Μπροστά σε μια κρίσιμη εκλογική περίοδο, που μπορεί να ανατρέψει τις πολιτικές ισορροπίες και να δοκιμάσει τις αντοχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης, βρίσκεται η ήπειρος.
Σύμφωνα με ανάλυση του Guardian, οι εκλογές που θα διεξαχθούν έως το τέλος του 2027 σε πολλές χώρες της ΕΕ ενδέχεται να ενισχύσουν σημαντικά τις εθνικιστικές και ευρωσκεπτικιστικές δυνάμεις, δημιουργώντας νέα εμπόδια στη λήψη κοινών αποφάσεων.
Στην ανάλυσή του, ο Τζον Χένλεϊ, περιγράφει έναν εκλογικό «υπερκύκλο» που θα μπορούσε να αλλάξει ριζικά τον τρόπο λειτουργίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το διακύβευμα, όπως επισημαίνει, δεν είναι τόσο η άμεση διάλυση της ΕΕ όσο η σταδιακή αποδυνάμωση της δυνατότητάς της να διαμορφώνει κοινές πολιτικές και να ανταποκρίνεται στις μεγάλες προκλήσεις.
Η σύγκριση με το πολιτικό κλίμα στα τέλη της δεκαετίας του 1990 είναι χαρακτηριστική. Το 1998, η Ευρώπη βρισκόταν υπό την πολιτική επιρροή κεντροαριστερών κυβερνήσεων, με τον Τόνι Μπλερ στη Βρετανία, τον Λιονέλ Ζοσπέν στη Γαλλία και τον Γκέρχαρντ Σρέντερ στη Γερμανία. Η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση προχωρούσε, η οικονομία αναπτυσσόταν και η διεύρυνση προς την Ανατολική Ευρώπη δημιουργούσε προσδοκίες.
Σχεδόν τρεις δεκαετίες αργότερα, σύμφωνα με τον Guardian, η πολιτική δυναμική φαίνεται να κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση, με την εθνικιστική ακροδεξιά να διεκδικεί ολοένα μεγαλύτερο ρόλο.
Εκλογές σε τέσσερις από τις πέντε μεγαλύτερες χώρες της ΕΕ
Από τα τέλη Νοεμβρίου 2026 έως το τέλος του 2027, οι ψηφοφόροι σε τέσσερα από τα πέντε μεγαλύτερα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με βάση τον πληθυσμό και την οικονομική τους ισχύ, καλούνται στις κάλπες.
Η εκλογική περίοδος αρχίζει στις 29 Νοεμβρίου με τις πρόωρες βουλευτικές εκλογές στην Ισπανία, όπου ο σοσιαλιστής πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ αντιμετωπίζει το ενδεχόμενο ήττας από τις δυνάμεις της Δεξιάς. Το συντηρητικό Λαϊκό Κόμμα και το ακροδεξιό Vox, που ήδη συνεργάζονται σε περιφερειακές κυβερνήσεις, εμφανίζονται ως πιθανοί κυβερνητικοί εταίροι.
Την άνοιξη ακολουθούν οι προεδρικές και βουλευτικές εκλογές στη Γαλλία. Σύμφωνα με την ανάλυση, η Μαρίν Λεπέν του ακροδεξιού Εθνικού Συναγερμού εμφανίζεται ως το φαβορί στην προεδρική αναμέτρηση, έχοντας απέναντί της τον Ζαν-Λικ Μελανσόν και έναν κατακερματισμένο πολιτικό χώρο των παραδοσιακών κομμάτων.
Στην Πολωνία, οι εκλογές του 2027 θα μπορούσαν να οδηγήσουν στην ανατροπή της φιλοευρωπαϊκής κυβέρνησης του Ντόναλντ Τουσκ. Τα εθνικιστικά κόμματα, παρά τις μεταξύ τους διαφωνίες, συγκεντρώνουν αθροιστικά εκλογική επιρροή που πλησιάζει το 50%.
Στην Ιταλία, η Τζόρτζια Μελόνι επιδιώκει δεύτερη θητεία, ενώ ταυτόχρονα δέχεται πίεση από ακόμη πιο σκληρές δυνάμεις στα δεξιά της, μεταξύ των οποίων το κόμμα National Future του Ρομπέρτο Βανατσί.
Εκλογικές αναμετρήσεις αναμένονται επίσης στην Ελλάδα, στην Εσθονία, στη Φινλανδία και στη Σλοβακία, καθώς και περιφερειακές εκλογές στη Γερμανία.
Η άνοδος της ακροδεξιάς παρά τη στήριξη των Ευρωπαίων στην ΕΕ
Το παράδοξο, σύμφωνα με τον Guardian, είναι ότι η ενίσχυση των εθνικιστικών και ευρωσκεπτικιστικών τάσεων καταγράφεται σε μια περίοδο κατά την οποία η υποστήριξη των πολιτών προς την Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει πολύ υψηλή.
