«Η Κύπρος έχει κάνει σημαντικά βήματα τα τελευταία χρόνια για την ενίσχυση του πλαισίου καταπολέμησης της διαφθοράς και την ενδυνάμωση των θεσμικών εγγυήσεων. Η σύσταση της Ανεξάρτητης Αρχής κατά της Διαφθοράς αποτελεί σημαντική εξέλιξη, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ορθώς εντοπίσει συστάσεις που παραμένουν εκκρεμείς, ιδίως όσον αφορά την επιχειρησιακή ανεξαρτησία και αποτελεσματικότητα της Αρχής», αναφέρει ο Πρόεδρος του Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου Μιχάλης Βορκάς.
Από τη δικαστική μεταρρύθμιση και το κράτος δικαίου έως την τεχνητή νοημοσύνη και τα μέτρα κατά της διαφθοράς, ο πρόεδρος μιλά για την πρόοδο που έχει επιτευχθεί μέχρι σήμερα, τις προκλήσεις του δικαστικού συστήματος που εξακολουθούν να χρήζουν λύσης και τις προτεραιότητες για τα επόμενα χρόνια.
Ποιο θεωρείτε το μεγαλύτερο επίτευγμά σας στον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο και ποια είναι η μεγαλύτερη πρόκληση του Συλλόγου αυτή τη στιγμή;
Το μεγαλύτερο επίτευγμά μας υπήρξε η ενίσχυση του ρόλου του Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου ως βασικού θεσμικού εταίρου στη διαμόρφωση του μέλλοντος του δικαστικού συστήματος. Σήμερα, ο Σύλλογος συμβουλεύεται ενεργά από τη Βουλή των Αντιπροσώπων, τα υπουργεία, τη δικαστική εξουσία και άλλους δημόσιους φορείς σε νομοθετικές πρωτοβουλίες και μεταρρυθμίσεις, γεγονός που αντικατοπτρίζει την εμπιστοσύνη που επιδεικνύεται στην τεχνογνωσία μας και τον εποικοδομητικό ρόλο που διαδραματίζουμε στη διαμόρφωση δημόσιας πολιτικής. Ταυτόχρονα, έχουμε ενισχύσει περαιτέρω τη διεθνή μας παρουσία μέσω της ενεργού συμμετοχής μας σε οργανισμούς όπως το CCBE και το European Lawyers Foundation. Η πιο πιεστική πρόκλησή μας παραμένει η συνεχής ενδυνάμωση του κράτους δικαίου. Οι συστάσεις της Έκθεσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το Κράτος Δικαίου προσφέρουν έναν πολύτιμο οδικό χάρτη για τη βελτίωση της δικαστικής αποτελεσματικότητας, της διαφάνειας και της εμπιστοσύνης του κοινού μέσω της αποτελεσματικής τους εφαρμογής.
Ενώ η εν λόγω Έκθεση για το Κράτος Δικαίου χαιρετίζει την πρόοδο που σημειώθηκε στη δικαστική μεταρρύθμιση στην Κύπρο, επισημαίνει επίσης ότι οι καθυστερήσεις στα δικαστήρια παραμένουν. Είμαστε πιο κοντά στην επίλυση αυτού του μακροχρόνιου ζητήματος ή απλώς το διαχειριζόμαστε;
Οι δικαστικές μεταρρυθμίσεις, η σύσταση του Ναυτοδικείου, η αναμενόμενη έναρξη λειτουργίας του Εμπορικού Δικαστηρίου, η εισαγωγή νέων δικονομικών κανόνων και πρωτοβουλίες ψηφιοποίησης όπως το iJustice αποτελούν όλα σημαντικά βήματα προς τη σωστή κατεύθυνση. Ωστόσο, όντως, η Έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το Κράτος Δικαίου επισημαίνει επίσης ότι σημαντικές προκλήσεις παραμένουν, ιδίως όσον αφορά τη διάρκεια των δικαστικών διαδικασιών και την εκτέλεση δικαστικών αποφάσεων. Πρόκειται για ζητήματα που εξακολουθούν να επηρεάζουν τόσο τις επιχειρήσεις όσο και τους πολίτες. Ο Σύλλογος συμμερίζεται αυτές τις ανησυχίες. Πράγματι, αναγνωρίζοντας τη σημασία της αποτελεσματικής εκτέλεσης, έχουμε ετοιμάσει νομοσχέδιο που στοχεύει στη βελτίωση της εκτέλεσης δικαστικών αποφάσεων, το οποίο εκκρεμεί επί του παρόντος ενώπιον της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Νομικών.
