ισότητα.
Ο εκπρόσωπος της Κλαδικής Επιτροπής Νοσηλευτών και Μαιών ΟΥΥΚ-ΣΕΚ, Μιχάλης Καζαμίας, εισηγήθηκε τη δημιουργία μιας επιτροπής που να περιλαμβάνει όλους τους φορείς, το Υπουργείο Οικονομικών, το Υπουργείο Εργασίας και το Υπουργείο Υγείας, προκειμένου να βρεθούν συνολικές και όχι αποσπασματικές λύσεις.
Για το ζήτημα της έλλειψης νοσηλευτών, είπε για να έλθουν περισσότεροι νέοι στο επάγγελμα χρειάζονται εργασιακή ασφάλεια, άλλες κοινωνικές παροχές και ψυχολογική υποστήριξη, ενώ ανέδειξε και τη σημασία μια υγιούς κουλτούρας στους χώρους εργασίας.
Η Πρόεδρος της Παγκύπριας Οργάνωσης Νεφροπαθών, Έμιλη Γρουτίδου Πετρίδου, είπε ότι η πρόκληση αφορά στην εφαρμογή των συστάσεων της ΕΕ στα συστήματα υγείας της κάθε χώρας.
Ανέδειξε επίσης το πρόβλημα της μετακίνησης εξειδικευμένων νοσηλευτών, ιδιαίτερα στον κρατικό τομέα, σε τομείς που δεν σχετίζονται με την ειδίκευσή τους, καθώς και την εφαρμογή ξεπερασμένων πρακτικών από το Υπουργείο Υγείας.
Ο εκπρόσωπος της ΠΑΣΥΝΟ, Χριστόφορος Τεμπριώτης, είπε ότι τα τελευταία δέκα χρόνια έχουν πάνω από 1.500 άτομα έχουν εγκαταλείψει το επάγγελμα του νοσηλευτή. Εισηγήθηκε την ανάπτυξη συνεργασίας με το Υπουργείο Παιδείας για την πραγματοποίηση ενημερώσεων σε μαθητές και πολίτες για το τι εστί νοσηλευτική και υγεία, προσθέτοντας ότι παρότι αυτή τη στιγμή έχουν εγκριθεί 96 θέσεις νοσηλευτών, ακόμα δεν έχει γίνει καμία πρόσληψη.
Ερωτηθείσα αν δεδομένων των προβλημάτων θα έπρεπε να εξεταστεί η μεταφορά της αρμοδιότητας για την υγεία από τα κράτη μέλη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η κ. Κυριακίδου είπε ότι έγινε μια μεγάλη συζήτηση το 2020 για το θέμα με το ξέσπασμα της πανδημίας.
«Πρέπει να πω ότι ήμουν σε αυτούς που δεν υποστηρίζουν την αλλαγή της Συνθήκης και ο λόγος είναι ότι, αν μπούμε σε αυτή τη συζήτηση για να αλλάξουμε τη Συνθήκη, θα μπούμε σε ατέρμονες συζητήσεις, θα περάσουν ακόμα πέντε χρόνια και θα έχουμε να αντιμετωπίσουμε τα ίδια προβλήματα», ανέφερε στη συνέχεια. Εκτίμησε επίσης ότι αν προωθηθούν συστάσεις προς τα κράτη μέλη, τότε «εναπόκειται στο κάθε σύστημα υγείας και γι' αυτό όλοι εδώ έχουν να παίξουν έναν σημαντικό ρόλο στο να ασκήσουν πίεση».
«Το κάθε Υπουργείο Υγείας είναι εκεί για να εξασκεί πολιτική, για να υπάρχουν ποιοτικά κριτήρια, για να βλέπουμε να υπάρχει ένα capacity plan. Αυτό μπορεί να γίνει με τη συνεργασία όλων των μας με το δικό μας Υπουργείο, να αλλάξει τον τρόπο που αντιμετωπίζει τα θέματα υγείας. Δεν χρειάζεται να αλλάξουμε τη συνθήκη για να το επιτύχουμε αυτό, έχουμε δει ότι μπορούμε να το κάνουμε και με την παρούσα Συνθήκη», κατέληξε.
