«Έκαστος έχει το δικαίωμα ελευθερίας του λόγου και της καθ' οιονδήποτε τρόπον εκφράσεως. Το δικαίωμα τούτο περιλαμβάνει την ελευθερίαν της γνώμης, της λήψεως και μεταδόσεως πληροφοριών και ιδεών άνευ επεμβάσεως οιασδήποτε δημοσίας Αρχής και ανεξαρτήτως συνόρων». Ιστορικά, η ελευθερία του Τύπου διασφαλίζεται από το Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας και ορίζεται χαρακτηριστικά με τον παραπάνω τρόπο, χωρίς μάλιστα να επιτρέπεται η επέμβαση ή ο έλεγχος από οποιαδήποτε κρατική Αρχή. Είναι όντως έτσι απλά τα πράγματα όμως ή κανείς τελικά, δεν έχει την πλήρη ελευθερία έκφρασης του λόγου;
Τα περιστατικά προσπάθειας χειραγώγησης και φίμωσης δημοσιογράφων και Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης, δυστυχώς είναι αρκετά, με τα πρόσφατα περιστατικά που σημειώθηκαν να αποτελούν ανεπούλωτη πληγή στην ελευθεροτυπία, εν έτη 2022, όπου γίνονται μάχες και αγώνες για να κρατηθεί ζωντανή η ελευθερία του λόγου. Για ποια ελευθερία ωστόσο μπορούμε να μιλάμε όταν, την ίδια ώρα, βλέπουμε διάφορα πρόσωπα, είτε αυτοί είναι κρατικοί αξιωματούχοι, είτε πολιτικοί είτε κατέχουν θέσεις κλειδιά, να επιχειρούν να καθοδηγήσουν, να προπαρασκευάσουν ή και να αποκόψουν ειδησεογραφικά γεγονότα, που ο ίδιος ο δημοσιογράφος, οφείλει να μεταφέρει στην κοινή γνώμη; Για ποια ελευθερία του λόγου μιλάμε όταν επιχειρείται να κοπεί η αντίθετη άποψη;
Την ίδια ώρα, η επίκριση αξιωματούχων, δημόσιων προσώπων, κρατικών θεσμών και πολιτικών, καθώς και η ελευθερία για αποκάλυψη αδικημάτων ή παραλείψεων, όπου αυτά συμβαίνουν, συνιστά μια υγιή εκδήλωση δημοκρατίας, σύμφωνα με την ελευθερία του Τύπου στην Κύπρο, η οποία δυστυχώς έχει τόσο στενά όρια και περιβάλλεται από διάφορα πρόσωπα που λειτουργούν ως καθοδηγητές της ενημέρωσης.
Τα όσα εκτυλίχθηκαν στη μεσημβρινή ζώνη του ΡΙΚ, όπου ήταν προγραμματισμένο να τοποθετηθεί ο βουλευτής Κωστής Ευσταθίου, πέντε λεπτά πριν βγει στον αέρα της εκπομπής αλλά «κόπηκε» μετά από υποδείξεις άλλου προσώπου, ήταν και η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι της οργής, αφού έφερε τη δυσαρέσκεια του δημοσιογράφου, Ντίνου Φοινικαρίδη, ο οποίος υπέβαλε αργότερα γραπτώς την παραίτησή του από τη συγκεκριμένη εκπομπή.
Η ελευθερία του λόγου, αλλά και η ελευθερία γενικότερα, σταματά εκεί που αρχίζει η ελευθερία ενός άλλου, είναι από τα πρώτα πράγματα που διδάσκεται ένας δημοσιογράφος, στα πρώτα του βήματα.
Η ελευθερία του λόγου στον δημοσιογραφικό κόσμο, είναι και το οξυγόνο της δημοσιογραφίας, διαμήνυσε στον REPORTER, ο πρόεδρος της Ένωσης Συντακτών Κύπρου, Γιώργος Φράγκος, ο οποίος εξήγησε πως ο δημοσιογράφος εκ της φύσεως της αποστολής του είναι εντεταλμένος να υπηρετεί τους εξουσιαζόμενους και να ελέγχει τους εξουσιαστές. Κάθε μορφή εξουσίας, όπως πολιτική, οικονομική, εκτελεστική, νομοθετική, δικαστική, στρατιωτική και αστυνομική.
Όπως είπε ο κ. Φράγκος, «καθήκον και αρχή μας, είναι να υπηρετούμε την ανεξάρτητη, ελεύθερη και ανεμπόδιστη διερευνητική δημοσιογραφία, που υπηρετεί τον πολίτη. Αυτή είναι η αποστολή μας και αυτό κάνουμε. Δεν είναι η πρώτη φορά που αντιδρούμε όποτε παρατηρούνται τέτοια φαινόμενα, καθώς υπάρχουν πάμπολλες περιπτώσεις που αφορούν τη δημόσια ραδιοτηλεόραση, αλλά και ιδιωτικά Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης. Για παράδειγμα η εκπομπή του Ανδρέα Γιώρτσιου στο ΡΙΚ, όπου επίσης κάναμε καταδικαστική παρέμβαση, όπως και η περίπτωση του τέως Διευθυντή σύνταξης της εφημερίδας Καθημερινή, Ανδρέα Παράσχου, ο οποίος απώλεσε τη θέση εργασίας του για ένα ρεπορτάζ και η ΕΣΚ ήταν στο πλευρό του».
