Με την έκδοση NAVTEX από την ελληνική Κυβέρνηση, η οποία αναμένεται πριν από το τέλος Οκτωβρίου, συνδέεται η έναρξη της διαδικασίας για την καταβολή €25 εκατ. από την Κυπριακή Δημοκρατία για το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Great Sea Interconnector (GSI), δήλωσε ο Υπουργός Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας, Μιχάλης Δαμιανός.
Ανέφερε ότι η Κυπριακή Δημοκρατία θα προχωρήσει τις επόμενες εβδομάδες στην καταβολή των €25 εκατ. για το έργο του GSI, ποσό που θα καλυφθεί από τον κρατικό προϋπολογισμό. Όπως διευκρίνισε, πρόθεση είναι να καταβάλλονται τα συμφωνημένα ποσά ανάλογα με την πρόοδο των εργασιών.
Μιλώντας μετά την παρουσίαση του προϋπολογισμού του Υπουργείου του για το 2027 ενώπιον της Επιτροπής Οικονομικών της Βουλής, ο κ. Δαμιανός ανέφερε ότι η Κυπριακή Δημοκρατία έχει δεσμευτεί για καταβολές €25 εκατ. ετησίως για πέντε χρόνια, με ανώτατο συνολικό ποσό τα €125 εκατ. Η καταβολή που αφορούσε το 2025 μετατίθεται, καθώς, όπως είπε, κατά τη συγκεκριμένη χρονιά δεν προχώρησαν εργασίες. Διευκρίνισε ότι η δέσμευση αφορά έργο που προχωρεί και όχι έργο που παραμένει σε εκκρεμότητα.
Σε ό,τι αφορά τις δαπάνες του έργου, ο Υπουργός ανέφερε ότι η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας Κύπρου (ΡΑΕΚ) έχει αναγνωρίσει μέχρι στιγμής €82 εκατ. από τα €302 εκατ. που έχει ζητήσει ο φορέας υλοποίησης, ΑΔΜΗΕ. Πρόσθεσε ότι η ΡΑΕΚ εξετάζει και αναγνωρίζει τις δαπάνες ανάλογα με το κόστος των εργασιών.
Ο κ. Δαμιανός ανέφερε επίσης ότι το έργο συνδέεται με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση ύψους €650 εκατ. και ότι η Κυπριακή Δημοκρατία έχει αναλάβει δεσμεύσεις εδώ και χρόνια. Ωστόσο, το κατά πόσο προκύπτουν υποχρεώσεις σε περίπτωση που το έργο δεν ολοκληρωθεί λόγω γεωπολιτικών κινδύνων αποτελεί, όπως είπε, δύσκολο νομικό ζήτημα, για το οποίο θα τοποθετηθούν οι αρμόδιοι νομικοί.
Διευκρίνισε ότι η επιβάρυνση των Κυπρίων καταναλωτών μέσω των λογαριασμών ηλεκτρικού ρεύματος θα αρχίσει μετά την ολοκλήρωση του έργου και την έναρξη μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας στην Κύπρο, με το μερίδιο που τους αναλογεί να προβλέπεται ότι θα αποπληρωθεί σε διάστημα 30 ετών.
«Αν δεν έρθει ρεύμα στην Κύπρο, δεν θα πληρώσουμε», ανέφερε.
Σε περίπτωση αύξησης του κόστους, ο Υπουργός είπε ότι θα πρέπει να αναζητηθούν πρόσθετοι πόροι, μεταξύ άλλων από ευρωπαϊκά ταμεία, επενδυτές ή μέσω χρηματοδότησης από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ). Η σχετική μελέτη της ΕΤΕπ βρίσκεται σε εξέλιξη, ενώ το ενδεχόμενο συμμετοχής του κράτους στο μετοχικό κεφάλαιο του έργου θα εξεταστεί σε μεταγενέστερο στάδιο, μετά την ολοκλήρωσή της.
