Καμία λύση στα μεγάλα γεωπολιτικά ζητήματα δεν μπορεί να εδραιωθεί εάν απουσιάζουν οι άμεσα ενδιαφερόμενοι, ανέφερε την Παρασκευή στο ΚΥΠΕ ο διεθνολόγος Χαράλαμπος Χρυσοστόμου, κληθείς να σχολιάσει τον απόηχο της τριμερούς συνάντησης των ηγετών Κίνας, Ρωσίας και ΗΠΑ την Πέμπτη.
Συμπλήρωσε ότι οι μεγάλες δυνάμεις μπορούν να δημιουργήσουν το πλαίσιο, αλλά όχι να επιβάλουν μόνες τους το τελικό αποτέλεσμα, προσθέτοντας ότι η ειρήνη που προκύπτει ερήμην των ενδιαφερομένων συνήθως αποδεικνύεται εύθραυστη.
Αναφορικά με τη θέση της Ευρώπης, εξέφρασε τη θέση είτε θα εξελιχθεί σε γεωπολιτικό παίκτη είτε θα συνεχίσει να είναι το πεδίο πάνω στο οποίο άλλοι διαμορφώνουν τις ισορροπίες.
Ερωτηθείς αν η τριμερής συνάντηση Σι, Πούτιν και Τραμπ, η οποία πραγματοποιήθηκε στο περιθώριο της ετήσιας Συνόδου της Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας-Ειρηνικού (APEC), συνιστά μια όντως ιστορική συνάντηση, ο κ. Χρυσοστόμου ανέφερε ότι στη διπλωματία, πολλές φορές η φωτογραφία αποτελεί το μήνυμα πριν ακόμη γραφτεί το ανακοινωθέν.
«Η πρώτη ανάγνωση της τριμερούς είναι ότι η μεγαλύτερη επιτυχία της ήταν η ίδια η πραγματοποίησή της. Σε μια περίοδο όπου οι σχέσεις ΗΠΑ, Ρωσίας και Κίνας χαρακτηρίζονται από έντονο ανταγωνισμό, το γεγονός ότι οι τρεις ηγέτες κάθισαν στο ίδιο τραπέζι εκπέμπει μήνυμα σταθερότητας προς το διεθνές σύστημα. Αυτό δεν σημαίνει όμως ότι υπήρξαν θεαματικές συμφωνίες», ανέφερε στη συνέχεια.
Προσέθεσε ότι για τις ΗΠΑ, το κέρδος είναι η διατήρηση ανοιχτών διαύλων επικοινωνίας, ώστε να αποφεύγονται ανεξέλεγκτες κρίσεις, ενώ για τη Ρωσία, η συμμετοχή σε μια τέτοια σύνοδο αποτελεί αναγνώριση ότι παραμένει αναπόφευκτος συνομιλητής στις μεγάλες διεθνείς υποθέσεις. Για την δε Κίνα, είπε ότι η συνάντηση ενισχύει την εικόνα της ως ισότιμου πόλου ισχύος στο υπό διαμόρφωση πολυπολικό σύστημα.
«Η πραγματική αξία της συνάντησης δεν βρίσκεται τόσο σε όσα αποφασίστηκαν, όσο στο ότι επιβεβαιώθηκε πως καμία από τις τρεις δυνάμεις δεν μπορεί να αγνοήσει τις άλλες δύο», σημείωσε σχετικά.
Σε ερώτηση για το τι είδους συνεννόηση επιδιώκουν στην παρούσα συγκυρία οι τρεις δυνάμεις και αν οι γεωπολιτικές αντιθέσεις είναι πλέον αγεφύρωτες, ο κ. Χρυσοστόμου ανέφερε ότι το παράδοξο της εποχής είναι ότι οι μεγάλες δυνάμεις χρειάζονται η μία την άλλη περισσότερο απ' όσο εμπιστεύονται η μία την άλλη.
«Η βασική επιδίωξη φαίνεται να μην είναι η στρατηγική φιλία αλλά η στρατηγική διαχείριση του ανταγωνισμού. Και οι τρεις γνωρίζουν ότι μια ανεξέλεγκτη σύγκρουση θα είχε τεράστιο οικονομικό και πολιτικό κόστος. Υπάρχει κοινό έδαφος σε ζητήματα όπως η πυρηνική σταθερότητα, η αποφυγή ατυχημάτων μεταξύ στρατιωτικών δυνάμεων και η προστασία της παγκόσμιας οικονομίας από μεγάλους κλυδωνισμούς. Ωστόσο, οι αποκλίσεις παραμένουν βαθιές», εξήγησε περαιτέρω.
Συμπλήρωσε ότι η Ουάσιγκτον επιδιώκει να διατηρήσει την παγκόσμια πρωτοκαθεδρία της, το Πεκίνο διεκδικεί μεγαλύτερο διεθνή ρόλο και η Μόσχα επιχειρεί να ανατρέψει στοιχεία της μεταψυχροπολεμικής τάξης. «Συνεπώς, περισσότερο μιλάμε για έναν “διαχειριζόμενο ανταγωνισμό” παρά για μια νέα μεγάλη συμφωνία των ισχυρών», σημείωσε.
Ερωτηθείς αν είναι δικαιολογημένες οι αναφορές για μια «Νέα Γιάλτα», ο διεθνολόγος είπε ότι η ιστορία προσφέρει χρήσιμες αναλογίες, αλλά καμία εποχή δεν αντιγράφει ακριβώς μια άλλη.
