Να περιοριστούν οι λειτουργικές δαπάνες και να δοθεί προτεραιότητα σε επενδύσεις και κοινωνική πολιτική, εισηγείται το Δημοσιονομικό Συμβούλιο Κύπρου, στην αξιολόγησή του για τον Κρατικό Προϋπολογισμό 2027.
Όπως σημειώνει το ΔΣΚ, οι δημοσιονομικοί στόχοι είναι η διατήρηση του δημοσιονομικού πλεονάσματος και η μείωση του δημόσιου χρέους, με τη διασφάλιση μακροχρόνιας βιωσιμότητας, η συγκράτηση της απασχόλησης και του μισθολογίου στον ευρύ δημόσιο τομέα, η αναβάθμιση των υποδομών και η στήριξη της ανάπτυξης, η στήριξη της ψηφιακής μετάβασης, η στήριξη της πράσινης μετάβασης και η στήριξη των ευάλωτων ομάδων.
Αναλύοντας τα βασικά δημοσιονομικά μεγέθη, σημειώνεται ότι το πλεόνασμα της γενικής κυβέρνησης το 2027 προβλέπεται να ανέλθει σε 3,9% (€1.596,5 εκ.), με το πρωτογενές πλεόνασμα στο 5% (€2.024,7 εκ.). Το ΔΣΚ αναφέρει ότι το «πραγματικό μαξιλάρι» είναι το διαρθρωτικό ισοζύγιο που καταγράφει πλεόνασμα 1,9% του ΑΕΠ, ενώ το δημόσιο χρέος αναμένεται στο τέλος 2027 να φτάσει στο 45,2% του ΑΕΠ, από 48,9% το τέλος του 2026.
Από την άλλη, οι πρωτογενείς δαπάνες του κρατικού προϋπολογισμού προβλέπεται να αυξηθούν κατά 4,4% (€11.160,6) και τα έσοδα της γενικής κυβέρνησης κατά 4,7% (€17.201,4 εκ.).
Το ΔΣΚ αναφέρει ότι οι δημοσιονομικοί δείκτες ικανοποιούν την ποσοτική διάσταση των σχετικών κανονισμών της ΕΕ. Σημειώνει, ωστόσο, ότι σημασία έχει η μακροχρόνια βιωσιμότητα των δημόσιων οικονομικών σε βάθος χρόνου και η επίτευξη των στρατηγικών επιδιώξεων.
Έσοδα προϋπολογισμού 2027:
Το 2027 αναμένεται αύξηση 5,2% στο ονομαστικό ΑΕΠ.
Συγκεκριμένα, αναμένεται αύξηση στα φορολογικά έσοδα κατά 5,8%, ενώ τα συνολικά έσοδα αναμένεται να αυξηθούν μόνο κατά 4,7%, αφού επηρεάζονται από τη λήξη του Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.
Σύμφωνα με το ΔΣΚ, από τη φορολογική μεταρρύθμιση αναμένεται αύξηση 11,7% των άμεσων φόρων το 2027, που προέρχεται κυρίως από τον εταιρικό φόρο (+€415 εκ.) και την έκτακτη εισφορά άμυνας (+€80 εκ.), ενώ υποχωρούν ο φόρος μισθωτών (−€49,8εκ.) και τα τέλη χαρτοσήμων (−€15 εκ.).
Άλλα χρηματοοικονομικά έσοδα αναμένονται από τα δάνεια που θα εκταμιευθούν το 2027, που ανέρχονται σε €2.772 εκ. (+46% έναντι προϋπολογισμού 2026) και από τις χορηγίες (€287,7 εκ.) που είναι μειωμένες κατά -71%, εξαιτίας της λήξης του ΣΑΑ.
Οι κοινωνικές εισφορές αναμένεται να αυξηθούν κατά 5,5%, με το ΔΣΚ να επισημαίνει ότι η εκτίμηση είναι συνεπής με τη σταθερή ανεργία που προβλέπεται στο 3,8% και την αύξηση απολαβών. Σημειώνεται, δε, ότι οι κοινωνικές παροχές αναμένεται να καταγράψουν άλμα 8,5% το 2029, που αντανακλά την προγραμματιζόμενη αναπροσαρμογή των εισφορών.
