Την ώρα που η συζήτηση για τη συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση είναι ακόμη σε εξέλιξη και η Κυβέρνηση μαζί με τους κοινωνικούς εταίρους αναζητούν συγκλίσεις σε σημαντικές πτυχές του νέου συνταξιοδοτικού συστήματος, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έρχεται να αναδείξει τις μακροπρόθεσμες δημογραφικές και οικονομικές προκλήσεις που θα κληθεί να αντιμετωπίσει η Κύπρος τις επόμενες δεκαετίες.
Η νέα έκθεση της Κομισιόν για τη γήρανση του πληθυσμού, υπό τον τίτλο «2027 Ageing Report. Underlying Assumptions & Projection Methodologies», αποκτά ιδιαίτερη σημασία στη συγκεκριμένη χρονική συγκυρία, καθώς οι προβλέψεις για την Κύπρο καταδεικνύουν σημαντική αύξηση του αριθμού των ηλικιωμένων, σταδιακή συρρίκνωση του πληθυσμού παραγωγικής ηλικίας και αύξηση της μέσης ηλικίας αποχώρησης από την αγορά εργασίας.
- Διαβάστε ακόμη: Εισήγηση Μουσιούττα για εθελοντικά Ταμεία Προνοίας στην αρχή και μετά να γίνουν υποχρεωτικά
- Διαβάστε επίσης: Συνταξιοδοτικό: Διαφορετικές ερμηνείες για αύξηση ορίου συνταξιοδότησης στο Εργατικό Συμβουλευτικό Σώμα
Τα στοιχεία αυτά προσθέτουν μια μακροπρόθεσμη διάσταση στον διάλογο για τη συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση, στο επίκεντρο του οποίου βρίσκονται η επάρκεια των συντάξεων, η βιωσιμότητα του Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων, η αναλογιστική μείωση του 12% για πρόωρη αφυπηρέτηση και ο δεύτερος πυλώνας του συνταξιοδοτικού συστήματος, που αφορά τα Ταμεία Προνοίας.
Υπενθυμίζεται πως η Κυβέρνηση έχει θέσει ως στόχο την εφαρμογή της μεταρρύθμισης από την 1η Ιανουαρίου 2027, ενώ οι διαβουλεύσεις συνεχίζονται, με διαφωνίες κυρίως γύρω από τον χαρακτήρα και το πεδίο εφαρμογής των Ταμείων Προνοίας.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η έκθεση αποτυπώνει το μέγεθος των αλλαγών που αναμένονται στην κυπριακή κοινωνία μέχρι το 2080.
Άρχισαν ήδη οι αντιδράσεις
Αξίζει, πάντως, να αναφερθεί πως οι αναφορές στη σύνδεση του ορίου συνταξιοδότησης με το προσδόκιμο ζωής έχουν προκαλέσει ήδη αντιδράσεις, με τις συνδικαλιστικές οργανώσεις και το Υπουργείο Εργασίας να εκφράζουν διαφορετικές ερμηνείες της υφιστάμενης νομοθεσίας κατά τη συνεδρίαση του Εργατικού Συμβουλευτικού Σώματος τη Δευτέρα.
Ειδικότερα, οι συνδικαλιστικές οργανώσεις ΣΕΚ, ΠΕΟ και ΠΑΣΥΔΥ υποστηρίζουν ότι ενδεχόμενη αύξηση του προσδόκιμου ζωής δεν συνεπάγεται αυτόματη αύξηση του ορίου αφυπηρέτησης, αλλά προϋποθέτει κοινωνικό διάλογο, ενώ το Υπουργείο Εργασίας θεωρεί ότι η υφιστάμενη νομοθεσία προβλέπει αυτόματη αναπροσαρμογή, με την έκδοση κανονισμών για τη ρύθμιση των τεχνικών λεπτομερειών.
Μάλιστα, ο Υπουργός Εργασίας, Μαρίνος Μουσιούττας, ξεκαθάρισε ότι θα εφαρμοστούν όσα προβλέπει η νομοθεσία, ενώ από πλευράς συντεχνιών εκφράστηκε προβληματισμός για το ενδεχόμενο η πρόνοια της μεταρρύθμισης για εθελοντική παράταση του εργάσιμου βίου μέχρι τα 67 έτη να συνδεθεί με μελλοντική αύξηση του γενικού ορίου αφυπηρέτησης.
Ένας στους τρεις κατοίκους θα είναι άνω των 65 ετών
Σύμφωνα, πάντως, με τις εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το ποσοστό του πληθυσμού της Κύπρου ηλικίας 65 ετών και άνω αναμένεται σχεδόν να διπλασιαστεί, από 18,5% το 2025 σε 28,4% το 2050 και 36,3% το 2080.
