Στις Βρυξέλλες και συγκεκριμένα στη συνάντηση που είχε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης με τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες, ήταν στραμμένα την περασμένη εβδομάδα τα βλέμματα σε ό,τι αφορά την στόχευση για επανέναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων για το Κυπριακό.
Μπορεί η συνάντηση να μην επέφερε ως προς το άμεσο αποτέλεσμά της κάτι χειροπιαστό, ωστόσο, επιβεβαίωσε την βούληση του Γενικού Γραμματέα να συνεχίσει τις προσπάθειές του και να εξαντλήσει κάθε περιθώριο για επίτευξη προόδου που θα καταστήσει δυνατή τη σύγκληση άτυπης διευρυμένης διάσκεψης πριν από την ολοκλήρωση της θητεία του στο τέλος του έτους.
Η εκφρασθείσα αυτή βούληση του Αντόνιο Γκουτέρες συντηρεί ανοικτό το παράθυρο ευκαιρίας, παρά το γεγονός πως όλες οι ενδείξεις συνηγορούν στην εκτίμηση πως πολύ δύσκολα δύναται στο προσεχές διάστημα να καταγραφούν εξελίξεις που να δημιουργούν τις προϋποθέσεις για ουσιαστικές διαπραγματεύσεις, πόσο δε για επίτευξη συνολικής συμφωνίας.
Στο όλο ζοφερό όπως έχει διαμορφωθεί, και όπως προδιαγράφεται για το απώτερο μέλλον, σκηνικό γύρω από το Κυπριακό, δεν είναι υπερβολή να λεχθεί πως η ε/κ πλευρά και δη ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης εναποθέτουν όλες τις ελπίδες για διαφοροποίηση των αρνητικών σήμερα δεδομένων, στον Αντόνιο Γκουτέρες.
Με την προηγούμενη εμπλοκή και γνώση που διαθέτει για το Κυπριακό, σε συνδυασμό με την ευρωπαϊκή του καταγωγή και την κατανόηση για το πώς λειτουργεί η Ευρωπαϊκή Ένωση -την εμπλοκή της οποίας η Λευκωσία επιθυμεί στον μέγιστο βαθμό-, να βρίσκονται ανάμεσα στους λόγους για τους οποίους θεωρεί ως εξόχως σημαντικό να υπάρξει ουσιαστική πρόοδος πριν από την λήξη της θητείας του.
Ενθαρρυντικό στο γενικότερο κλίμα απαισιοδοξίας είναι το γεγονός ότι ο ίδιος ο Γενικός Γραμματέας δείχνει να συμμερίζεται την επιθυμία αυτή της ε/κ πλευράς, δηλώνοντας προ ημερών πως θα κάνει ό,τι μπορεί για την επίλυση του Κυπριακού και αποτιμώντας ως θετικό βήμα την επανέναρξη των συναντήσεων ανάμεσα στους δύο ηγέτες.
Η Διάσκεψη για την Κύπρο τον Ιανουάριου του 2017
Η ουσιαστική ανάμειξη του Αντόνιο Γκουτέρες στις διεργασίες επίλυσης του Κυπριακού ξεκινά το 2017 και συγκεκριμένα τον Ιανουάριο -μόλις λίγες ημέρες μετά την ανάληψη των καθηκόντων του-, όταν πραγματοποιήθηκε στην Γενεύη η Διάσκεψη για την Κύπρο με την συμμετοχή των δύο εμπλεκόμενων μερών και των τριών εγγυητριών δυνάμεων.
Ήταν εκεί όπου για πρώτη φορά τέθηκε στο τραπέζι το ζήτημα της ασφάλειας και των εγγυήσεων, ενώ επίσης για πρώτη φορά κατατέθηκαν και ανταλλάγηκαν χάρτες σε ό,τι αφορά την πτυχή του εδαφικού.
Η εν λόγω Διάσκεψη αποτέλεσε μια κρίσιμη καμπή στην σύγχρονη ιστορία της εθνικής μας υπόθεσης, αφού μπορεί να μην οδήγησε σε συμφωνία, σηματοδότησε ωστόσο την έναρξη μιας πιο εντατικής φάσης διαπραγματεύσεων που συνεχίστηκαν στις μέρες που ακολούθησαν στην Γενεύη σε επίπεδο τεχνοκρατών.
Το πλαίσιο έξι σημείων του Κραν Μοντάνα
Λίγους μήνες αργότερα, τον Ιούνιο της ίδιας χρονιάς, θα πραγματοποιούνταν οι συνομιλίες στο Κραν Μοντανά, σε μια σχεδόν δεκαήμερη διαδικασία που έφερε την λύση του Κυπριακού πιο κοντά από ποτέ άλλοτε, και με την άδοξη εν τέλει κατάληξή της να αποτελεί μέχρι και σήμερα ως προς τους λόγους της αποτυχίας της σημείο τριβής και διαφορετικών αφηγημάτων ιστορία. Όχι μόνο μεταξύ της ε/κ και της τ/κ πλευράς, αλλά και ανάμεσα στην ελληνοκυπριακή πολιτική ηγεσία.
