Σε αναζήτηση για τον τρόπο της λαϊκής νομοθετικής πρωτοβουλίας είναι η Βουλή, η οποία εξετάζει τις προτάσεις νόμου που έχουν κατατεθεί πριν από μία δεκαετία, σε μία προσπάθεια να βρεθεί λύση πριν τη διάλυση της παρούσας σύνθεσης του Κοινοβουλίου. Αυτό που αναμένει η Βουλή είναι να υπάρχει σύγκλιση κάποιων προνοιών που υπάρχουν στα κείμενα της πρότασης νόμου και του νομοσχεδίου που κατατέθηκε, καθώς όπως ακούστηκε θα πρέπει να ευθυγραμμιστούν.
Πρόκειται για πρόταση νόμου που έχει καταθέσει η αναπληρώτρια πρόεδρος του Δημοκρατικού Κόμματος, Χριστιάνα Ερωτοκρίτου, καθώς και για νομοσχέδιο που κατατέθηκε από πλευράς Κυβέρνησης. Σημειώνεται πως η πρόταση νόμου της κας. Ερωτοκρίτου κατατέθηκε πριν από δέκα χρόνια, κάτι που υπογράμμισε και η ίδια στην αρχική της τοποθέτηση.
«Κλείνουμε δεκαετία, έχει δέκα χρόνια. Είναι η πρώτη πρόταση νόμου που κατέθεσα όταν εκλέγηκα για πρώτη φορά τοο 2016. Εκκρεμεί εδώ και δέκα χρόνια. Έχουν αλλάξει αρκετά πράγματα, έχουν διαγραφεί πρόνοιες και έχουν προστεθεί άλλες. Οι όποιες διαφορετικές απόψεις είναι καλοδεχούμενες. Ας γίνει μία αρχή σε αυτό τον τόπο. Αν δεν κάνουμε την αρχή, αυτό το κενό έχουν ήδη ξεκινήσει να το πληρώσουν άλλοι, που κακοχειρίζονται αυτή την ανάγκη. Ας κάνουμε μία αρχή και ούτε η Βουλή, ούτε η Κυβέρνηση θα σταματήσουν να υπάρχουν».
Ο σκοπός της πρότασης νόμου
Σύμφωνα με την αιτιολογική έκθεση, σκοπός της πρότασης νόμου είναι η θέσπιση νομοθεσίας με την οποία εισάγεται ο θεσμός της λαϊκής νομοθετικής πρωτοβουλίας υποστηριζόμενης από τις υπογραφές πέντε χιλιάδων (5.000) πολιτών.
Ειδικότερα, προτείνεται η παροχή δικαιώματος στους πολίτες όπως μέσω του θεσμού της νομοθετικής πρωτοβουλίας υποβάλλουν στη Βουλή των Αντιπροσώπων υπό όρους και προϋποθέσεις προτάσεις πολιτικής, καλώντας τη νομοθετική εξουσία να προβεί σε θέσπιση ή τροποποίηση ή κατάργηση νομοθεσίας επί θεμάτων κοινού ενδιαφέροντος και/ή κοινής ωφελείας στους τομείς του περιβάλλοντος, γεωργίας, ενέργειας, υγείας, κοινωνικής πρόνοιας κ.ά., χωρίς η Βουλή των Αντιπροσώπων να δεσμεύεται με οποιοδήποτε τρόπο για τον τρόπο συζήτησής της και/ή για την ψήφιση σε νόμο της πρότασης που υποβάλλεται με αυτή.
