Πολύ μεγαλύτερο από το €1,9 δισ. που αποτελεί την υφιστάμενη εκτίμηση του κεφαλαιουχικού κόστους (capex) αναμένεται να είναι το τελικό κόστος της ηλεκτρικής διασύνδεσης Κύπρου-Ελλάδας, Great Sea Interconnector (GSI), σύμφωνα με τον Υπουργό Οικονομικών Μάκη Κεραυνό. Ο Υπουργός τόνισε ενώπιον της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Ενέργειας ότι η οικονομική βιωσιμότητα του έργου και το τελικό κόστος παραμένουν ανοικτά ζητήματα.
Ο κ. Κεραυνός ανέφερε ότι τα €1,9 δισ. αφορούν κατά κύριο λόγο το καλώδιο, επισημαίνοντας ότι υπάρχουν σημαντικά πρόσθετα κατασκευαστικά έργα και άλλες δαπάνες, όπως ασφαλιστικές καλύψεις, αποθήκες και ανάγκες συντήρησης, οι οποίες θα πρέπει να αποτυπωθούν στην επικαιροποίηση των μελετών και αναμένεται να αυξήσουν αισθητά το συνολικό κόστος του έργου.
Σύμφωνα με τον Υπουργό Οικονομικών, η Κυβέρνηση δεν μπορεί να λάβει τελική απόφαση χωρίς επικαιροποιημένα οικονομικά δεδομένα και σαφή εικόνα για τη βιωσιμότητα της επένδυσης. Όπως ανέφερε, το κράτος θα πρέπει να γνωρίζει το πραγματικό κόστος και τον τρόπο με τον οποίο θα χρηματοδοτηθεί, ιδιαίτερα καθώς ένα ενδεχόμενο ανάληψης του κόστους από τη Δημοκρατία θα επηρέαζε τα δημόσια οικονομικά και τα περιθώρια δαπανών που απορρέουν από το ευρωπαϊκό πλαίσιο οικονομικής διακυβέρνησης.
- Διαβάστε επίσης: Μάκης Κεραυνός: Πρέπει να υπάρχει απάντηση στις τουρκικές απειλές για GSI
- Διαβάστε επίσης: Μιχάλης Δαμιανός: Σίγουρα θα περάσει από την Κύπρο ο GSI - Σε εξέλιξη συζήτηση για κάλυψη ανόδου τιμών καυσίμων
Αντίθετα, σε περίπτωση που το κόστος μετακυλιστεί στους καταναλωτές, δεν θα επιβαρύνει άμεσα τα δημόσια οικονομικά, αλλά θα δημιουργήσει σημαντικό ζήτημα για τους καταναλωτές σε μια χώρα όπου το κόστος ηλεκτρισμού παραμένει υψηλό. Παλαιότερη εκτίμηση της ΡΑΕΚ του 2017 τοποθετούσε το κόστος για τον καταναλωτή περίπου στα 3,7 σεντ ανά κιλοβατώρα, ανάλογα με τη χρήση του καλωδίου και την αποπληρωμή μέρους του κόστους μέσω της χρήσης.
Ο Υπουργός Οικονομικών αναφέρθηκε επίσης σε μελέτη βιωσιμότητας που είχε ανατεθεί σε αμερικανική εταιρεία με απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου, σημειώνοντας ότι τα αποτελέσματά της δεν ήταν ενθαρρυντικά για τη βιωσιμότητα του έργου. Για τον λόγο αυτό ζητήθηκε επικαιροποιημένη μελέτη, τα αποτελέσματα της οποίας αναμένει η Κυβέρνηση προτού αποφασίσει τα επόμενα βήματα.
Πρόσθεσε ότι η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) είχε εκφράσει από προηγούμενο στάδιο προβληματισμούς για την οικονομική βιωσιμότητα του έργου, ενώ τον Ιούλιο του 2023 είχε εισηγηθεί να εξεταστεί και η λύση της αποθήκευσης ενέργειας. Τον Φεβρουάριο του 2024 το Υπουργικό Συμβούλιο αναγνώρισε τη γεωπολιτική σημασία του GSI, αλλά έθεσε ως προϋποθέσεις την ολοκλήρωση δέουσας επιμέλειας, επικαιροποιημένων κοστολογήσεων και επιχειρηματικού σχεδίου.