Δαπάνες προϋπολογισμού 2027
Το ΔΣΚ επισημαίνει την υπέρβαση των οροφών της ΕΕ για τις καθαρές πρωτογενείς δαπάνες τα προηγούμενα χρόνια. Συγκεκριμένα, σημειώνει ότι το 2025 υπήρξε υπέρβαση 3,6% και το 2026 2,4%. Για το 2027 οι καθαρές πρωτογενείς δαπάνες προβλέπονται κάτω από το όριο, κατά 2,4% το 2027 και 0,8% το 2028.
Ωστόσο, το ΔΣΚ σημειώνει ότι δεν υπάρχει πίνακας συμφωνίας μεταξύ καθαρών πρωτογενών δαπανών και μεγεθών του προϋπολογισμού, ενώ σημειώνεται, ακόμα, ότι ο προϋπολογισμός δεν ενσωματώνει τις επιπτώσεις της συνταξιοδοτικής μεταρρύθμισης.
Κρατικό μισθολόγιο
Όσον αφορά το κρατικό μισθολόγιο, ο προϋπολογισμός του 2027 προβλέπει μείωση 1,2% (€3,75 δισ.), που, σύμφωνα με το ΔΣΚ επηρεάζεται από τη μείωση της αναδρομικής συνεισφοράς στο επαγγελματικό σχέδιο των δημοσίων υπαλλήλων.
Οι απολαβές κρατικών υπαλλήλων αυξάνονται κατά 4,2% το επόμενο έτος (βασικοί μισθοί: +€50,4 εκ., ΑΤΑ +€27,9 εκ., υπερωρίες +€21 εκ.).
Το ΔΣΚ εκτιμά, επίσης, ότι τον Ιούλιο του 2027, όταν η ΑΤΑ θα αποδοθεί στο 100%, αυτή θα ανέλθει στο 4%, αφού εκτιμά αντίστοιχο τον πληθωρισμό του 2026, ενώ, με βάση τη συμφωνία το 4% αποτελεί την οροφή στην απόδοσή της.
Επιπλέον, σημειώνεται ότι το 2028 η αύξηση του κρατικού μισθολογίου εκτιμάται σε επιπλέον 6,8%.
Σύμφωνα με το ΔΣΚ οι αποδοχές των κρατικών υπαλλήλων καταλαμβάνουν το 21,5% του προϋπολογισμού το 2027, ποσοστό που αναμένεται να ανέλθει στο 24,7% το 2029.
Κοινωνικές παροχές
Σχολιάζοντας τις κοινωνικές παροχές που προβλέπονται στον προϋπολογισμό, το ΔΣΚ σημειώνει ότι μόνο το ΕΕΕ είναι εισοδηματικά στοχευμένο.
Αναφέρει ότι σε επίπεδο Γενικής Κυβέρνησης οι κοινωνικές παροχές αυξάνονται κατά 4,4% ανά έτος και εισηγείται την εισαγωγή εισοδηματικών κριτηρίων στις νέες παροχές, με αναφορά σε αριθμό δικαιούχων και κόστος ανά δικαιούχο.
Επενδυτικά έργα
Όσον αφορά τα επενδυτικά έργα, το ΔΣΚ σημειώνει ότι διαχρονικά καταγράφονται χαμηλά ποσοστά υλοποίησης. Στον προϋπολογισμό του 2026 πιστώθηκε επιπλέον 36% πάνω από την πραγματική δαπάνη του 2025, ενώ για το 2027 η προϋπολογιζόμενη δαπάνη είναι κάτω από τη δαπάνη του 2025.
Το ΔΣΚ υπογραμμίζει ότι οι δρόμοι είναι η μοναδική δαπάνη με ουσιαστική αύξηση, ενώ επισημαίνει ότι η εκτέλεση μεγάλων έργων παραμένει χαμηλή. Συγκεκριμένα, από τα 6 έργα με πίστωση στον προϋπολογισμό του 2026 τα 4 είχαν μηδενική εκτέλεση το α’ εξάμηνο του έτους, ενώ το Νέο Κυπριακό Μουσείο ήταν στο 15% και το «ΚτίΖω» στο 10%.