Στην αιτιολογική έκθεση αναφέρεται πως λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες του πολιτειακού συστήματος της Κυπριακής Δημοκρατίας ως αμιγώς προεδρικού, την αρχή της απόλυτης διάκρισης των εξουσιών που διέπει την άσκηση των συντεταγμένων εξουσιών, τις εξουσίες της Βουλής των Αντιπροσώπων όπως εκφράζονται στο Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας, αλλά ταυτόχρονα και την ανάγκη ενίσχυσης της συμμετοχής των πολιτών στο δημοκρατικό γίγνεσθαι, προτείνεται η εισαγωγή του θεσμού της κοινοβουλευτικής νομοθετικής πρωτοβουλίας πολιτών ως ενός μέσου άμεσης συμμετοχικής δημοκρατίας, έμμεσου όμως τύπου, στη βάση των αναγκαίων ασφαλιστικών δικλίδων, εκφραζομένων υπό τη μορφή ελέγχων και μηχανισμών που να αποτρέπουν τη γένεση φαινομένων σύγχυσης εξουσιών, κατάχρησης δικαιώματος και έξαρσης φαινομένων λαϊκισμού. Όσον αφορά τον τεχνικό μηχανισμό λειτουργίας της όλης διαδικασίας, ακολουθείται το πρότυπο υποβολής της Ευρωπαϊκής Πρωτοβουλίας Πολιτών το οποίο βασίζεται σε ειδικό λογισμικό και το οποίο πρέπει κατ' αναλογίαν να εισαχθεί από τη Βουλή των Αντιπροσώπων για σκοπούς αποτελεσματικής υποστήριξης του συγκεκριμένου θεσμού.
Συναφώς με τα πιο πάνω, η υποβαλλόμενη νομοθετική πρωτοβουλία πρέπει να εμπεριέχει προτάσεις πολιτικής για θέματα κοινού ενδιαφέροντος και/ή κοινής ωφελείας σε τομείς θεμάτων που να μην εμπίπτουν στις αρμοδιότητες εκτελεστικής εξουσίας και που περαιτέρω ως απότοκο των επιταγών του Συντάγματος Κυπριακής Δημοκρατίας δε θα δεσμεύουν με οποιοδήποτε τρόπο το κοινοβούλιο να προχωρήσει σε υιοθέτηση και ψήφισή τους σε νόμο, αλλά ούτε θα καταλήγει στην υποβολή μη υιοθετηθείσας από το κοινοβούλιο πρότασης σε απευθείας ψήφιση από το λαό ή σε δημοψήφισμα κατά το πρότυπο της νομοθετικής πρωτοβουλίας πολιτών αμιγώς έμμεσου τύπου (indirect initiative).
Για το λόγο αυτό η προτεινόμενη νομοθετική πρωτοβουλία θα υποβάλλεται, προτού τεθεί στη διάθεση της Βουλής των Αντιπροσώπων, σε ενδελεχή έλεγχο παραδεκτού βάσει ειδικά προβλεπόμενης διαδικασίας και προϋποθέσεων που θα οριοθετούν το πεδίο εφαρμογής και το αντικείμενό της, έτσι που να μην εκτρέπεται και να περιπίπτει στο πεδίο άσκησης εξουσίας και λειτουργίας της εκτελεστικής εξουσίας, αλλά και για να διασφαλίζεται ότι θα εκτείνεται σε θέμα κοινού ενδιαφέροντος και/ή κοινής ωφελείας. Τέτοιες νομοθετικές ρυθμίσεις πρέπει να βελτιώνουν και να ανυψώνουν το επίπεδο διαβίωσης και την καθημερινότητα των πολιτών.
Εξέφρασε επιφυλάξεις το Υπουργείο Εσωτερικών
Στην τοποθέτησή του, εκπρόσωπος του Υπουργείου Εσωτερικών ανέφερε πως στην πρόταση νόμου υπάρχει ρήτρα για έλεγχο της μόνιμης διαμονής στην Κύπρο, των ατόμων που θα υποστηρίζουν τις πρωτοβουλίες. «Μιλούμε για θέματα που 5,000 άτομα θα υπογράψουν και θα πρέπει να ελέγξουμε την μόνιμη διαμονής τους σε σύντομο χρονικό περιθώριο. Η πρόνοια για εγγραφή στον εκλογικό κατάλογο, είναι κάτι που καλύπτεται στο νομοσχέδιο και είναι καλό να καλυφτεί. Επίσης, δεν προκύπτει ποιου είναι αρμοδιότητα να κάνει αυτό τον έλεγχο».