Ο Υπουργός Οικονομικών ανέφερε ότι η Κύπρος, ως κράτος μέλος της ΕΕ, πρέπει να διασυνδεθεί με τα υπόλοιπα κράτη μέλη, ώστε να μην παραμένει ενεργειακά απομονωμένη, σημειώνοντας ωστόσο ότι η σημερινή ενεργειακή κρίση έχει προκαλέσει προβληματισμό και συζητήσεις μεταξύ των Υπουργών Οικονομικών της ΕΕ και κρίθηκε ότι οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις δεν έδωσαν λύσεις στα σημερινά προβλήματα.
Παράλληλα, εξέφρασε επιφυλάξεις ως προς το κατά πόσο η διασύνδεση θα οδηγήσει σε μείωση του κόστους της ενέργειας, επισημαίνοντας ότι «δεν είμαστε βέβαιοι ότι θα μειωθεί η τιμή της ενέργειας», ενώ πρόκειται, όπως είπε, για ένα ιδιαίτερα κοστοβόρο έργο.
- Διαβάστε επίσης: Χαιρετίζει τις δηλώσεις Μητσοτάκη ο Μιχάλης Δαμιανός - «Πάρα πολύ θετική η είσοδος Meridiam στον GSI»
Δεν υπάρχει διγλωσσία στην Κυβέρνηση είπαν οι Υπουργοί
Τόσο ο Υπουργός Οικονομικών όσο και ο Υπουργός Ενέργειας Μιχάλης Δαμιανός απέρριψαν την εικόνα «διγλωσσίας» στην Κυβέρνηση, τονίζοντας ότι δεν μπορεί να λεχθεί πως το έργο θα προχωρήσει ανεξαρτήτως κόστους. Όπως ανέφερε ο κ. Δαμιανός, εάν το κόστος αποδειχθεί υψηλό, θα πρέπει να εξευρεθούν επενδυτές και άλλοι τρόποι χρηματοδότησης.
Ο κ. Δαμιανός χαρακτήρισε το GSI περισσότερο έργο ενεργειακής επάρκειας και ασφάλειας παρά έργο μείωσης του κόστους ηλεκτρισμού. Σημείωσε, ωστόσο, ότι η Κυβέρνηση έχει ευθύνη να διασφαλίσει την τεχνική αρτιότητα, την οικονομική βιωσιμότητα και το όφελος για τον καταναλωτή. Η είσοδος της γαλλικής Meridiam, είπε, δίνει νέα δυναμική στο έργο, αλλά απαιτείται η είσοδος και άλλων επενδυτών.
Σε σχέση με τις υφιστάμενες δεσμεύσεις της Δημοκρατίας, υπενθυμίστηκε ότι η προηγούμενη Κυβέρνηση είχε εντάξει το έργο στο Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας με €100 εκατ., υπό την προϋπόθεση εξασφάλισης ευρωπαϊκής χρηματοδότησης για την κατασκευή. Παράλληλα, από το 2021 υπάρχει κυβερνητική απόφαση για συμμετοχή της Κύπρου στο έργο, γεγονός που, όπως επισημάνθηκε, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη, ενώ το κατά πόσον μπορούν να τροποποιηθούν προηγούμενες δεσμεύσεις αποτελεί, σύμφωνα με τον Υπουργό Ενέργειας, «πολύ περίπλοκο νομικό ερώτημα».
Παράλληλα, ο κ. Δαμιανός τόνισε τη μεγάλη γεωπολιτική σημασία του έργου για την Κύπρο, την Ελλάδα, το Ισραήλ και την ευρύτερη περιοχή, σημειώνοντας ότι εφόσον το κόστος διαφοροποιηθεί, θα πρέπει να διερευνηθεί η εμπλοκή επενδυτών ή άλλων πόρων για την κάλυψή του, ώστε να μην επιβαρυνθούν αλόγιστα οι Κύπριοι καταναλωτές. Σε σχέση με τις έρευνες στο πεδίο, ανέφερε ότι αναμένεται τις επόμενες εβδομάδες η έκδοση της NAVTEX από την ελληνική πλευρά για τη συνέχιση των βυθοσκοπήσεων, με τη στήριξη και της γαλλικής κυβέρνησης προς το γαλλικό ερευνητικό σκάφος.