Ο κ. Δαμιανός χαρακτήρισε το GSI σημαντικό τόσο για την επάρκεια ηλεκτρικής ενέργειας όσο και για γεωπολιτικούς λόγους, αναγνωρίζοντας παράλληλα τους κινδύνους που συνδέονται με την υλοποίησή του. Εκτίμησε ότι η Τουρκία θα αντιδράσει, όπως είχε πράξει το 2020 και το 2025 και σημείωσε ότι η Κυπριακή Δημοκρατία δεν διαθέτει τον εξοπλισμό για την προστασία πλοίων που θα δραστηριοποιούνται στην ΑΟΖ της. Όπως ανέφερε, ρόλο σε αυτό το ζήτημα έχουν η Ελλάδα, η γαλλική Κυβέρνηση και τα γαλλικά συμφέροντα που συνδέονται με το έργο. Πρόσθεσε ότι η Λευκωσία ενημερώνεται πλήρως από την Αθήνα για τις εξελίξεις.
Εφόσον το έργο προχωρήσει, εκτιμάται ότι θα ολοκληρωθεί στα τέλη του 2031.
Αναγκαιότητα η έλευση του φυσικού αερίου ως το 2030, πολύ ακριβότερο το εναλλακτικό σχέδιο
Παράλληλα ο Υπουργός χαρακτήρισε μονόδρομο την ολοκλήρωση του τερματικού φυσικού αερίου στο Βασιλικό, τονίζοντας ότι πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα έργα για την Κυπριακή Δημοκρατία. Στόχος, όπως είπε, είναι η έλευση φυσικού αερίου πριν από το 2030, όταν αναμένεται να αποσυρθούν γεννήτριες της ΑΗΚ, με την Κυβέρνηση να επιδιώκει να εξασφαλίσει φυσικό αέριο ακόμη νωρίτερα.
Όπως ανέφερε, η χρήση φυσικού αερίου αναμένεται να μειώσει το κόστος ηλεκτροπαραγωγής, καθώς θα επιτρέψει τη χρήση φθηνότερου καυσίμου, τη μείωση των εκπομπών ρύπων και την ενίσχυση του ανταγωνισμού. Πρόσθεσε ότι το έργο προχωρεί βάσει των χρονοδιαγραμμάτων, χωρίς να υπεισέλθει σε συγκεκριμένες ημερομηνίες ολοκλήρωσης.
Σε σχέση με τη διαδικασία για το τερματικό, ανέφερε ότι υπάρχουν οκτώ προσφοροδότες και ότι η διαδικασία προχωρεί, με στόχο την κατακύρωση των προσφορών πριν από το τέλος του 2027.
Ο Υπουργός αναγνώρισε ότι υπάρχουν σοβαρές προκλήσεις στον ενεργειακό τομέα και ότι, σε περίπτωση που δεν εξασφαλιστεί φυσικό αέριο, η συνέχιση της χρήσης μαζούτ θα είναι ιδιαίτερα δαπανηρή. Είπε ότι υπάρχει εναλλακτικό σχέδιο, το οποίο, ωστόσο, θα είναι πολύ ακριβότερο.
Σχεδιασμός για αποθήκευσης και μηχανισμό ισχύος
Αναφερόμενος στη μείωση του ενεργειακού κόστους, ο κ. Δαμιανός είπε ότι, πέρα από τα μέτρα για τη φορολογία, η αποθήκευση ενέργειας αποτελεί βασικό μέρος του σχεδιασμού, τόσο για επιχειρήσεις και φωτοβολταϊκά πάρκα όσο και για κατοικίες.
Όπως ανέφερε, ο Διαχειριστής Συστήματος Μεταφοράς προωθεί την εγκατάσταση συστημάτων αποθήκευσης συνολικής ισχύος 120 MW, τα οποία αναμένεται να βρίσκονται στο δίκτυο τον Ιανουάριο, ενώ η ΑΗΚ προγραμματίζει την εγκατάσταση επιπλέον 80 MW μέχρι το τέλος του 2028. Παράλληλα, προωθείται σχέδιο ύψους €20 εκατ. για επιδότηση μπαταριών στη βιομηχανία, καθώς και χορηγίες για ενεργειακές αναβαθμίσεις και ευάλωτες ομάδες.
Ανέφερε ότι δεν προγραμματίζεται νέο σχέδιο επιδότησης φωτοβολταϊκών, ενώ η φορολογική μεταρρύθμιση παρέχει τη δυνατότητα φορολογικής έκπτωσης για την εγκατάσταση μπαταριών, ύψους €1.000 ετησίως για πέντε χρόνια.
