Τα ευρήματα της 143 σελίδων κλαδικής έρευνας της Επιτροπής Προστασίας του Ανταγωνισμού (ΕΠΑ) για την αγορά αιγινού, πρόβειου και αγελαδινού γάλακτος στην Κύπρο παρουσίασε ο Δρ. Παναγιώτης Αγησιλάου, Trojan Economics Consultants Ltd, στο πλαίσιο του 8ου Παγκύπριου Συνεδρίου Γάλακτος, Γεωργίας και Κτηνοτροφίας. Η παρουσίαση κάλυψε τη διάρθρωση και τον βαθμό συγκέντρωσης της αγοράς, τις τιμές, το κόστος παραγωγής, την κερδοφορία και τον ρόλο των επιδοτήσεων από την έναρξη της περιόδου εξέτασης (22.07.2022) έως τη λήξη της (25.07.2023). Παράλληλα, παρουσιάστηκαν τα συμπεράσματα για το Πλαίσιο Συμφωνίας της 22ας Ιουλίου 2022 και οι διαρθρωτικές εισηγήσεις της Επιτροπής με στόχο την ενίσχυση της αποδοτικότητας του κλάδου.
- Διαβάστε επίσης: Γάλα και ανταγωνισμός - Τι προκύπτει από την έκθεση της ΕΠΑ
Σύμφωνα με τον Δρ. Αγησιλάου, η έκθεση της ΕΠΑ η οποία εκδόθηκε στις 25 Σεπτεμβρίου 2026, κατέδειξε ότι «δεν διαπιστώνονται ενδείξεις ότι η εφαρμογή του Πλαισίου Συμφωνίας οδήγησε σε στρέβλωση ή περιορισμό του ανταγωνισμού». Το συγκεκριμένο πλαίσιο προνοούσε την απορρόφηση όλων των ποσοτήτων γάλακτος στις συμφωνημένες τιμές, με τις τιμές αγοράς να διαμορφώνονται από την 1.8.2022 στα 1,35–1,45 ευρώ/λίτρο για το πρόβειο, στα 0,80–0,90 ευρώ/λίτρο για το αιγινό και με ελάχιστη αύξηση 0,05 ευρώ/λίτρο για το αγελαδινό. Η έρευνα επικεντρώθηκε αποκλειστικά στα στάδια από την παραγωγή και τη συλλογή έως τη χονδρική διάθεση προς τα τυροκομεία, αφήνοντας εκτός τη μεταποίηση και τη λιανική αγορά.
- Διαβάστε επίσης: Σταύρος Μαλάς: Το όραμα των €30 εκατ. και το μυστήριο... με τα χαμένα αρσενικά ζώα - Οι βαθιές συστημικές αδυναμίες και οι 5 πυλώνες του νέου μοντέλου
- Διαβάστε επίσης: Σταύρος Σταύρου: Το χαλλούμι ξεπέρασε τις φαρμακευτικές εξαγωγές αλλά κινδυνεύουμε με ολική καταστροφή αν χάσουμε το ΠΟΠ
Η ακτινογραφία της παραγωγής και η διαπραγματευτική ισχύς
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη δομή της αγοράς και την ετήσια εξέλιξη των ποσοτήτων κατά την περίοδο 2022–2023, όπου καταγράφηκε σημαντική άνοδος. Συγκεκριμένα, το πρόβειο γάλα αυξήθηκε κατά 12,59% (από 42,79 σε 48,17 εκ. λίτρα), το αγελαδινό κατά 5,97% (από 278,43 σε 295,06 εκ. λίτρα) και το αιγινό κατά 5,22% (από 34,40 σε 36,19 εκ. λίτρα). Σημείωσε, ωστόσο, ότι η αγορά χαρακτηρίζεται από υψηλό βαθμό συγκέντρωσης των αγοραστών, καθώς το 2022 τα 5 μεγαλύτερα τυροκομεία απορρόφησαν το 71,49% του αγελαδινού γάλακτος και τα 7 μεγαλύτερα τυροκομεία το 68,96% του αιγοπρόβειου.