Στη συνέχεια, εκφράστηκε ανησυχία για το γεγονός ότι υπάρχει πρόνοια στο νομοσχέδιο ότι σε περίπτωση που πρέπει να επιβληθεί διοικητικό πρόστιμο, αρμόδιο πρόσωπο είναι ο Γενικός Διευθυντής του Υπουργείου Εσωτερικών, ο οποίος ωστόσο συμμετέχει και στην Επιτροπή Εξέτασης Πρωτοβουλιών Πολιτών. «Αυτό φέρει σύγκρουση συμφερόντων και εμείς είμαστε αντίθετοι. Η αλλαγή έγινε μετά από εισήγηση με τη Νομική Υπηρεσία. Επίσης, υπάρχει αναφορά ότι τα στοιχεία που πρέπει να δώσει κάποιος είναι το τηλέφωνο και το email του για πιστοποίηση. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να πάρουμε 5,000 τηλέφωνα για να δούμε αν υποστηρίζεται η πρωτοβουλία. Θέλουμε διευκρίνιση σε αυτό το σημείο».
Οι απαντήσεις Παλατέ
Παίρνοντας το λόγο, ο Επίτροπος του Πολίτη, Παναγιώτης Παλατές σημείωσε πως «όσον αφορά στο τηλέφωνο, η αναφορά γίνεται για τους έως 5 ή μείον, που θα υποβάλουν την πρόταση. Θα είναι για τους εισηγητές, όχι εκείνους που το υποστηρίζουν. Το νομοσχέδιο λέει ότι πρέπει να είναι το ελάχιστον πέντε άτομα. Για το ποιος θα επιβάλει τα πρόστιμα, το εισηγήθηκε η Νομική Υπηρεσία. Μας είπε ότι η Επιτροπή δεν θα έχει εξουσία για να επιβάλλει πρόστιμα. Επί των δύο εμείς συμφωνούμε, θέλουμε να προχωρήσουν. Το νομοσχέδιο έγιναν οι αλλαγές που έχει υποδείξει η Νομική Υπηρεσία».
Η Επίτροπος Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, Μαρία Χριστοφίδου, σημείωσε πως «χαιρετίζουμε την πρόταση νόμου. Είναι η πρώτη φορά που ήρθαμε ενώπιον της Επιτροπής. Έχουμε καταθέσει το υπόμνημα, υπάρχει τοποθέτησή μας. Το άρθρο 11 δεν συνάδει με τις διατάξεις και το σύννομο του ελάχιστου προστασίας των δεδομένων. Έχουμε και για το νομοσχέδιο που πρέπει να γίνει αναφορά στο νόμο για τα προσωπικά δεδομένα, πρέπει να καθορίζεται ο υπεύθυνος διαχείρισης των δεδομένων. Δεν έχουμε αντίρρηση επί της ουσίας, αλλά να υπάρχει συμμόρφωση με τη νομοθεσία και να υπάρχει εκτίμηση αντιχτύπου. Τα δεδομένα των πολιτών να συλλέγονται μόνο για το συγκεκριμένο σκοπό».
Σημειώνεται πως η εισηγήτρια της πρότασης νόμου έχει ζητήσει από την κα. Χριστοφίδου μέχρι την Παρασκευή να κατατεθεί η τροποποίηση που εισηγείται, ώστε να ενταχθούν στο κείμενο. Πάντως και από πλευράς του γραφείου της Επιτρόπου Νομοθεσίας εκφράστηκαν κάποιες επιφυλάξεις, όπως το γεγονός πως τα δύο κείμενα (σ.σ. πρόταση νόμου και νομοσχέδιο) πρέπει να ευθυγραμμιστούν, αφού περιέχουν κοινές πρόνοιες.
