Τις πρώτες εβδομάδες του 2026, το Ιράν βρίσκεται αντιμέτωπο με μια κρίση που συνδυάζει κοινωνική έκρηξη, πολιτική αμφισβήτηση και διεθνή γεωπολιτική ένταση. Οι διαδηλώσεις, που ξεκίνησαν στα τέλη Δεκεμβρίου 2025 με αφετηρία την οικονομική ασφυξία και την κατάρρευση της αγοραστικής δύναμης, γρήγορα μετατράπηκαν σε ευρύτερη αμφισβήτηση του καθεστώτος. Η απάντηση των αρχών περιγράφεται ως σφοδρή και αιματηρή και γίνεται λόγος για 2.571 νεκρούς και πάνω από 18.100 συλλήψεις, ενώ αναφορές κάνουν λόγο για υπερπλήρη νεκροτομεία, φόβο, τραύμα και μια καθημερινότητα που ισορροπεί ανάμεσα στην αγωνία και την προσπάθεια «επιστροφής» στη ρουτίνα.
Κεντρικό εργαλείο της κρατικής στρατηγικής είναι το επικοινωνιακό blackout. Για πάνω από μία εβδομάδα, το διαδίκτυο και οι τηλεπικοινωνίες έχουν περιοριστεί σχεδόν καθολικά, με συνέπεια να καθίσταται δυσχερής η ανεξάρτητη επιβεβαίωση γεγονότων, να αυξάνεται η παραπληροφόρηση και να εντείνεται η απομόνωση των πολιτών. Παρότι αναφέρονται προσπάθειες παράκαμψης μέσω δορυφορικού internet, η αποτελεσματικότητα είναι περιορισμένη και το ρίσκο για τους χρήστες υψηλό.
Παράλληλα, η διάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων παραμένει εκρηκτική. Η υπόθεση του 26χρονου διαδηλωτή Ερφάν Σολτανί λειτουργεί ως «παράδειγμα» της ταχύτητας με την οποία μπορεί να κινηθεί η δικαστική μηχανή προς τη θανατική ποινή. Η εκτέλεσή του έχει αναβληθεί, όχι όμως οριστικά ακυρωθεί. Ωστόσο, το κρίσιμο στοιχείο εδώ είναι ότι η προσωρινή υποχώρηση δεν ισοδυναμεί με λύση, αφού αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο επανεκκίνησης της πιο ακραίας καταστολής, εφόσον το καθεστώς εκτιμήσει ότι χρειάζεται νέο κύμα εκφοβισμού.
Στο διεθνές πεδίο, ο κίνδυνος στρατιωτικής κλιμάκωσης παραμένει υψηλός, αν και τις τελευταίες ώρες ο κίνδυνος αυτός έχει απομακρυνθεί σχετικά. Οι ΗΠΑ δεν αποκλείουν δράση, αλλά τηρούν στάση «αναμονής και παρακολούθησης», ενώ το θέμα έχει συζητηθεί σε έκτακτη συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Προληπτικά μέτρα όπως απομακρύνσεις προσωπικού ΗΠΑ / Ηνωμένου Βασιλείου από τη Μέση Ανατολή και το προσωρινό κλείσιμο της βρετανικής πρεσβείας στην Τεχεράνη υπογραμμίζουν το επίπεδο συναγερμού, ενώ αρκετές χώρες έχουν εκδώσει ταξιδιωτικές οδηγίες προς τους πολίτες τους.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ξεχωρίζουν τέσσερα βασικά σενάρια εξέλιξης. Πρώτον, «επιβίωση μέσω τρόμου» με ελεγχόμενες παραχωρήσεις, ήτοι το καθεστώς να διατηρεί συνοχή στους μηχανισμούς ασφαλείας, να μειώνει επιλεκτικά την ένταση και να προσφέρει περιορισμένη οικονομική ανάσα, χωρίς να αλλάζει πυρήνα εξουσίας. Δεύτερον, «παράταση με κυκλικά κύματα», ήτοι την καταστολή και το blackout να σβήνουν προσωρινά τη φωτιά, αλλά η οικονομική κρίση και η οργή να αναζωπυρώνουν διαμαρτυρίες όταν ανοίγουν «παράθυρα» οργάνωσης. Τρίτον, «ρωγμές στην ελίτ ή στις δυνάμεις ασφαλείας», που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε μετάβαση, αλλά με αβεβαιότητα για το ποιος γεμίζει το κενό. Τέταρτον, «εξωτερική επέμβαση / πλήγματα», που ενδέχεται να αλλάξει ισορροπίες, αλλά μπορεί επίσης να συσπειρώσει εθνικιστικά στρώματα γύρω από το καθεστώς και να ανοίξει περίοδο περιφερειακού χάους.
Η γεωπολιτική βαρύτητα του Ιράν καθιστά κάθε σενάριο παγκόσμιο ζήτημα. Με τα τρίτα μεγαλύτερα αποθέματα πετρελαίου και με έλεγχο των Στενών του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου, μια κλιμάκωση θα μπορούσε να προκαλέσει ισχυρό ενεργειακό σοκ και ευρύτερους οικονομικούς κινδύνους. Σε όλες τις περιπτώσεις, το συμπέρασμα είναι σαφές, με το Ιράν να βρίσκεται σε οριακό σημείο και, ακόμη κι αν ορισμένες απειλές μοιάζουν προσωρινά να υποχωρούν, η πιθανότητα νέας βίας ή περιφερειακής σύγκρουσης παραμένει αυξημένη.
*Δρ. Αντώνης Στ. Στυλιανού