Το 74% των Ευρωπαίων θεωρεί ότι η χώρα του ωφελείται από τη συμμετοχή στην ΕΕ, ποσοστό-ρεκόρ. Η εμπειρία του Brexit και η αυξανόμενη διεθνής αβεβαιότητα έχουν περιορίσει τη δημοτικότητα της ιδέας αποχώρησης από την Ένωση.
Ωστόσο, οι περισσότερες εθνικιστικές δυνάμεις δεν επιδιώκουν πλέον την έξοδο των χωρών τους από την ΕΕ. Αντίθετα, προωθούν τη μετατροπή της σε μια χαλαρότερη ένωση κυρίαρχων εθνικών κρατών, με περιορισμένες αρμοδιότητες για τους ευρωπαϊκούς θεσμούς.
Η Ιταλίδα πολιτική επιστήμονας Ναταλί Τότσι προειδοποιεί ότι ο επερχόμενος εκλογικός κύκλος θα μπορούσε να αλλάξει δραματικά την εικόνα της Ευρώπης, οδηγώντας όχι απλώς στη σταδιακή αποδυνάμωση του ευρωπαϊκού εγχειρήματος, αλλά ακόμη και στην ουσιαστική απογύμνωσή του από τις λειτουργίες του.
Γιατί κερδίζουν έδαφος οι εθνικιστικές δυνάμεις
Η ανάλυση εντοπίζει κοινές οικονομικές και κοινωνικές αιτίες πίσω από την άνοδο της ακροδεξιάς σε διαφορετικές ευρωπαϊκές χώρες.
Η χαμηλή οικονομική ανάπτυξη, η γήρανση του πληθυσμού, η πίεση στα δημόσια οικονομικά και η αύξηση του κόστους ζωής έχουν περιορίσει την εμπιστοσύνη των ψηφοφόρων στα παραδοσιακά κόμματα της Κεντροδεξιάς και της Κεντροαριστεράς.
Ταυτόχρονα, τα εθνικιστικά κόμματα αξιοποιούν πολιτικά ζητήματα όπως η μετανάστευση, η πράσινη μετάβαση, η υποστήριξη προς την Ουκρανία και η παγκοσμιοποίηση, παρουσιάζοντάς τα ως απειλές για την εθνική κυριαρχία και την οικονομική ασφάλεια.
Σύμφωνα με τον Guardian, η διάδοση της ρωσικής παραπληροφόρησης και η ανοιχτή υποστήριξη του Λευκού Οίκου του Ντόναλντ Τραμπ προς τα λεγόμενα πατριωτικά κόμματα ενισχύουν αυτή τη δυναμική.
Σχεδόν ένας στους τέσσερις Ευρωπαίους ψηφοφόρους υποστηρίζει πλέον ακροδεξιά κόμματα, ποσοστό που έχει σχεδόν πενταπλασιαστεί από τα μέσα της δεκαετίας του 1990.
Η πορεία αυτή, πάντως, δεν είναι ενιαία. Στη Γερμανία η Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) σημείωσε ιστορική περιφερειακή εκλογική νίκη, ενώ στην Ολλανδία το Κόμμα Ελευθερίας του Χερτ Βίλντερς έχασε σχεδόν το ένα τρίτο των εδρών του. Στην Ουγγαρία το Fidesz του Βίκτορ Όρμπαν υπέστη βαριά ήττα και στη Σουηδία οι Σουηδοί Δημοκράτες κατέγραψαν υποχώρηση για πρώτη φορά έπειτα από 16 χρόνια.
Παρά τις διαφοροποιήσεις, η μακροπρόθεσμη τάση παραμένει ανοδική, με τις ακροδεξιές θέσεις να αποκτούν μεγαλύτερη αποδοχή και μέσα στα παραδοσιακά κόμματα.
Ο κίνδυνος να σχηματιστεί ένα ισχυρό ευρωσκεπτικιστικό μπλοκ
Η μεγαλύτερη απειλή για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης εντοπίζεται στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, όπου σήμερα μόλις τρεις από τους 27 αρχηγούς κυβερνήσεων προέρχονται από την Κεντροαριστερά.
Εάν οι εκλογές στη Γαλλία, στην Ισπανία και στην Πολωνία αναδείξουν εθνικιστικές ή ευρωσκεπτικιστικές κυβερνήσεις, οι νέοι ηγέτες θα μπορούσαν να συντονιστούν με αντίστοιχες πολιτικές δυνάμεις στην Ιταλία, στην Τσεχία, στη Ρουμανία, στη Σλοβακία και στη Σλοβενία.
Ένα τέτοιο μπλοκ δεν θα μπορούσε απαραίτητα να ανατρέψει το ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο, θα αποκτούσε όμως σημαντική δυνατότητα παρεμπόδισης κοινών αποφάσεων.
Οι διαπραγματεύσεις για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, η μελλοντική διεύρυνση της ΕΕ, η οικονομική και στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία, καθώς και η εμβάθυνση της συνεργασίας στην άμυνα, στην ενέργεια, στις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες και στην τεχνολογία θα μπορούσαν να βρεθούν αντιμέτωπες με παρατεταμένα αδιέξοδα.