Η ΡΑΕΚ απέστειλε ερωτήματα για τη συμφωνία ΑΔΜΗΕ-Meridiam
Από πλευράς ΡΑΕΚ αναφέρθηκε ότι το ποσό των €1,9 δισ. αποτελεί την υφιστάμενη εκτίμηση του capex, με 63% να αντιστοιχεί στην Κύπρο και 37% στην Ελλάδα, ενώ οι υπόλοιπες δαπάνες κατανέμονται 50%-50%. Η ΡΑΕΚ έχει επίσης θέσει ερωτήματα σχετικά με τον τελικό ρόλο του ΑΔΜΗΕ και κατά πόσον θα παραμείνει ο φορέας υλοποίησης μετά την είσοδο της Meridiam.
Ο Πρόεδρος της ΡΑΕΚ Πόλυς Λεμονάρης ανέφερε ότι η ηλεκτρική διασύνδεση Κύπρου-Κρήτης-Ισραήλ αποτελεί Έργο Κοινού Ενδιαφέροντος της ΕΕ και ότι η ΡΑΕΚ έχει ρυθμιστική υποχρέωση που απορρέει από την ευρωπαϊκή νομοθεσία. Σημείωσε ότι η ΡΑΕΚ ενημερώθηκε στις 11 Αυγούστου για τη συμφωνία ΑΔΜΗΕ-Meridiam και στις 28 Αυγούστου, μαζί με τη ΡΑΑΕΥ, απέστειλε κοινή επιστολή με ερωτήματα, στα οποία δεν έχει ακόμη λάβει απάντηση.
Ανοικτό παραμένει και το ζήτημα του ιδιοκτησιακού καθεστώτος και του ελέγχου του καλωδίου. Ο Αντιπρόεδρος της ΡΑΕΚ Άλκης Φιλίππου ανέφερε ότι, με τα σημερινά δεδομένα, ο έλεγχος και η διαχείριση του καλωδίου θα βρίσκονται 100% σε μη κυπριακά χέρια, θέτοντας το ερώτημα κατά πόσον θα πρέπει να υπάρχει συμμετοχή της Κυπριακής Δημοκρατίας. Το μέλος της ΡΑΕΚ, Νεόφυτος Χατζηγεωργίου, εκτίμησε ότι το έργο βρίσκεται σήμερα κοντά στα €3 δισ. και ότι η ολοκλήρωσή του τοποθετείται μετά το 2030.
Προβληματισμός και ανησυχίες Βουλευτών
Ο Γενικός Γραμματέας του ΑΚΕΛ Στέφανος εξέφρασε έντονη ανησυχία για το κόστος και τη βιωσιμότητα της ηλεκτρικής διασύνδεσης Κύπρου–Ελλάδας, σημειώνοντας ότι η κυβέρνηση δεν έχει δώσει σαφείς απαντήσεις για το τελικό κόστος του έργου και το κατά πόσο αυτό θα οδηγήσει σε φθηνότερο ή ακριβότερο ηλεκτρισμό για τον Κύπριο καταναλωτή.
Επέκρινε, παράλληλα, την κυβέρνηση για τη στάση της, υποστηρίζοντας ότι συνεχίζει να προχωρά σε δεσμεύσεις χωρίς να έχει προηγηθεί πλήρης τεχνοοικονομική αξιολόγηση. Αναφέρθηκε ειδικότερα στη συμφωνία για καταβολή €125 εκατ. σε βάθος πενταετίας, καθώς και στην αύξηση του εκτιμώμενου κόστους του έργου από €1,2 δισ. σε €1,9 δισ., σημειώνοντας ότι ακόμη και ως προς το τι περιλαμβάνει το ποσό αυτό υπάρχουν διαφορετικές εκδοχές.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε και στο ιδιοκτησιακό και διοικητικό καθεστώς του έργου, αλλά και στο ποιος θα έχει τελικά τον έλεγχο της ηλεκτρικής αγοράς. Εξέφρασε ερωτήματα για τη συμμετοχή της γαλλικής εταιρείας Meridiam και τους όρους της επένδυσής της, υποστηρίζοντας ότι η κυβέρνηση δημιουργεί επικοινωνιακές εντυπώσεις χωρίς να γνωστοποιεί όλες τις λεπτομέρειες.
Αναγνώρισε ότι η άρση της ενεργειακής απομόνωσης της Κύπρου αποτελεί σημαντικό στόχο, τόνισε όμως ότι δεν μπορεί να προχωρήσει ένα έργο τέτοιας κλίμακας χωρίς να είναι ξεκάθαροι οι οικονομικοί και γεωπολιτικοί όροι. Έθεσε επίσης ζήτημα γεωπολιτικού ρίσκου, ζητώντας να διευκρινιστεί ποια συμφέροντα εξυπηρετεί το έργο και ποιος θα επωμιστεί το κόστος σε περίπτωση προβλημάτων ή μη υλοποίησής του.
Σειρά βασικών ερωτημάτων γύρω από το έργο παραμένει αναπάντητη, όπως δήλωσε ο βουλευτής του ΕΛΑΜ Λίνος Παπαγιάννης. Ο κ. Παπαγιάννης τόνισε την υποχρέωση της πολιτικής ηγεσίας να μεταφέρει στους πολίτες την πραγματική εικόνα για τα ενεργειακά δεδομένα της χώρας, αναφέροντας ότι η Κύπρος παραμένει η μόνη ενεργειακά απομονωμένη χώρα στην Ευρώπη.
Παράλληλα, προειδοποίησε για τον καθημερινό κίνδυνο εκτεταμένων διακοπών ρεύματος, παρά τη σημερινή επάρκεια ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ εξέφρασε την έντονη ανησυχία του για την ελαφρότητα με την οποία αντιμετωπίζεται η έκρυθμη γεωπολιτική κατάσταση στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο. Ο Βουλευτής σημείωσε δημόσια την τοποθέτηση των αρμοδίων ότι οι απαραίτητες μελέτες της Δημοκρατίας θα ολοκληρωθούν πριν από τον Ιανουάριο του 2027, σημειώνοντας ότι το κόμμα του θα παρακολουθεί στενά την εξέλιξη του χρονοδιαγράμματος, προκειμένου να αξιολογήσει την πορεία του έργου και να καταθέσει τις δικές του προτάσεις.
Στην ανάγκη αναμονής των αποτελεσμάτων των μελετών οικονομικής βιωσιμότητας και τεχνικών χαρακτηριστικών για την ηλεκτρική διασύνδεση αναφέρθηκε ο Βουλευτής του ΔΗΚΟ Αδάμος Ασπρής. Απαντώντας στις αιτιάσεις της αντιπολίτευσης για άμεσες αποφάσεις, ο κ. Ασπρής σημείωσε ότι είναι αδύνατον για την κυβέρνηση να τοποθετηθεί οριστικά για την υλοποίηση ή το τελικό κόστος του έργου προτού ολοκληρωθούν οι εν εξελίξει μελέτες.
Παράλληλα, ανέδειξε την τεράστια γεωπολιτική σημασία της διασύνδεσης όχι μόνο για την Κύπρο αλλά και για στρατηγικούς της εταίρους, όπως οι ΗΠΑ, το Ισραήλ και η Ευρωπαϊκή Ένωση. Στο πλαίσιο αυτό, πρότεινε τη μεγαλύτερη εμπλοκή των διεθνών αυτών μερών, τόσο στο οικονομικό σκέλος όσο και στην ανάληψη μεριδίου του γεωπολιτικού ρίσκου, θεωρώντας ότι μόνο έτσι θα διαμορφωθεί καθαρό τοπίο για τη λήψη τελεσίδικων αποφάσεων προς όφελος του δημοσίου συμφέροντος.
Για πλήρη αδυναμία των αρμόδιων Υπουργών να δώσουν ξεκάθαρες και ουσιαστικές απαντήσεις σχετικά με το καθεστώς και τη συμφωνία του GSI έκανε λόγο η Βουλευτής του ΑΛΜΑ Ειρήνη Χαραλαμπίδου. Η κ. Χαραλαμπίδου ανέφερε ότι κανείς δεν μπορεί να καταχρεώσει το κυπριακό δημόσιο με δισεκατομμύρια χωρίς να διασφαλίζεται το πλαίσιο κόστους, εκφράζοντας παράλληλα έντονο προβληματισμό για το κατά πόσο το έργο θα επιφέρει τελικά μείωση στις τιμές του ρεύματος ή αν το κόστος θα μετακυλιστεί στους ήδη επιβαρυμένους καταναλωτές.
Υπενθύμισε το «αμαρτωλό παρελθόν» της υπόθεσης και τις ανοικτές έρευνες της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας για τη μεταβίβαση μετοχών στον ΑΔΜΗΕ από τον EuroAsia Interconnector, στηρίζοντας παράλληλα τον Υπουργό Οικονομικών απέναντι στις επιθέσεις που δέχθηκε από κύκλους στην Ελλάδα, επειδή όπως σημείωσε, υπερασπίστηκε τα συμφέροντα της Κυπριακής Δημοκρατίας.