Σύμφωνα με το ΔΣΚ, το 2027 προβλέπονται σημαντικές πιστώσεις για έργα με περιορισμένη ή μηδενική εκτέλεση το 2026, και υπογραμμίζεται ως κρίσιμο ζήτημα όχι μόνο το ύψος των πιστώσεων αλλά η ωριμότητα και η δυνατότητα έγκαιρης υλοποίησης των έργων.
Απασχόληση στον δημόσιο τομέα
Η απασχόληση στον δημόσιο τομέα καταγράφει μείωση σε όλες τις κατηγορίες εκτός από την εκπαίδευση, όπου αυξάνεται κατά 26% ή κατά 822 νέες μόνιμες θέσεις.
Ο προϋπολογισμός παρουσιάζει «καθαρή μείωση 51 θέσεων» με 386 νέες θέσεις και 437 καταργήσεις, με επιπρόσθετες τις 822 μόνιμες θέσεις στην Εκπαίδευσης, εκ των οποίων 573 μονιμοποιήσεις υπηρετούντων έκτακτων και 249 πραγματικά νέες.
Σημειώνεται, επίσης, ότι στη Δημόσια Υπηρεσία περιλαμβάνονται 3.804 αποσπασμένοι στον ΟΚΥπΥ.
Ποιες μεταρρυθμίσεις περιλαμβάνει ο προϋπολογισμός
Σύμφωνα με το ΔΣΚ, η φορολογική μεταρρύθμιση, η συμφωνία για την ΑΤΑ, η αξιολόγηση των εκπαιδευτικών και οι θεσμικές μεταρρυθμίσεις σε Ελεγκτική Υπηρεσία, Επίτροπο Νομοθεσίας, Εθνική Αρχή Αεροναυτιλίας και Φορέα Ασθενοφόρο περιλαμβάνονται στον προϋπολογισμό του 2027.
Αντίθετα, η συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση δεν περιλαμβάνεται.
Το ΔΣΚ σημειώνει, επίσης, ότι εκκρεμεί και η μεταρρύθμιση του ΟΚΥΠΥ/ΓεΣΥ, αφού η χρηματοδότηση των ελλειμμάτων του ΟΚΥΠΥ λήγει 31/12/2026, χωρίς να αναφέρεται χειρισμός τα επόμενα έτη στον προϋπολογισμό.
Δάνεια και αποπληρωμές
Το 2027 αναμένονται έσοδα από δάνεια στα €2.772 εκ. Ταυτόχρονα, αναμένεται αποπληρωμή δανείων ύψους €2.474 εκ. Οι τόκοι για το έτος αναμένονται σε €711 εκ.
Το δημοσιονομικό χρέος στο τέλος του 2027 αναμένεται να βρίσκεται στα €18,4 δισ. ή 45,2% ΑΕΠ, με το ΔΣΚ να αναφέρει ότι εξακολουθεί να παραμένει άγνωστο το ύψος των επιτοκίων.
Πιθανοί κίνδυνοι
Σύμφωνα με το ΔΣΚ, οι κίνδυνοι για τον προϋπολογισμό του 2027 είναι μεν καταγεγραμμένοι, αλλά όχι πλήρως ποσοτικοποιημένοι.
Αφενός, οι εξωτερικοί κίνδυνοι περιλαμβάνουν τη γεωπολιτική επιδείνωση (Μέση Ανατολή, Ορμούζ), από τα οποία μπορεί να επηρεαστεί η ανάπτυξη, ο τουρισμός, το εμπόριο, η βιομηχανία, η μετανάστευση.
Επισημαίνονται επίσης ως κίνδυνος οι πληθωριστικές πιέσεις λόγω σύρραξης Ουκρανίας–Ρωσίας και εχθροπραξιών στη Μέση Ανατολή, με ενδεχόμενη ασύμμετρη επέκταση, η δασμολογική πολιτική των ΗΠΑ, η κλιματική αλλαγή, που μπορεί να οδηγήσει σε επιβάρυνση των δαπανών από φυσικές καταστροφές, αποζημιώσεις πρωτογενούς τομέα, έργα πρόληψης και ετοιμότητας.