«Ο όρος “Νέα Γιάλτα” ακούγεται εντυπωσιακός, αλλά μάλλον περιγράφει περισσότερο έναν φόβο παρά μια πραγματικότητα. Στη Γιάλτα του 1945 οι νικήτριες δυνάμεις μοίραζαν ουσιαστικά τον μεταπολεμικό κόσμο μετά από έναν παγκόσμιο πόλεμο. Σήμερα δεν υπάρχει αντίστοιχη ιστορική συγκυρία, ούτε οι ίδιες δυνατότητες επιβολής αποφάσεων. Υπάρχουν δεκάδες ισχυροί περιφερειακοί δρώντες, διεθνείς οργανισμοί και οικονομικά κέντρα που περιορίζουν την απόλυτη ισχύ ακόμη και των υπερδυνάμεων», ανέφερε ακολούθως.
Προσέθεσε ότι ούτε η Ευρώπη, ούτε η Ινδία, ούτε άλλες σημαντικές δυνάμεις θα αποδέχονταν εύκολα μια νέα κατανομή σφαιρών επιρροής. «Αν υπάρχει κάποια ομοιότητα με τη Γιάλτα, αυτή αφορά την προσπάθεια των μεγάλων δυνάμεων να θέσουν “κανόνες συνύπαρξης”. Η διαφορά είναι ότι σήμερα κανείς δεν έχει την ισχύ να επιβάλει μόνος του τους κανόνες αυτούς», επεσήμανε.
Σε ερώτηση αν μπορούν οι τρεις ηγέτες να επηρεάσουν τις εξελίξεις στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή χωρίς τους άμεσα εμπλεκόμενους, ο κ. Χρυσοστόμου είπε ότι οι μεγάλες δυνάμεις μπορούν να ανοίξουν μια πόρτα ειρήνης, αλλά δεν μπορούν να περάσουν από αυτήν χωρίς τους πρωταγωνιστές των συγκρούσεων.
«Οι ΗΠΑ, η Ρωσία και η Κίνα διαθέτουν αναμφίβολα την επιρροή να επηρεάσουν το διεθνές περιβάλλον γύρω από τις δύο μεγάλες κρίσεις. Μπορούν να ασκήσουν πιέσεις, να προσφέρουν κίνητρα ή να στηρίξουν διαπραγματευτικά πλαίσια, ωστόσο, η εμπειρία δείχνει ότι καμία λύση δεν μπορεί να εδραιωθεί εάν απουσιάζουν οι άμεσα ενδιαφερόμενοι», ανέφερε στη συνέχεια.
Εξήγησε ότι στην περίπτωση της Ουκρανίας, οποιαδήποτε διευθέτηση χωρίς τη συναίνεση του Κιέβου θα αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα νομιμοποίησης και εφαρμογής, ενώ το ίδιο ισχύει για τη Μέση Ανατολή, όπου οι περιφερειακοί παίκτες διαθέτουν τη δική τους ατζέντα και δυνατότητα επιρροής. «Οι μεγάλες δυνάμεις μπορούν να δημιουργήσουν το πλαίσιο, αλλά όχι να επιβάλουν μόνες τους το τελικό αποτέλεσμα. Η ιστορία διδάσκει ότι η ειρήνη που προκύπτει ερήμην των ενδιαφερομένων συνήθως αποδεικνύεται εύθραυστη», τόνισε.
Ερωτηθείς επίσης αν η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία της συνόδου της «Συμμαχίας των Προθύμων» στο Βερολίνο ήταν μια απάντηση στην τριμερή της Σενζέν και ποιος είναι ο πραγματικός ρόλος της Ευρώπης, ο κ. Χρυσοστόμου είπε ότι το μεγάλο ερώτημα δεν είναι αν η Ευρώπη έχει θέση στο τραπέζι, αλλά αν είναι έτοιμη να μιλήσει με μία φωνή.
«Η σύνοδος της “Συμμαχίας των Προθύμων” στο Βερολίνο μπορεί να ερμηνευθεί ως μια πολιτική υπενθύμιση ότι η Ευρώπη δεν προτίθεται να μείνει στο περιθώριο των μεγάλων γεωπολιτικών εξελίξεων. Δεν ήταν απαραίτητα μια “αντισύνοδος” με την κλασική έννοια, αλλά σίγουρα εξέπεμψε το μήνυμα ότι οι ευρωπαϊκές χώρες δεν επιθυμούν οι αποφάσεις για την ασφάλεια της ηπείρου να λαμβάνονται αποκλειστικά από τρίτους», ανέφερε ακολούθως.
Προσέθεσε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθεί να αντιμετωπίζει το πρόβλημα της στρατηγικής πολυφωνίας, καθώς τα κράτη-μέλη δεν συμφωνούν πάντοτε στις προτεραιότητες και τα μέσα δράσης, εντούτοις η οικονομική ισχύς της ΕΕ, η στρατιωτική συνεισφορά αρκετών ευρωπαϊκών χωρών στην Ουκρανία και ο καθοριστικός ρόλος της στην ανοικοδόμηση και στις κυρώσεις σημαίνουν ότι δεν μπορεί να θεωρηθεί απλός παρατηρητής.
«Το δίλημμα για την Ευρώπη είναι σαφές: ή θα εξελιχθεί σε γεωπολιτικό παίκτη ή θα συνεχίσει να είναι το πεδίο πάνω στο οποίο άλλοι διαμορφώνουν τις ισορροπίες», υπογράμμισε καταληκτικά.
Πηγή: ΚΥΠΕ