Τόνοι μελάνη για την ελευθεροτυπία, αλλά δεν ίδρωσε τ' αυτί κανενός
Αν και η Ένωση Συντακτών, στάθηκε στο πλευρό όλων των δημοσιογράφων που δέχθηκαν την οποιαδήποτε παρέμβαση με καταδικαστέες ανακοινώσεις στο παρελθόν, εντούτοις, τα αποτελέσματα ήταν μηδαμινά, χωρίς να αλλάζει κάτι δραματικά. «Τα αποτελέσματα δυστυχώς είναι μικρά, λόγω και του χαμηλού βαθμού συνδικαλιστικής συσπείρωσης των δημοσιογράφων. Μια συντεχνία και ένας οργανισμός, έχει τόση δύναμη, όση του παρέχουν τα μέλη του. Έτσι λοιπόν, και εμείς από την πλευρά μας διαχειριζόμαστε τόση εξουσία και τόση επιρροή, όση μας παρέχει η συμμετοχικότητα των μελών μας ή του συνόλου της δημοσιογραφικής οικογένειας. Με μεγαλύτερη συμμετοχικότητα των δημοσιογράφων, ενδεχομένως να είχαμε καλύτερα αποτελέσματα επί του πρακτέου».
Ταυτόχρονα, όπως διαμήνυσε ο κ. Φράγκος, εναπόκειται στον κάθε δημοσιογράφο χωριστά, να ορίσει τα όρια της ελευθερίας δράσης που έχει. «Απόλυτη ελευθερία δεν μπορεί να υπάρξει, διότι υπάρχει ο βιοπορισμός. Ο καθένας από εμάς, βιοπορίζεται από τη δημοσιογραφία. Έτσι υπάρχουν αυτονόητοι περιορισμοί. Δεν μπορεί δηλαδή να συγκρούεται καθημερινά με την κοσμοθεωρία και τις θέσεις του εργοδότη του. Σε ένα γενικό πλαίσιο, ο κάθε δημοσιογράφος οφείλει να συμμορφωθεί με το τι πρεσβεύει αυτός που τον εργοδοτεί. Από εκεί και πέρα, εναπόκειται στον ίδιο να θέσει τα όρια και όσο πιο καλός δημοσιογράφος είναι, τόσο πιο ευρεία είναι τα περιθώρια της ελευθερίας που έχει».
Διάβρωση ελευθερίας και διαφθορά
Η διάβρωση της ελευθερίας της έκφρασης και η διαφθορά, είναι δυο φαινόμενα που συνυφαίνονται και συμπλέκονται μεταξύ τους και αλληλοεπιδρούν, σύμφωνα με τον κ. Φράγκο. Συνήθως, όπως εξήγησε, «όσο πιο ψηλός είναι ο βαθμός της διαφθοράς που απαντάτε σε μια κοινωνία, τόσο πιο περιορισμένη είναι και η ελευθερία του λόγου και έτσι αλληλοεπιδρούν αρνητικά».
Οι παρεμβάσεις που γίνονται στις πλείστες των περιπτώσεων, είναι εξωθεσμικές και αντιδημοκρατικές. «Δεν γίνεται παρέμβαση στο δημοσιογραφικό έργο με θεσμοθετημένες διαδικασίες, αλλά γίνεται με κατασταλτικές μεθόδους, εξασκώντας πίεση ενδεχομένως και εκβιασμούς. Άρα ο καθένας από εμάς οφείλει να δει τη μάχη και να γίνει κοινή συλλογική συνείδηση θέτοντας κόκκινες γραμμές μας. Ότι διαβρώνει και παραβιάζει τον επαγγελματισμό μας, την ελευθερία έκφρασης, την ελευθεροτυπία, τον πλουραλισμό των απόψεων που οφείλουμε όλοι να υπηρετούμε, πρέπει να αντιστεκόμαστε. Ο καθένας χωριστά και όλοι μαζί συλλογικά».
Το τελευταίο διάστημα μάλιστα, καταβάλλεται μια προσπάθεια από τις Ομοσπονδίες Δημοσιογράφων για τα δικαιώματα των ιδίων των δημοσιογράφων και την καταπολέμηση της διαφθοράς. «Χρηματοδοτείται ειδικό πρόγραμμα από το Ινστιτούτο Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης της Σουηδίας FOJO, που μας παρέχει οικονομική αρωγή και στον Τουρκοκυπριακό Σύνδεσμο Δημοσιογράφων, για να διενεργήσουμε εκπαιδευτικά εργαστήρια με θέμα την αναβάθμιση της ποιότητας της δημοσιογραφίας που παράγεται στον τόπο μας. Η πρώτη θεματική ενότητα, έχει να κάνει ακριβώς με τη διαφθορά και τα ΜΜΕ.