Αναφέρεται, επίσης, η αλλαγή στον τρόπο υπολογισμού της συνεισφοράς των κρατών μελών προς την ΕΕ για Ίδιους Πόρους, καθώς και τυχόν αρνητικές εξελίξεις σε οικονομίες άλλων χωρών, που μπορεί να οδηγήσουν σε χαμηλότερο ρυθμό ανάπτυξης, επιδείνωση ισοζυγίου, χρέους, ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, ανεργίας.
Στους εσωτερικούς παράγοντες κινδύνου αναφέρεται το τερματικό LNG Βασιλικού, τα ελλείμματα του ΟΚΥΠΥ πέραν της 31/12/2026 ή/και μη ανάληψη υποχρεώσεων του ΟΚΥπΥ από τον προϋπολογισμό του ΟΑΥ εντός του ΓεΣΥ, τυχόν μη βιώσιμα συνταξιοδοτικά ταμεία κρατικών οντοτήτων, μη εξυπηρετούμενα δάνεια από οντότητες δημοσίου δικαίου, εκκρεμείς αγωγές – καταδικαστικές αποφάσεις και επιβολή προστίμων λόγω μη συμμόρφωσης με το Κοινοτικό Κεκτημένο, π.χ. Οδηγία για τα αστικά λύματα.
Το ΔΣΚ αναφέρεται, επίσης, στους κινδύνους που προκύπτουν από την αγορά δικαιωμάτων CO2 σε απόκλιση από στόχους, στις αυξήσεις στις λειτουργικές δαπάνες του κράτους κυρίως λόγω αστάθειας στην τιμή της ενέργειας, στην ενεργοποίηση ενδεχόμενων υποχρεώσεων που πηγάζουν από κρατικές εγγυήσεις, σε αυξημένες δαπάνες λόγω αύξησης των επιτοκίων της ΕΚΤ, σε αρνητικές οικονομικές επιδόσεις Κρατικών Οργανισμών, Κρατικών Επιχειρήσεων, Αρχών Τοπικής Αυτοδιοίκησης και συμβάσεων ΣΔΙΤ, αλλά και στους κινδύνους για τον πρωτογενή τομέα από τον αφθώδη πυρετό.
Συστάσεις ΔΣΚ
Μεταξύ άλλων, το ΔΣΚ εισηγείται την ανακατανομή των δαπανών προς όφελος επενδύσεων και κοινωνικών δαπανών. Με τη συγκράτηση λειτουργικών δαπανών και προτεραιότητα σε επενδύσεις και κοινωνική πολιτική.
Εισηγείται, επίσης, την υιοθέτηση πιο φιλόδοξων στόχων για ενεργειακή μετάβαση για αποφυγή δημοσιονομικού κόστους από απόκλιση στους κλιματικούς στόχους, τη συγκράτηση της απασχόλησης στον Δημόσιο τομέα με αυστηρή τήρηση οροφών και τη συγκράτηση του κρατικού μισθολογίου, με αναμόρφωση της ΑΤΑ και σύνδεσή της με την παραγωγικότητα.
Προτείνει την ποσοτικοποίηση των κινδύνων που προκύπτουν από ΟΚΥπΥ, ΔΕΦΑ/ΕΤΥΦΑ, Βασιλικό, συνταξιοδοτικά ταμεία, και ζητά την εκτίμηση επίπτωσης της συνταξιοδοτικής μεταρρύθμισης την περίοδο 2027-2029, και τη βιωσιμότητα του ΤΚΑ μέχρι το 2040.
Επιπλέον, σημειώνει ότι οι οροφές στο τριετές πλαίσιο πρέπει να έχουν δεσμευτικό χαρακτήρα και πρέπει να δίνονται εξηγήσεις για τυχόν αποκλίσεις.
Ζητά, επίσης, να περιοριστούν οι συμπληρωματικοί προϋπολογισμοί, καθώς ο εγκεκριμένος προϋπολογισμός πρέπει να παραμένει η πραγματική δέσμευση του έτους.
Πηγή: ΚΥΠΕ