Η Ναταλί Τότσι επισημαίνει ότι η παρουσία περισσότερων ομοϊδεατών ηγετών θα μπορούσε να μεταβάλει ακόμη και τη στάση κυβερνήσεων που σήμερα επιδιώκουν συμβιβασμούς με τις Βρυξέλλες.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Τζόρτζια Μελόνι. Η Ιταλίδα πρωθυπουργός έχει διατηρήσει σχετικά συνεργάσιμη στάση απέναντι στους ευρωπαϊκούς θεσμούς, κάτι που συνδέεται τόσο με τις πολιτικές ισορροπίες όσο και με την εξάρτηση της Ιταλίας από περίπου 200 δισ. ευρώ ευρωπαϊκών πόρων ανάκαμψης.
Η ισορροπία αυτή θα μπορούσε να αλλάξει εάν στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο συμμετείχαν περισσότεροι ηγέτες με παρόμοιες πολιτικές θέσεις.
Γιατί η Γαλλία θεωρείται το κρισιμότερο μέτωπο
Σύμφωνα με τον Guardian, το σημαντικότερο πεδίο δοκιμασίας για το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι η Γαλλία. Η ενδεχόμενη επικράτηση της Μαρίν Λεπέν στην προεδρική αναμέτρηση θα μπορούσε να προκαλέσει βαθιά σύγκρουση με τις Βρυξέλλες.
Στο πολιτικό της πρόγραμμα περιλαμβάνονται η μείωση κατά 11 δισ. ευρώ της γαλλικής συνεισφοράς στον προϋπολογισμό της ΕΕ, η διεξαγωγή συνταγματικού δημοψηφίσματος για την κατοχύρωση της υπεροχής του γαλλικού έναντι του ευρωπαϊκού δικαίου και πολιτικές που θα συγκρούονταν με τους κανόνες της ενιαίας αγοράς.
Ο Μουτζτάμπα Ραχμάν, αναλυτής της Eurasia Group, επισημαίνει ότι η Γαλλία διαθέτει πολύ μεγαλύτερη επιρροή στους ευρωπαϊκούς θεσμούς από χώρες όπως η Ουγγαρία.
Κατά την εκτίμησή του, μια πρόεδρος Λεπέν θα είχε σαφώς μεγαλύτερες δυνατότητες από τον Βίκτορ Όρμπαν να αμφισβητήσει στην πράξη τη νομική και θεσμική αρχιτεκτονική της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Μέχρι σήμερα, οι Βρυξέλλες έχουν καταφέρει να περιορίσουν τις παρεμβάσεις ευρωσκεπτικιστών ηγετών, καθώς αυτοί αποτελούσαν συνήθως μειοψηφία στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Η συγκρότηση ενός μεγαλύτερου και συντονισμένου μπλοκ θα μπορούσε να καταστήσει πολύ δυσκολότερη την επιβολή των ευρωπαϊκών κανόνων και την επίτευξη συμφωνιών.
Η Ουκρανία πιθανό πρώτο θύμα των νέων ισορροπιών
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το ενδεχόμενο οι νέες πολιτικές ισορροπίες να επηρεάσουν τη στάση της Ευρωπαϊκής Ένωσης απέναντι στην Ουκρανία.
Σύμφωνα με την ανάλυση, μια ενδεχόμενη προεδρία Λεπέν θα μπορούσε να πρωτοστατήσει στη συγκρότηση ομάδας χωρών που θα εμπόδιζαν την έγκριση νέων πακέτων βοήθειας προς το Κίεβο.
Οι συνέπειες, ωστόσο, δεν θα περιορίζονταν στον πόλεμο. Η αδυναμία συμφωνίας σε κρίσιμους τομείς θα μπορούσε να περιορίσει συνολικά την ικανότητα της Ένωσης να ενεργεί ως ενιαία πολιτική και οικονομική δύναμη.
Guardian: Η Ευρώπη κινδυνεύει να χάσει τη δυνατότητα να διαμορφώνει το μέλλον της
Ο Στέφαν Λένε, αναλυτής του Carnegie Europe, εκτιμά ότι οι επερχόμενες εκλογές θα αποτελέσουν κρίσιμη δοκιμασία για την ανθεκτικότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η ενίσχυση της ριζοσπαστικής Δεξιάς δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η ΕΕ κινδυνεύει να διαλυθεί άμεσα. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι να εμποδιστεί η εξέλιξή της σε μια Ένωση ικανή να αντιμετωπίζει τις μελλοντικές προκλήσεις.
Μια Ευρώπη που αδυνατεί να λαμβάνει συλλογικές αποφάσεις για την ασφάλεια, την οικονομία και τη διεθνή της θέση θα μπορούσε σταδιακά να χάσει την πολιτική της βαρύτητα.
Πηγή:iefimerida.gr