Αυτό σημαίνει ότι, σε περίπου πέντε δεκαετίες, περισσότεροι από ένας στους τρεις κατοίκους της Κύπρου θα είναι ηλικίας τουλάχιστον 65 ετών.
Ακόμη μεγαλύτερη θα είναι η αναλογική αύξηση των ατόμων ηλικίας 80 ετών και άνω, το ποσοστό των οποίων προβλέπεται να αυξηθεί από 4,5% το 2025 σε 16,7% το 2080.
Παράλληλα, το προσδόκιμο ζωής αναμένεται να αυξηθεί από 85,7 σε 90,5 έτη για τις γυναίκες και από 81,6 σε 87,3 έτη για τους άνδρες.
Η αύξηση του προσδόκιμου ζωής, σε συνδυασμό με τη χαμηλή γεννητικότητα, διαμορφώνει ένα νέο δημογραφικό περιβάλλον, με σημαντικές προεκτάσεις για τις συντάξεις, την υγεία και την κοινωνική προστασία.
Μειώνεται ο πληθυσμός παραγωγικής ηλικίας
Την ίδια ώρα, το ποσοστό του πληθυσμού ηλικίας 20-64 ετών αναμένεται να μειωθεί από 61,5% το 2025 σε 56,5% το 2050 και 49,6% το 2080.
Σε απόλυτους αριθμούς, ο πληθυσμός αυτής της ηλικιακής ομάδας προβλέπεται να αυξηθεί αρχικά από 610.000 άτομα το 2025 σε 641.000 το 2050, προτού υποχωρήσει στις 548.000 μέχρι το 2080.
Αντίστοιχα, το εργατικό δυναμικό αναμένεται να μειωθεί από 515.000 άτομα το 2025 σε 484.000 το 2080, παρά την ενδιάμεση αύξησή του.
Ιδιαίτερα χαρακτηριστική είναι η εξέλιξη του δημογραφικού δείκτη εξάρτησης ηλικιωμένων. Ενώ το 2025 αντιστοιχούν περίπου 30 άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω σε κάθε 100 άτομα παραγωγικής ηλικίας, η αναλογία προβλέπεται να αυξηθεί σε 50 το 2050 και σε 73 το 2080.
Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει τις προκλήσεις για τη μακροχρόνια χρηματοδότηση του συνταξιοδοτικού συστήματος, καθώς μεταβάλλεται σημαντικά η ηλικιακή σύνθεση του πληθυσμού.
Στα 68 έτη η προβλεπόμενη μέση ηλικία εξόδου από την εργασία
Επιπρόσθετα των πιο πάνω, ιδιαίτερο ενδιαφέρον, υπό το πρίσμα της συνταξιοδοτικής μεταρρύθμισης, παρουσιάζουν και οι εκτιμήσεις για την ηλικία αποχώρησης από την αγορά εργασίας.
Σύμφωνα με την Κομισιόν, η μέση ηλικία εξόδου από την εργασία στην Κύπρο προβλέπεται να αυξηθεί από 64,6 έτη το 2026 σε 66 έτη το 2050 και 68 έτη το 2080.
Η συγκεκριμένη πρόβλεψη δεν αποτελεί απόφαση για αύξηση του ορίου αφυπηρέτησης στα 68 έτη, αλλά εκτίμηση για τη μελλοντική μέση ηλικία αποχώρησης από την αγορά εργασίας.
Σημειώνεται πως η έκθεση υπενθυμίζει ότι η μεταρρύθμιση που έγινε το 2012 -στην οποία έκανε αναφορά και ο Υπουργός Εργασίας- εισήγαγε μηχανισμό σύνδεσης του νόμιμου ορίου συνταξιοδότησης με τις μεταβολές του προσδόκιμου ζωής, με αναθεώρηση ανά πενταετία.
Η πρώτη αναθεώρηση, που εφαρμόστηκε το 2025, δεν επέφερε αλλαγή στο όριο των 65 ετών, ενώ η επόμενη προβλέπεται για το 2030.
Παράλληλα, η Κομισιόν καταγράφει τις προϋποθέσεις πρόωρης συνταξιοδότησης από τα 63 έτη, με τουλάχιστον 780 εβδομάδες ασφάλισης και κάλυψη του 70% των απαιτούμενων ασφαλιστικών μονάδων.
Αναφορά γίνεται και στη μόνιμη αναλογιστική μείωση της σύνταξης κατά 12% για πρόωρη αφυπηρέτηση, ζήτημα που εξετάζεται στο πλαίσιο της συνταξιοδοτικής μεταρρύθμισης.