Στο Κραν Μοντανά κατατέθηκε προφορικώς από τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ το περιβόητο πλαίσιο Γκουτέρες, διά του οποίου ο επικεφαλής του οργανισμού έδινε μια ξεκάθαρη κατεύθυνση για το πώς ο ίδιος αντιλαμβανόταν και τι πρότεινε να γίνει σε βασικές παραμέτρους του Κυπριακού, σχετικές τόσο με την εσωτερική όσο και με την διεθνή πτυχή του προβλήματος.
Τα έξι σημεία του πλαισίου, που έμελλε αξίζει να σημειωθεί να τύχει στην εξέλιξη των πραγμάτων και αυτό διαφορετικών αναγνώσεων και ερμηνειών, αφορούσαν:
Πρώτο: Την ασφάλεια και τις εγγυήσεις, με τον Αντόνιο Γκουτέρες να προτείνει την αντικατάσταση της Συνθήκης Εγγυήσεων από έναν αποτελεσματικό μηχανισμό παρακολούθησης της εφαρμογής της λύσης.
Δεύτερο: Τα ξένα στρατεύματα, με φιλοσοφία την δραστική τους μείωση από την πρώτη ημέρα της λύσης και με τελικό σκοπό την πλήρη αποχώρηση.
Τρίτο: Το εδαφικό, με ιδιαίτερη έμφαση στην επιστροφή της Μόρφου.
Τέταρτο: Το περιουσιακό με την δημιουργία δύο διαφορετικών καθεστώτων, ένα για τις περιοχές που θα επέστρεφαν υπό ελληνοκυπριακή διοίκηση και ένα για τις υπόλοιπες περιοχές.
Πέμπτο: Την ισότιμη μεταχείριση και την εξασφάλιση ότι οι Τούρκοι υπήκοοι στην Κύπρο θα απολαμβάνουν ισότιμη μεταχείριση με τους Έλληνες υπηκόους (αναλογία 4:1) όσον αφορά την ελεύθερη διακίνηση και εγκατάσταση.
Έκτο: Την διακυβέρνηση και την συζήτηση για την πολιτική ισότητα και την αποτελεσματική συμμετοχή των Τουρκοκυπρίων στα ομοσπονδιακά όργανα, συμπεριλαμβανομένης της εκ περιτροπής προεδρίας.
Η παραπλάνηση από τον Έσπεν Μπαρθ Άιντε
Η κατάρρευση των διαπραγματεύσεων στο Κραν Μοντάνα επήλθε στο επίμαχο δείπνο της 6ης Ιουλίου, όπου ο Αντόνιο Γκουτέρες παραπλανημένος από την ψευδή ενημέρωση που εν είδει ευσεβοποθισμού του διαβίβαζε ο τότε ειδικός σύμβουλός του για το Κυπριακό Έσπεν Μπαρθ Άιντε, προσήλθε πιστεύοντας πως η Τουρκία ήταν έτοιμη να αποδεχθεί την κατάργηση των επεμβατικών δικαιωμάτων της και την αποχώρηση των στρατευμάτων της από το νησί.
Επρόκειτο για μια προσδοκία που δεν χρειάστηκε και αρκετός χρόνος να διαψευστεί κατά το δείπνο, αφού ο τότε υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας Μεβλούτ Τσαβούσογλου ξεκαθάρισε πως μια τέτοια πρόθεση δεν υπήρχε, και προτάσσοντας περίπου τις πάγιες τουρκικές θέσεις δεν άφησε ουσιαστικά κανένα περιθώριο συμβιβασμού.
Αποτέλεσμα, ο Γενικός Γραμματέας να σφυρίξει την λήξη-ευχόμενος καλή τύχη σε «νότιους» και «βόρειους»-, που θα σηματοδοτούσε την έναρξη μιας μακράς περιόδου πλήρους στασιμότητας στο Κυπριακό.
Μια στασιμότητα, που θα έφερνε το πρόβλημα από το «τελευταίο μίλι» για την επίλυσή του στο απόλυτο πισωγύρισμα, καθώς η τουρκική πλευρά θα εγκατέλειπε στη συνέχεια την συμφωνημένη βάση λύσης της διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας και θα έθετε ως επιδίωξη την λύση δύο κρατών.