Ενώπιον της Βουλής το περιστατικό με το ΡΙΚ
Στο μεταξύ, το όλο ζήτημα αναμένεται να τεθεί ενώπιον της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Εσωτερικών, μετά από αυτεπάγγελτη εισήγηση του βουλευτή του ΑΚΕΛ, Γιώργου Λουκαΐδη, ο οποίος μιλώντας στον REPORTER, εξέφρασε τη δυσαρέσκειά του για την ελευθεροτυπία.
«Υπάρχει ένα ευρύτερο πρόβλημα και δεν αφορά μόνο το ΡΙΚ αλλά και τα ιδιωτικά κανάλια. Όσο αφορά το ΡΙΚ, είναι δημόσιο ίδρυμα, άρα υπάρχει και μεγαλύτερη ευχέρεια και ανάγκη υποχρέωσης άσκησης ελέγχου για όσα δεν γίνονται σωστά, στο πλαίσιο της δημοσιογραφικής δεοντολογίας και της προστασίας της ελευθερίας του Τύπου. Οπόταν είναι ζητήματα που πρέπει να εξετάσουμε στη Βουλή, με αφορμή το συγκεκριμένο επεισόδιο. Υπάρχουν διάφορων ειδών παρεμβάσεων στα ΜΜΕ. Αλλά όταν κάνεις παρεμβάσεις για να κόψεις και να επιβάλεις το Α ή το Β και να δημιουργείς ένα περιβάλλον και μια περιρρέουσα ατμόσφαιρα αυτολογοκρισίας, κάτω από τις πιέσεις που ασκείς, αυτά προφανώς είναι απαράδεκτα».
Παράλληλα, ο πρόεδρος της Επιτροπής Θεσμών, Δημήτρης Δημητρίου, γνωστοποίησε την εγγραφή του θέματος για τον θεσμικό ρόλο της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης. «Εξ αφορμής του περιστατικού του να κόβεται βουλευτής στον αέρα της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης, αλλά προφανώς προκύπτουν και άλλα θεσμικά ζητήματα που απορρέουν από τη συζήτηση του θέματος για την δημόσια ραδιοτηλεόραση».
Όπως τόνισε ο κ. Δημητρίου, «προφανώς και είναι καταδικαστέο, προφανώς και απαγορεύεται να κόβεις τον οποιοδήποτε από τη δημόσια ραδιοτηλεόραση και από το οποιοδήποτε άλλο μέσο, ραδιόφωνο ή τηλεόρασης ή έντυπο. Είναι πόρος μια συχνότητα και χρειάζεται να υπηρετούμε την ελευθερία του Τύπου και την ελευθερία της έκφρασης. Αυτά θα τα δούμε την ερχόμενη Τετάρτη».
Υπενθυμίζεται ότι τη θέση του ημικρατικού οργανισμού, ξεκαθάρισε ο πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του ΡΙΚ, Μιχάλης Μιχαήλ, ο οποίος σημείωσε πώς ήταν θέμα εσωτερικής συνεννόησης.
«Το ΡΙΚ δεν δέχεται παρέμβαση από κανένα τρίτο. Έχει τους διευθυντές του, έχει τους δημοσιογράφους του, που κατά την άποψή μου είναι οι καλύτεροι στο παζάρι. Απ' εκεί και πέρα, το συγκεκριμένο θέμα ήταν θέμα εσωτερικής συνεννόησης. Ο διευθυντής ειδήσεων είχε μια άλλη συνεννόηση και έτσι δεν υπήρξε μια καλή συνεννόηση. Δεν υπήρχε σκοπός να κόψουμε τον Κωστή Ευσταθίου από αυτό που είχε να πει. Δεν είχαμε κανένα λόγο να του στερήσουμε από το τι είχε να πει, εξ ού και ήταν στην εκπομπή της Δευτέρας».
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:
- Παρεμβάσεις, απόπειρα φίμωσης ΜΜΕ και προσπάθεια καταστρατήγησης μιας εξουσίας
- Σπάει τη σιωπή του και απαντά το ΡΙΚ για το… κόψιμο Ευσταθίου και τις παρεμβάσεις
- Έβγαλε κίτρινη σε Αστυνομία ο Αναστασιάδης-Ορφανές ευθύνες, μηδαμινές συλλήψεις
- Εγγράφει θέμα στη Βουλή για τις παρεμβάσεις και τη λογοκρισία στους δημοσιογράφους το ΑΚΕΛ
- Αντιδράσεις για την παραίτηση Φοινικαρίδη-«Ηχηρό πλήγμα στην ελευθεροτυπία»