- Διαβάστε επίσης: Κώστας Φυτιρής: Στόχος μας είναι να οικοδομήσουμε ένα σύστημα δικαιοσύνης πιο αποτελεσματικό, πιο διαφανές και πιο προσβάσιμο σε κάθε πολίτη
Παρότι έχει σημειωθεί πρόοδος στη μείωση του συσσωρευμένου όγκου παλαιότερων υποθέσεων, οι βελτιώσεις σε ορισμένους από τους πιο κρίσιμους τομείς παραμένουν βραδύτερες από το αναμενόμενο, παρά τις επανειλημμένες συστάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και τις απόψεις που έχουν εκφράσει όλοι οι εμπλεκόμενοι φορείς. Η πρόκληση πλέον δεν είναι ο εντοπισμός των προβλημάτων αλλά η διασφάλιση ότι οι μεταρρυθμίσεις αποδίδουν μετρήσιμα αποτελέσματα στην πράξη. Αυτό απαιτεί επίσης επένδυση στους ανθρώπους. Οι δικαστές που υπηρετούν σε εξειδικευμένες δικαιοδοσίες πρέπει να διαθέτουν την απαραίτητη τεχνογνωσία και να λαμβάνουν συνεχή, εξειδικευμένη εκπαίδευση πριν και καθ’ όλη τη διάρκεια του διορισμού τους. Ένα σύγχρονο δικαστικό σύστημα εξαρτάται όχι μόνο από την ορθή νομοθεσία και την τεχνολογία αλλά και από άρτια καταρτισμένους δικαστικούς λειτουργούς, ικανούς να διαχειρίζονται ολοένα πιο πολύπλοκες νομικές και εμπορικές διαφορές.
Έχουν οι μεταρρυθμίσεις ανταποκριθεί στα πρότυπα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ή παραμένουν εκκρεμείς σημαντικές συστάσεις;
Η Κύπρος έχει αναμφίβολα σημειώσει σημαντική πρόοδο στην ευθυγράμμιση του δικαστικού της συστήματος με τα ευρωπαϊκά πρότυπα και αυτό έχει αναγνωριστεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε διαδοχικές Εκθέσεις για το Κράτος Δικαίου. Έχουν εισαχθεί σημαντικές μεταρρυθμίσεις, συμπεριλαμβανομένης της αναδιάρθρωσης των δικαστηρίων, της σύστασης εξειδικευμένων δικαιοδοσιών και της συνεχιζόμενης ψηφιοποίησης του δικαστικού συστήματος. Ωστόσο, θα ήταν πρόωρο να συμπεράνουμε ότι αυτός ο στόχος έχει επιτευχθεί πλήρως. Η Επιτροπή καθιστά σαφές ότι αρκετές βασικές συστάσεις παραμένουν εκκρεμείς, συμπεριλαμβανομένης της μεταρρύθμισης της Νομικής Υπηρεσίας της Δημοκρατίας, της σύστασης αποτελεσματικού μηχανισμού επανεξέτασης αποφάσεων περί μη δίωξης ή διακοπής ποινικών διαδικασιών, καθώς και της δημιουργίας Ανεξάρτητης Δικαστικής Υπηρεσίας.
Εντοπίζει επίσης διαρκείς προκλήσεις σχετικά με τη στελέχωση των δικαστηρίων, τις υποδομές και τις εγκαταστάσεις, καθώς και καθυστερήσεις στην πλήρη λειτουργία του Εμπορικού Δικαστηρίου. Πέρα από τις συστάσεις που έχει εντοπίσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ο Σύλλογος πιστεύει ότι θα πρέπει να εξεταστούν και περαιτέρω διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, συμπεριλαμβανομένου του διαχωρισμού της αστικής και της ποινικής δικαιοδοσίας. Η μεγαλύτερη δικαστική εξειδίκευση θα ενίσχυε τόσο την ποιότητα όσο και την αποτελεσματικότητα της απονομής δικαιοσύνης και θα εξόπλιζε καλύτερα τα δικαστήρια για τη διαχείριση ολοένα πιο πολύπλοκων υποθέσεων. Παράλληλα, προτεραιότητα θα πρέπει να δοθεί στην εφαρμογή περαιτέρω ψηφιακών μεταρρυθμίσεων, συμπεριλαμβανομένων συστημάτων ψηφιακής ηχητικής καταγραφής στις δικαστικές αίθουσες, εξ αποστάσεως ακροάσεων και ηλεκτρονικής παρουσίασης εγγράφων και αποδεικτικών στοιχείων κατά τις ακροάσεις. Η πρόκληση δεν είναι πλέον ο καθορισμός της ατζέντας μεταρρυθμίσεων αλλά η διασφάλιση της έγκαιρης και αποτελεσματικής εφαρμογής της, ώστε αυτές οι μεταρρυθμίσεις να αποφέρουν απτές βελτιώσεις για τους πολίτες, τις επιχειρήσεις και τον νομικό κλάδο.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει επίσης ζητήσει ισχυρότερες εγγυήσεις για την Ανεξάρτητη Αρχή κατά της Διαφθοράς. Διαθέτει η Κύπρος το νομικό πλαίσιο και τη θεσμική ικανότητα για την αποτελεσματική αντιμετώπιση διαφθοράς υψηλού επιπέδου;
Η Κύπρος έχει κάνει σημαντικά βήματα τα τελευταία χρόνια για την ενίσχυση του πλαισίου καταπολέμησης της διαφθοράς και την ενδυνάμωση των θεσμικών εγγυήσεων. Η σύσταση της Ανεξάρτητης Αρχής κατά της Διαφθοράς αποτελεί σημαντική εξέλιξη, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ορθώς εντοπίσει συστάσεις που παραμένουν εκκρεμείς, ιδίως όσον αφορά την επιχειρησιακή ανεξαρτησία και αποτελεσματικότητα της Αρχής. Ως εκπρόσωπος φορέας του νομικού επαγγέλματος, ο Σύλλογος συμβάλλει ενεργά σε αυτή τη διαδικασία μέσω της Επιτροπής κατά της Διαφθοράς, η οποία συμμετέχει σε κοινοβουλευτικές διαβουλεύσεις για νομοθεσία σχετική με την πρόληψη και την καταπολέμηση της διαφθοράς, καθώς και με το νομικό πλαίσιο που διέπει την Ανεξάρτητη Αρχή κατά της Διαφθοράς. Αυτό αντικατοπτρίζει τη δέσμευσή μας να διασφαλίσουμε ότι οι μεταρρυθμίσεις είναι τόσο πρακτικές όσο και αποτελεσματικές. Εν τέλει, το νομικό πλαίσιο αποτελεί μόνο μέρος της λύσης. Η επιτυχία του εξαρτάται από τη συνεπή εφαρμογή, τους επαρκείς πόρους, τη θεσμική ανεξαρτησία και την ισότιμη εφαρμογή του νόμου. Η εμπιστοσύνη του κοινού ενισχύεται όταν οι θεσμοί λειτουργούν, κατά τεκμήριο, ανεξάρτητα, διαφανώς και χωρίς εξαιρέσεις.
Η εναλλακτική επίλυση διαφορών (ADR) προωθείται ολοένα περισσότερο σε όλη την Ευρώπη. Είναι η Κύπρος αρκετά φιλόδοξη ώστε να υιοθετήσει τη διαμεσολάβηση και τη διαιτησία ως βιώσιμες εναλλακτικές λύσεις;
Η ADR δεν αποτελεί πλέον επιλογή· είναι ουσιώδες συστατικό ενός σύγχρονου δικαστικού συστήματος. Ο Σύλλογος βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της προώθησής της μέσω της σύστασης του Κυπριακού Κέντρου Διαιτησίας και Διαμεσολάβησης (CAMC), το οποίο παρέχει ένα σύγχρονο θεσμικό πλαίσιο για τη διαιτησία και τη διαμεσολάβηση, σύμφωνα με τις διεθνείς βέλτιστες πρακτικές. Ωστόσο, υπάρχουν ακόμη σημαντικά περιθώρια αξιοποίησης. Η ADR θα πρέπει να αποτελεί την πρώτη επιλογή στις κατάλληλες διαφορές και όχι την τελευταία λύση μετά από παρατεταμένη δικαστική διαμάχη. Αυτό απαιτεί μια πολιτισμική αλλαγή στάσης μεταξύ των νομικών επαγγελματιών, των επιχειρήσεων και του κοινού, με την υποστήριξη συνεχούς εκπαίδευσης, μεγαλύτερης ευαισθητοποίησης και εμπιστοσύνης σε αυτούς τους μηχανισμούς. Ο Σύλλογος παραμένει πλήρως προσηλωμένος στην προώθηση της διαμεσολάβησης και της διαιτησίας ως αποτελεσματικών, αποδοτικών και διεθνώς αναγνωρισμένων μέσων επίλυσης διαφορών, ενισχύοντας παράλληλα την ανταγωνιστικότητα της Κύπρου ως περιφερειακού νομικού και επιχειρηματικού κόμβου.