Σε σχέση με τον μηχανισμό ισχύος, ο οποίος αφορά την επάρκεια ηλεκτρικής ενέργειας, είπε ότι ο σχεδιασμός προχωρεί παράλληλα με τις εργασίες για το Βασιλικό, αλλά παραδέχθηκε ότι δεν υπάρχει ακόμη κάτι συγκεκριμένο. Για την προετοιμασία του μηχανισμού και την υποβολή σχετικού αιτήματος στην Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκονται σε εξέλιξη διεργασίες.
Αναφερόμενος στην ανταγωνιστική αγορά ηλεκτρισμού, είπε ότι το μοντέλο που εφαρμόζεται είναι αναγνωρισμένο στην ΕΕ, ωστόσο χρειάζεται σημαντική βελτίωση. Πρόσθεσε ότι σε πολλές ώρες της ημέρας οι παραγωγοί ηλεκτρικής ενέργειας πωλούν ρεύμα σε μηδενικές τιμές και ότι γίνονται σχεδιασμοί για τη βελτίωση της λειτουργίας της αγοράς, σε συνεργασία με τον Διαχειριστή και τη ΡΑΕΚ.
Εξετάζεται πώς μπορεί να φτάσει στην Κύπρο φυσικό αέριο από την ΑΟΖ
Σε σχέση με το κοίτασμα «Αφροδίτη», ο Υπουργός ανέφερε ότι η κοινοπραξία υπέβαλε πρόσφατα αίτημα για αλλαγή των οικονομικών όρων προς όφελός της και των εταίρων της. Όπως είπε, το αίτημα εξετάζεται από την Κυβέρνηση σε τεχνοοικονομικό επίπεδο, προκειμένου να διαπιστωθεί κατά πόσο οι θέσεις της κοινοπραξίας είναι δικαιολογημένες, προσθέτοντας ότι προς το παρόν δεν γίνεται αποδεκτό.
Για το κοίτασμα «Κρόνος», ανέφερε ότι η αξιοποίησή του προορίζεται για την Αίγυπτο, ενώ και το φυσικό αέριο από το «Αφροδίτη» προβλέπεται να κατευθυνθεί στην ίδια χώρα, σύμφωνα με τις συμφωνίες και τους σχεδιασμούς που υπάρχουν.
Ο κ. Δαμιανός είπε ότι εξετάζεται, σε βάθος χρόνου, η δυνατότητα αξιοποίησης μικρότερων κοιτασμάτων της ΑΟΖ μέσω ενός ευρύτερου δικτύου υποδομών φυσικού αερίου που θα αναπτυχθεί στην περιοχή ώστε να καταλήγει φυσικό αέριο στην αγορά της Κύπρου. Όπως σημείωσε, για την ώρα αυτό δεν είναι εφικτό, αφού τα κυπριακά κοιτάσματα είναι σχετικά μικρά και δεν είναι εύκολο να καταστούν εμπορεύσιμα μεμονωμένα, γι’ αυτό και γίνονται συζητήσεις με τις εταιρείες για πιθανές λύσεις.
Διαβουλεύσεις για «e-kalathi», έλεγχοι στην αγορά και καύσιμα
Για το «e-kalathi», ο Υπουργός είπε ότι βρίσκονται σε εξέλιξη διαβουλεύσεις με τις υπεραγορές και άλλους αρμόδιους φορείς για την αναβάθμισή του. Εξετάζεται η προσθήκη προϊόντων αλλά και άλλες αλλαγές, με στόχο να λειτουργεί αποτελεσματικότερα και να χρησιμοποιείται περισσότερο από τους καταναλωτές. Διευκρίνισε ότι δεν υπάρχει πρόθεση κατάργησής του.
Αναφορικά με τους ελέγχους στις τιμές μετά τη μείωση του ΦΠΑ, είπε ότι η Υπηρεσία Προστασίας του Καταναλωτή ελέγχει τις τιμές πριν και μετά τις μεταβολές, ώστε να διαπιστωθεί κατά πόσο οι καταναλωτές επωφελούνται από τη μείωση.