Περισσότεροι εργαζόμενοι μετά τα 65
Μία ακόμη σημαντική πρόβλεψη αφορά τη συμμετοχή των μεγαλύτερων ηλικιακών ομάδων στην αγορά εργασίας.
Το ποσοστό συμμετοχής των ατόμων ηλικίας 65-69 ετών στην Κύπρο αναμένεται να αυξηθεί από 24% το 2025 σε 33,2% το 2050 και 51,2% το 2080.
Αντίστοιχα, στις ηλικίες 55-64 ετών η συμμετοχή προβλέπεται να αυξηθεί από 72,9% σε 85,5%.
Συνολικά, το ποσοστό συμμετοχής των ατόμων ηλικίας 20-64 ετών στην αγορά εργασίας εκτιμάται ότι θα αυξηθεί από 84,4% σε 88,2%, αντισταθμίζοντας εν μέρει τη μείωση του πληθυσμού παραγωγικής ηλικίας.
Επιβράδυνση της οικονομικής ανάπτυξης
Πέραν των προαναφερθέντων, οι δημογραφικές αλλαγές αποτυπώνονται και στις μακροοικονομικές προβλέψεις για την Κύπρο.
Με βάση την έκθεση, ο μέσος ετήσιος ρυθμός αύξησης του δυνητικού ΑΕΠ για την περίοδο 2025-2080 εκτιμάται στο 1,7%, με τον ρυθμό ανάπτυξης να υποχωρεί από 1,5% το 2050 σε 1,1% το 2080.
Παράλληλα, η αύξηση της παραγωγικότητας ανά ώρα εργασίας προβλέπεται στο 1,7% το 2050 και στο 1,4% το 2080.
Η έκθεση καταγράφει, ωστόσο, βελτίωση των προβλέψεων σε σύγκριση με προηγούμενες εκτιμήσεις, καθώς ο μέσος ετήσιος ρυθμός αύξησης του δυνητικού ΑΕΠ για την περίοδο 2026-2070 έχει αναθεωρηθεί προς τα πάνω κατά 0,3 ποσοστιαίες μονάδες.
Ανοδική αναθεώρηση καταγράφεται και για τον πληθυσμό της Κύπρου, ο οποίος το 2070 προβλέπεται κατά 14% υψηλότερος σε σύγκριση με την προηγούμενη εκτίμηση της έκθεσης του 2024.
Οι προκλήσεις για το συνταξιοδοτικό
Βάσει των πιο πάνω, οι επισημάνσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αναδεικνύουν το δημογραφικό περιβάλλον μέσα στο οποίο θα κληθεί να λειτουργήσει το κυπριακό συνταξιοδοτικό σύστημα τις επόμενες δεκαετίες.
Η αύξηση του προσδόκιμου ζωής, η μείωση του πληθυσμού παραγωγικής ηλικίας και η μεταβολή της αναλογίας ηλικιωμένων προς εργαζομένους προσθέτουν νέες παραμέτρους στη συζήτηση για τη βιωσιμότητα του συστήματος και την επάρκεια των συνταξιοδοτικών παροχών.
Τα στοιχεία αυτά, δε, αποκτούν ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία βρίσκονται σε εξέλιξη οι διαβουλεύσεις για τη συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση, με ανοικτά ζητήματα την αναλογιστική μείωση για πρόωρη αφυπηρέτηση και την ενίσχυση της συμπληρωματικής συνταξιοδοτικής κάλυψης μέσω των Ταμείων Προνοίας.
Τονίζεται πως η παρούσα έκθεση της Κομισιόν επικεντρώνεται στις δημογραφικές και μακροοικονομικές προβολές, ενώ οι αναλυτικές εκτιμήσεις για τις μελλοντικές δημόσιες δαπάνες σε συντάξεις, υγεία και μακροχρόνια φροντίδα αναμένονται την άνοιξη του 2027.
Τα στοιχεία αυτά θα επιτρέψουν πληρέστερη αποτίμηση των δημοσιονομικών επιπτώσεων της γήρανσης του πληθυσμού στην Κύπρο.
Σε κάθε περίπτωση, πάντως, η νέα έκθεση αναδεικνύει ότι, πέρα από τις άμεσες αλλαγές που βρίσκονται στο τραπέζι των διαβουλεύσεων, η συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση καλείται να λειτουργήσει μέσα σε ένα περιβάλλον σημαντικών δημογραφικών μεταβολών, με ολοένα μεγαλύτερο ποσοστό ηλικιωμένων και μικρότερη αναλογία πληθυσμού παραγωγικής ηλικίας.