Αναλύοντας τη διαπραγματευτική ισχύ, ο Δρ. Αγησιλάου παρέθεσε συγκριτικά στοιχεία για το 2023 που αναδεικνύουν τη χαμηλότερη συλλογική οργάνωση στην αιγοπροβατοτροφία έναντι της αγελαδοτροφίας. Ενώ στην Κύπρο λειτουργούν 2.066 αιγοπροβατοτροφικές μονάδες (με το 42,2% να έχει λιγότερα από 50 ζώα), μόλις το 20% του γάλακτος διατίθεται μέσω συλλογικών σχημάτων. Αντίθετα, στις 275 αγελαδοτροφικές μονάδες (όπου οι μικρές μονάδες με <50 ζώα περιορίζονται στο 18,2%), το ποσοστό του γάλακτος που διακινείται μέσω συλλογικών σχημάτων αγγίζει το 66%. Αυτή η ισχυρότερη συλλογική οργάνωση αντανακλάται και στο μικρότερο εύρος τιμών πώλησης του αγελαδινού γάλακτος (0,62–0,69 ευρώ/λίτρο, απόκλιση 11,3%) σε σύγκριση με το αιγινό (0,80–1,02 ευρώ/λίτρο, απόκλιση 27,5%) και το πρόβειο (1,35–1,60 ευρώ/λίτρο, απόκλιση 18,5%).
- Διαβάστε επίσης: Υπουργείο Εμπορίου: Οι εξαγωγές του χαλλουμιού ανήλθαν στα €354,3 εκατ., αλλά η διατήρηση της θέσης του απαιτεί σταθερή προσπάθεια
- Διαβάστε επίσης: Δρ. Μάκης Αντωνιάδης: Η επόμενη ημέρα στην κτηνοτροφία δεν μπορεί να περιοριστεί στην απλή επιστροφή πριν από την κρίση - Οι θέσεις και προτεραιότητες του Υπουργείου Γεωργίας
- Διαβάστε επίσης: Μάριος Κωνσταντίνου: Η μεγαλύτερη πρόκληση δεν είναι το χαλλούμι ως προϊόν αλλά η διατήρηση της παραγωγικής μας βάσης
Ανισότητες στην κερδοφορία και το βάρος των ζωοτροφών
Στην παρουσίασή του αναδείχθηκε επίσης το γεγονός ότι δεν παρουσιάζουν όλες οι εκμεταλλεύσεις και τα τυροκομεία την ίδια κερδοφορία. Το εύρος των καθαρών περιθωρίων κέρδους των κτηνοτροφικών μονάδων το 2023 παρουσίασε τεράστιες αποκλίσεις, κυμαινόμενο από -58% έως +31% για την αιγοπροβατοτροφία και από -8% έως +28% για την αγελαδοτροφία, με τις ζωοτροφές και τα κτηνιατρικά έξοδα να αποτελούν το 69% έως 73% του συνολικού κόστους των αγελαδοτρόφων. Αντίστοιχα, τα καθαρά περιθώρια των 7 μεγάλων τυροκομείων εμφάνισαν ανομοιομορφία, καθώς 3 εξ αυτών κατέγραψαν κερδοφορία 4% έως 12% το 2022, ενώ τα υπόλοιπα 4 κινήθηκαν μεταξύ -8% και +1%. Ο Δρ. Αγησιλάου διευκρίνισε ότι η κερδοφορία δεν ισούται με υπερβολική απόδοση, καθώς απαιτείται σύγκριση με το κόστος κεφαλαίου, ενώ υπενθύμισε ότι η κρατική στήριξη στην αιγοπροβατοτροφία ανήλθε στα 35 εκατ. ευρώ (περίπου 0,15 ευρώ/λίτρο) για την περίοδο 2021–2023.
Κλείνοντας, ο Δρ. Αγησιλάου παρέθεσε τις πέντε βασικές προκλήσεις της αγοράς γάλακτος και τις αντίστοιχες διαρθρωτικές εισηγήσεις της ΕΠΑ για τη διασφάλιση της βιωσιμότητας του κλάδου:
- Κατακερματισμός παραγωγών: Εισηγείται συγχωνεύσεις μικρών μονάδων για την επίτευξη οικονομιών κλίμακας.
- Διαφορές παραγωγικότητας και κόστους: Προτείνεται η άμεση σύσταση ισχυρών οργανώσεων παραγωγών.
- Υψηλό κόστος ζωοτροφών: Απαιτείται μείωση της εξάρτησης από τις διεθνείς εισαγωγές.
- Ανισορροπία προσφοράς και ζήτησης: Επιβάλλεται καλύτερος προγραμματισμός παραγωγής και διερεύνηση της παραγωγής γάλακτος μακράς διάρκειας (UHT).
- Συνέχιση κρατικής στήριξης: Ανάγκη για στοχευμένα μέτρα με επίκεντρο την αύξηση της παραγωγικότητας.