Για τη φορολογία στα καύσιμα, ανέφερε ότι οι φόροι βρίσκονται στο χαμηλότερο επίπεδο που επιτρέπει η ευρωπαϊκή νομοθεσία και ότι για περαιτέρω μειώσεις απαιτούνται σχετικές ευρωπαϊκές αποφάσεις. Πρόσθεσε ότι το Υπουργείο Οικονομικών έχει θέσει το ζήτημα στην ΕΕ και ότι οι προσπάθειες θα συνεχιστούν.
Για τα καύσιμα ανέφερε ότι η Υπηρεσία Προστασίας του Καταναλωτή διενεργεί συνεχείς ελέγχους και ότι, εφόσον διαπιστωθούν φαινόμενα αισχροκέρδειας, υπάρχει δυνατότητα επιβολής πλαφόν.
Στα €83,8 εκατ. ο προϋπολογισμός για το 2027
Στα €83,8 εκατ. ανέρχεται ο προϋπολογισμός του Υπουργείου Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας για το 2027, έναντι €145,4 εκατ. το 2026. Η μείωση οφείλεται κυρίως στις αναπτυξιακές δαπάνες, καθώς στον φετινό προϋπολογισμό περιλαμβάνονται κονδύλια από το Ταμείο Ανάκαμψης που δεν θα είναι διαθέσιμα το 2027, σύμφωνα με την παρουσίαση του Υπουργού ενώπιον της Οικονομικών.
Οι συνολικές προϋπολογισθείσες δαπάνες για το 2027 ανέρχονται σε €83.813.842, εκ των οποίων €47,9 εκατ. αφορούν τακτικές δαπάνες και €35,9 εκατ. αναπτυξιακές. Για το 2028 προβλέπονται δαπάνες €61,8 εκατ. και για το 2029 €60,7 εκατ.
«Οι γεωπολιτικές εξελίξεις και οι διακυμάνσεις στις ενεργειακές αγορές επηρεάζουν το κόστος για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις», ανέφερε ο Υπουργός, προσθέτοντας ότι οι συνθήκες αυτές λαμβάνονται υπόψη στον ενεργειακό σχεδιασμό. Όπως είπε, προτεραιότητες για το 2027 είναι η στήριξη των επιχειρήσεων, η βελτίωση των βιομηχανικών υποδομών, η ενίσχυση των εξαγωγών και η αποτελεσματικότερη εξυπηρέτηση πολιτών και επιχειρήσεων.
Στον προγραμματισμό για το 2027 περιλαμβάνονται νέα σχέδια για την ψηφιακή αναβάθμιση επιχειρήσεων και τη νεανική επιχειρηματικότητα, καθώς και χορηγίες για συστήματα αποθήκευσης ενέργειας σε επιχειρήσεις. Προβλέπεται επίσης η ίδρυση Κυπριακού Εμπορικού Κέντρου στη Μουμπάι της Ινδίας για την προώθηση των κυπριακών εξαγωγών και επιχειρηματικών συνεργασιών.
Εντός του 2027 αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία νέα ψηφιακή πλατφόρμα για τη διαχείριση των μητρώων του Τμήματος Εφόρου Εταιρειών και Διανοητικής Ιδιοκτησίας, καθώς και πλατφόρμα μίας στάσης για έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, η οποία θα διασυνδέει τις αρμόδιες αδειοδοτικές υπηρεσίες.
Σε ό,τι αφορά την ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών, ο κ. Δαμιανός ανέφερε ότι στις 20 Οκτωβρίου αρχίζει η υποβολή αιτήσεων για το σχέδιο «Εξοικονομώ – Αναβαθμίζω στις Κατοικίες 2026», συνολικού προϋπολογισμού €20 εκατ. Για το αντίστοιχο σχέδιο που αφορά επιχειρήσεις και άλλους φορείς, είπε ότι έχουν εγκριθεί 438 δικαιούχοι, με συμφωνίες δημόσιας χρηματοδότησης ύψους περίπου €31 εκατ., ενώ έχουν ήδη καταβληθεί €8,2 εκατ. σε 257 δικαιούχους.