Όπως και ο ίδιος ο Γενικός Γραμματέας σε δημόσιες αναφορές του είχε τονίσει, στο Κραν Μοντανά χάθηκε, αφήνοντας ως παρακαταθήκη το πλαίσιο έξι σημείων, μια ιστορική ευκαιρία για την επίλυση του Κυπριακού.
Έδεσαν τα χέρια του Γ.Γ. με τα δύο κράτη
Μετά το Κραν Μοντανά και ιδιαίτερα μετά τον Οκτώβριο του 2020 όταν αναδείχθηκε στην ηγεσία των Τ/κ ο Ερσίν Τατάρ, το έργο του Αντόνιο Γκουτέρες κατέστη ακόμη πιο δύσκολο, απόρροια της περαιτέρω σκλήρυνσης της στάσης των Τούρκων.
Τον Απρίλιο του 2021 στην άτυπη πενταμερή της Γενεύης ο Ερσίν Τατάρ έβαλε για πρώτη φορά επίσημα στο τραπέζι την λύση δύο κρατών ως μορφής λύσης του Κυπριακού, προτάσσοντας την αναγνώριση ισότιμου διεθνούς καθεστώτος για το ψευδοκράτος ως προϋπόθεση για τη λύση, μια θέση που αποκλίνει από τα ψηφίσματα των Ηνωμένων Εθνών.
Αν και ο κατοχικός ηγέτης και η Άγκυρα επέμειναν μέχρι το τέλος της θητείας του Ερσίν Τατάρ στην λύση δύο κρατών, ο Αντόνιο Γκουτέρες σε καμία περίπτωση δεν μπορούσε να αποδεχθεί να μπει στο τραπέζι μια τέτοια συζήτηση, αφού ο ίδιος ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ δεσμεύεται πλήρως από τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας τα οποία κάνουν ρητή αναφορά για λύση Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας.
Δεν παρέδωσε τα... όπλα
Ο Γενικός Γραμματέας πάντως, σε μια προσπάθεια να δημιουργήσει κινητικότητα και παρά την διαφορετική οπτική των δύο πλευρών ως προς τα επόμενα βήματα, επανήλθε το 2025, συγκαλώντας δύο νέες άτυπες πενταμερείς διασκέψεις.
Συγκεκριμένα, στις διευρυμένες διασκέψεις σε Γενεύη και Νέα Υόρκη (Μάρτιο και Ιούλιο του 2025), ο Αντόνιο Γκουτέρες επικεντρώθηκε σε συγκλίσεις επί μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης, χωρίς ωστόσο μέχρι και σήμερα να υπάρξει οποιαδήποτε πρόοδος.
Μάλιστα, όσον αφορά την διάνοιξη νέων σημείων διέλευσης, ένα θέμα το οποίο συζητήθηκε και στις δύο διασκέψεις, εξελίσσεται σε μεγάλο αγκάθι μιας και οι δύο πλευρές αδυνατούν να συμφωνήσουν στο ποια θα είναι αυτά.
Σημειώνεται ότι η διάνοιξη νέων σημείων διέλευσης τέθηκε στο τραπέζι και τον Οκτώβριο του 2024 στην τριμερή συνάντηση της Νέας Υόρκης, μεταξύ του Προέδρου και του τότε ηγέτη των Τ/κ, Ερσίν Τατάρ.
Αποφασισμένος να το πολεμήσει μέχρι τέλους
Η αλλαγή σκυτάλης στην ηγεσία της τουρκοκυπριακής κοινότητας πριν από μερικούς μήνες με την «εκλογή» του θεωρητικά πιο διαλλακτικού Τουφάν Ερχιουρμάν, αναπτέρωσε σε πολλούς τις ελπίδες ότι πλέον κάτι καλό θα μπορούσε να συμβεί στο Κυπριακό.
Η έως τώρα εξέλιξη των πραγμάτων ωστόσο από τότε μέχρι σήμερα, εντελώς το αντίθετο καταδεικνύει, καθώς το μόνο που φαίνεται να έχει γίνει είναι… να άλλαξε ο Μανωλιός και να βάλε τα ρούχα του αλλιώς.
Με τα δεδομένα αυτά, και έχοντας μπροστά του περίπου δέκα μήνες, ο Αντόνιο Γκουτέρες δείχνει αποφασισμένος να το πολεμήσει μέχρι τέλους, να εξαντλήσει κάθε δυνατό περιθώριο για να βγάλει το Κυπριακό από το τέλμα και το επαναφέρει αν όχι σε τροχιά λύσης, τουλάχιστον στις ράγες της κινητικότητας.
Το κατά πόσο - παρά τις καλές του προθέσεις και υπηρεσίες- θα τα καταφέρει, είναι μια άλλη συζήτηση, ένα στοίχημα που αν θα το κερδίσει ή όχι, μόνο ο χρόνος θα το δείξει.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:
