Την ώρα που στις Κεντρικές Φυλακές αριθμός κρατουμένων φαίνεται να απασχολεί την Αστυνομία για δραστηριότητες με το οργανωμένο έγκλημα, ενώ υπάρχουν μια σειρά από καταγγελίες για ανεξέλεγκτη χρήση ναρκωτικών, περιστατικά βίας, εξευτελιστικές συμπεριφορές και κατάδικοι που φέρονται να τυγχάνουν προνομιακής μεταχείρισης, η Διεύθυνση φαίνεται να εξαντλεί την αυστηρότητα της σε βάρος άλλων κρατουμένων, θεωρώντας παραπτώματα ακόμα και... τάβλια που έγιναν τραπεζάκια.
Παρά το γεγονός πως οι Κεντρικές Φυλακές αντιμετωπίζουν τεράστια προβλήματα σε διάφορα επίπεδα, κάτι που είναι παραδεκτό από όλες τις πλευρές, εξού και η νέα έκταση επίσκεψη της CPT στην Κύπρο εντός ημερών, υπάρχουν και άλλα περιστατικά που μπαίνουν στην εξίσωση, τα οποία μεν θεωρούνται «ασήμαντα», όσο μικρά και αν παρουσιάζονται υπηρεσιακά, εντούτοις αποκαλύπτουν τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί το σύστημα και επιβεβαιώνουν πως αυτό πάσχει.
Σύμφωνα με πλήρως διασταυρωμένες πληροφορίες, πέντε κρατούμενοι της Πτέρυγας 11 των Κεντρικών Φυλακών, παραμένουν για πέμπτη ημέρα κλειδωμένοι στα δωμάτιά τους, με οδηγίες της αναπληρώτριας Διευθύντριας των Φυλακών, Μαρίας Σιαλή. Και αυτό διότι, όχι επειδή κατείχαν κινητό ή ναρκωτικά, ούτε επειδή εμπλέκονται σε παράνομε δραστηριότητες, αλλά γιατί φέρονται να πήραν τρία τάβλια που τους είχαν δοθεί και να τα μετέτρεψαν σε πρόχειρα τραπεζάκια.
Η αναπληρώτρια Διευθύντρια, θεώρησε πως πρόκειται για σοβαρό αδίκημα και ως εκ τούτου έδωσε οδηγίες όπως κλειστούν στα κελιά τους υπό κατηγορία. Θα πρέπει να σημειωθεί πως πρόκειται για την Πτέρυγα όπου υπήρχαν σωρεία καταγγελιών από δικηγόρους των κρατουμένων για παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων, εξευτελιστικές συνθήκες και πως οι κρατούμενοι της συγκεκριμένης πτέρυγας παραμένουν ουσιαστικά περιορισμένοι εντός της πτέρυγας για το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας, χωρίς ουσιαστική δυνατότητα συμμετοχής σε εργασία, άσκηση ή άλλες δραστηριότητες απασχόλησης.
Η αναπληρώτρια Διευθύντρια, Μαρία Σιαλή, φέρεται να έχει αναφέρει στους υπό κατηγορία κρατούμενους ότι λόγω του παραπτώματος τους θα παραμείνουν κλειστοί για πέντε ημέρες και πως θα ανοίγονταν μέχρι το Σαββατοκύριακο. Ωστόσο, το ερώτημα παραμένει. Με ποια αιτιολογία κρατήθηκαν κλειδωμένοι επί πέντε ημέρες για ένα τέτοιο περιστατικό; Ποιος ενέκρινε αυτή την ποινή και στην βάση ποιων κανονισμών και ποιων οδηγιών; Ποιος έλεγξε την αναλογικότητά της και ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη για τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει μια τέτοια μεταχείριση σε ανθρώπους που ήδη ζουν σε συνθήκες παρατεταμένης απομόνωσης;
Από την άλλη, εύλογα διερωτάται κάποιος ποιο είναι το τόσο σοβαρό πειθαρχικό αδίκημα που δικαιολογεί την απομόνωση για πέντε ημέρες, όταν εντός της κλειστής Φυλακής άλλοι κρατούμενοι τυγχάνουν προνομιακής μεταχείρισης, με ότι αυτό συνεπάγεται, ενώ η συγκεκριμένη προσέγγιση ουδεμία σχέση έχει με την σωφρονιστική αντίληψη που θα πρέπει να υπάρχει, αντιθέτως επιβεβαιώνει πως είναι ανύπαρκτη.
Και σε αυτό, έρχεται να προστεθεί το γεγονός πως πρόκειται για κρατούμενους που μεταφέρθηκαν στην νέα Πτέρυγα 11, η οποία όπως καταγγέλθηκε πρόσφατα και στα αρμόδια Ευρωπαϊκά Όργανα, έχει μετατραπεί σε αποθήκη ανθρώπων, καθώς δεν υπάρχει καθημερινή πρόσβαση σε εργασία, γυμναστήριο, δραστηριότητες ή ένα στοιχειώδες πρόγραμμα απασχόλησης. Αντιθέτως, πρόκειται για κρατούμενους που βρίσκονται σε μια Πτέρυγα αποκομμένη, χωρίς κανονική καθημερινότητα, χωρίς ουσιαστική απασχόληση, χωρίς κάτι δημιουργικό για να περάσει η ώρα τους.
Ωστόσο, όταν βρίσκουν έναν πρόχειρο τρόπο να κάνουν τον χώρο τους λίγο πιο λειτουργικό, η απάντηση είναι τιμωρία και κλείδωμα. Εξού και κλείστηκαν υπό κατηγορία, αφού μετέτρεψαν τα τάβλια, αξίας πέντε ευρώ, σε τραπεζάκια!
Αυτό, σε καμία περίπτωση, δεν συνιστά σωφρονιστική διαχείριση, αντιθέτως πρόκειται για αψυχολόγητη και δυσανάλογη αντιμετώπιση.
Βέβαια, κανείς δεν λέει ότι στις Φυλακές δεν πρέπει να υπάρχουν κανόνες και κανείς δεν λέει ότι η ασφάλεια πρέπει να χαλαρώσει. Όμως άλλο η ασφάλεια και άλλο η αυθαιρεσία. Άλλο η τάξη και άλλο η τιμωρητική λογική. Άλλο η πειθαρχία και άλλο η επιβολή εξουσίας χωρίς μέτρο, σε κρατούμενους πιο αδύνατους από τους υπόλοιπους.
Όπως επαναλαμβάνει η Επιτροπή Πρόληψης κατά των Βασανιστηρίων, η οποία αναμένεται να ενημερωθεί σχετικά με επίσημη καταγγελία, οι κρατούμενοι -ανεξαρτήτως το αδίκημα- έχουν υποχρεώσεις, αλλά έχουν και δικαιώματα. Και η ποινή που τους επιβάλλεται είναι η στέρηση της ελευθερίας και όχι η στέρηση της αξιοπρέπειας τους, ενώ σκοπός των Φυλακών, είναι ο σωφρονισμός και προετοιμασία για επανένταξη. Δεν είναι η ψυχολογική εξουθένωση, η καθημερινή αδράνεια, η απομόνωση και η αντιμετώπισή του ως ανθρώπου δεύτερης κατηγορίας.
Ιδιαίτερα για την Πτέρυγα 11, το θέμα είναι ακόμη πιο σοβαρό. Δεν πρόκειται για κρατούμενους που εντάσσονται ομαλά στο γενικό πρόγραμμα των Φυλακών. Πρόκειται για ανθρώπους που, για λόγους ασφαλείας ή άλλους λόγους που επικαλείται η Διεύθυνση, παραμένουν απομονωμένοι από τον κλειστό πυρήνα των Φυλακών. Αυτό όμως δημιουργεί αυξημένη υποχρέωση της Διεύθυνσης να διασφαλίζει ένα ελάχιστο ανθρώπινο και λειτουργικό πλαίσιο διαβίωσης. Όχι να προσθέτει αχρείαστη τιμωρία -χωρίς καν να υπάρχει η οποιαδήποτε απειλή όπως έγινε σε άλλες περιπτώσεις- πάνω στην ήδη υφιστάμενη απομόνωση.
Από τα όσα βλέπουν το φως της δημοσιότητας και καταγγέλλονται από διάφορες πλευρές, είναι πλέον ξεκάθαρο πως στις Φυλακές υπάρχουν δύο μέτρα και δύο σταθμά. Κάτι που επισήμανε και στην τελευταία της έκθεση καταπέλτη η CPT, που μίλησε για ιεραρχίες και προνόμια. Ωστόσο, οι νόμοι και οι κανονισμοί δεν έχουν εξαιρέσεις. Δεν μπορεί κάποιοι κρατούμενοι να απολαμβάνουν ανοχή, προνομιακή μεταχείριση ή ευκολότερη πρόσβαση στη Διεύθυνση, και άλλοι να γίνονται αποδέκτες σκληρής πειθαρχίας για ασήμαντες αφορμές. Η διοίκηση ενός σωφρονιστικού ιδρύματος δεν μπορεί να στηρίζεται στο ποιος είναι βολικός, ποιος διαμαρτύρεται, ποιος έχει φωνή και ποιος όχι.
Ακόμη πιο υποκριτικό είναι να μιλούμε για σωφρονισμό, όταν οι ίδιοι οι όροι κράτησης σπρώχνουν ανθρώπους πιο βαθιά στην απομόνωση, την ένταση και την ψυχική φθορά. Με τέτοιες πρακτικές δεν συμμορφώνεις ανθρώπους. Αντιθέτως, τους κάνεις χειρότερους, τους σκληραίνεις, τους αφαιρείς κάθε κίνητρο να συνεργαστούν, να βελτιωθούν, να ενταχθούν σε οποιοδήποτε πλαίσιο ευθύνης και τους δημιουργείς αρνητικά συναισθήματα.
Και ναι, ανάμεσα στους κρατούμενους μπορεί να υπάρχουν πρόσωπα καταδικασμένα για βαριά και αποτρόπαια αδικήματα. Αυτό όμως δεν επιτρέπει σε κανέναν να ξεχνά ότι οι Φυλακές είναι Σωφρονιστικό Ίδρυμα που πρέπει να λειτουργεί μέσα σε κράτος δικαίου. Η προστασία των δικαιωμάτων των κρατουμένων δεν είναι επιβράβευση των πράξεων τους. Είναι ένδειξη πολιτισμού, νομιμότητας και θεσμικής σοβαρότητας.
Ωστόσο, λαμβάνοντας υπόψη πώς έχει διαμορφωθεί η κατάσταση σήμερα στις Φυλακές, το ζήτημα πλέον δεν αφορά μόνο τη Διεύθυνση. Αφορά και την πολιτική εποπτεία, με τον υπουργό Δικαιοσύνης να είναι υποχρεωμένος να εξετάζει με μεγαλύτερη προσοχή όσα του μεταφέρονται από τη Διεύθυνση των Φυλακών αλλά και από άλλα πρόσωπα.
Δεν μπορεί κάθε καταγγελία, κάθε παράπονο, κάθε επιστολή, κάθε φωνή διαμαρτυρίας να αντιμετωπίζεται εκ των προτέρων ως υπερβολή, ψέμα ή παραλογισμός, και η Διεύθυνση να θεωρείται πάντοτε ότι έχει δίκαιο. Και θεωρείται τουλάχιστον αστείο, όλοι -που δεν συνδέονται μεταξύ τους- να έχουν «συνωμοτήσει» με σκοπό να πλήξουν την Μαρία Σιαλή, ούτε θεωρείται λογική εξήγηση η Επιτροπή Πρόληψης των Βασανιστηρίων να «εμπνέεται» από ανύπαρκτα γεγονότα και να καταδικάζει τις πρακτικές, κυρίως των τελευταίων δύο ετών, στις Κεντρικές Φυλακές.
Είναι για αυτό το λόγο που ο υπουργός Δικαιοσύνης είναι υποχρεωμένος να λάβει αποφάσεις, που ενδεχομένως έπρεπε να είχαν ήδη ληφθεί. Να διατάξει έρευνα, να προχωρήσει σε ουσιαστικό έλεγχο -χωρίς να αρκείται σε τυπικές απαντήσεις- να λάβει υπόψη του κάθε καταγγελία και να προχωρήσει με μέτρα που θα αγγίζουν όλα τα επίπεδα, συμπεριλαμβανομένου και της Διεύθυνσης, για την οποία επιδεικνύεται ανοχή. Σε διαφορετική περίπτωση, λόγω της κατάστασης, το βάρος ευθύνης μετατοπίζεται στον ίδιο, ενώ η έκθεση της CPT, θα αφορά και την δική του θητεία ως πολιτικός προϊστάμενος του Σωφρονιστικού Ιδρύματος.
Οι Φυλακές δεν είναι ιδιωτικό βασίλειο κανενός, ούτε οι κρατούμενοι και οι δεσμοφύλακες θα πρέπει να αποτελούν πεδίο εκτόνωσης απωθημένων. Δεν είναι χώρος εκδίκησης, ούτε χώρος για απόκτηση προσωπικής δύναμης για εξυπηρέτηση άλλων συμφερόντων. Είναι το Σωφρονιστικό Ίδρυμα του κράτους, που ετοιμάζει τους κρατούμενους για την επανένταξη τους. Είναι θεσμός του κράτους. Και όποιος ασκεί εξουσία μέσα σε αυτές, πρέπει να λογοδοτεί για τον τρόπο που την ασκεί.