Ο εκπρόσωπος του Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου, Αλέξανδρος Τσιρίδης, σημείωσε πως «επί της αρχής υποστηρίζει την πρόταση νόμου και το νομοσχέδιο. Το μόνο που προβληματίζει είναι το γεγονός ότι δεν επιβάλλεται οποιαδήποτε συγκεκριμένη υποχρέωση στη Βουλή ή την εκτελεστική εξουσία, αναφορικά με τη μεταχείριση πρωτοβουλιών. Κατά την άποψή μας δεν υπάρχει κάτι που να εμποδίζει συμπερίληψη προνοιών για να προβαίνουν σε συγκεκριμένες ενέργειες με πρωτοβουλίες πολιτών. Είναι ξεκάθαρη η αρχή της διάκρισης εξουσιών, όμως θεωρούμε ότι πρέπει να υπάρχει υποχρέωση να προσκαλούν τους εισηγητές να καλούνται για να παρουσιάσουν την πρωτοβουλία τους. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι ο ευρωπαϊκός κανονισμός προνοεί υποχρεωτική παροχή ευκαιρίας για να παρουσιαστεί η πρωτοβουλία στο Κοινοβούλιο. Στους προτεινόμενους νόμους εναπόκειται στην διακριτική ευχέρεια της Βουλής και της εκτελεστικής εξουσίας για να αποφασίσει τι θα κάνει».
Ο πρόεδρος της Οργάνωσης Παραπληγικών Κύπρου, Δημήτρης Λαμπριανίδης, σημείωσε πως «όταν ψηφιστεί ο νόμος, θα είναι ένα εργαλείο για καλύτερη πρόσβαση στη δημοκρατία. Πρέπει να δούμε πώς μπορούν να τον χρησιμοποιήσουν μειονότητες για να μπορούν να έχουν πρόσβαση με μείωση των υπογραφών για 5,000».
Στις αναφορές του κ. Λαμπριανίδη απάντησε η Χριστιάνα Ερωτοκρίτου, που σημείωσε πως «προσωπική μου άποψη, τα θέματα τα δικά σας όπως και θέματα που αντιμετωπίζουν οργανωμένα σύνολα, σε μία αναχρονιστική κοινωνία αφορούν μόνο εκείνους που το βιώνουν. Εγώ θεωρώ ότι το θέμα της τετραπληγίας είναι κάτι που ευαισθητοποιεί όλη την κοινωνία. Όταν ξεκινήσεις να αλλάξεις της φιλοσοφία της νομοθεσίας, τότες ξεκινά και ξεδιαλύνει. Η υποσημείωση της φιλοσοφίας είναι να δημιουργηθούν κοινωνίες που συμμετέχουν σε μία δράση για κάτι που θεωρούν ότι θα κάνουν την κοινωνία καλύτερη».
Ο λειτουργός του ΜΚΟ «Οξυγόνο» Γιώργος Ησαΐας, σημείωσε πως «το πρώτο είναι πως πρέπει να ευθυγραμμιστούν τα δύο κείμενα, σε ό,τι αφορά τον έλεγχο. Να γίνουν το ίδιο και οι πρόνοιες είναι ταυτόσημες. Πρόνοιες για ΜΚΟ πρέπει να διευρυνθούν. Δεν γίνεται να μην υπάρχει έμμεση υποχρέωση για να καλέσουν σε μία συνεδρία τα άτομα, να τους ενημερώσουν με κάποιο τρόπο ότι τα είδαν και θα προβούν σε κάποιες κινήσεις. Πρέπει να ευθυγραμμιστούν τα κείμενα, ώστε το θέμα πριν τις 2 Απριλίου να πάει στην Ολομέλεια. Η αποτυχία του κράτους να ρυθμίσει σωστά έχει παράξει το αποτέλεσμα που έχουμε σήμερα».