Το νομικό επάγγελμα δεν αποτελεί εξαίρεση όσον αφορά τον διευρυνόμενο ρόλο της τεχνητής νοημοσύνης, με την ΑΙ να συντάσσει ήδη συμβόλαια, να αναλύει έγγραφα και να εξετάζει αποδεικτικά στοιχεία. Ποιες πτυχές της νομικής πρακτικής θα παραμείνουν εν τέλει στα χέρια του ανθρώπου;
Η ΑΙ διαθέτει τεράστιες δυνατότητες να ενισχύσει το νομικό επάγγελμα, βελτιώνοντας την αποτελεσματικότητα, μειώνοντας τον διοικητικό φόρτο και διευρύνοντας την πρόσβαση σε νομικές πληροφορίες και υπηρεσίες. Ο Σύλλογος αγκαλιάζει την καινοτομία, αναγνωρίζοντας παράλληλα την ανάγκη υπεύθυνης χρήσης. Μέσω της Επιτροπής Τεχνολογίας, ο Σύλλογος έχει αναπτύξει κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την ενδεδειγμένη χρήση εργαλείων και πλατφορμών ΑΙ από δικηγόρους, αντλώντας από τον Κανονισμό της ΕΕ για την ΑΙ και τις σχετικές ευρωπαϊκές κατευθυντήριες γραμμές, και έχει ενημερώσει και εκπαιδεύσει τα μέλη του ώστε να διασφαλιστεί ότι αυτές οι τεχνολογίες χρησιμοποιούνται υπεύθυνα και σε πλήρη συμμόρφωση με τις επαγγελματικές τους υποχρεώσεις. Παράλληλα, διερευνούμε, σε συνεργασία με το CyLaw, την ανάπτυξη μιας πλατφόρμας νομικών υπηρεσιών με τη χρήση ΑΙ για την υποστήριξη της νομικής έρευνας.
Ωστόσο, η ΑΙ θα πρέπει να παραμείνει εργαλείο που υποστηρίζει τους δικηγόρους και τους δικαστές, όχι υποκατάστατο της επαγγελματικής τους κρίσης. Η ερμηνεία του νόμου, η άσκηση νομικής και ηθικής κρίσης, η δικηγορική συνηγορία, η διαπραγμάτευση και, εν τέλει, η δικαστική λήψη αποφάσεων πρέπει πάντοτε να παραμένουν στα χέρια του ανθρώπου. Η δικαιοσύνη απαιτεί ανεξαρτησία, ενσυναίσθηση, λογοδοσία και κατανόηση του ανθρώπινου πλαισίου, στοιχεία που η τεχνολογία δεν μπορεί να αναπαράγει. Ταυτόχρονα, η ΑΙ μπορεί να βελτιώσει την πρόσβαση στη δικαιοσύνη, καθιστώντας τις νομικές υπηρεσίες πιο αποτελεσματικές και προσιτές. Ευθύνη μας είναι να διασφαλίσουμε ότι τα οφέλη της είναι προσβάσιμα σε όλους, καθώς και ότι κατάλληλες εγγυήσεις, διαφάνεια και δεοντολογικά πρότυπα αποτρέπουν τη δημιουργία ενός διβάθμιου συστήματος δικαιοσύνης, βασισμένου στο τεχνολογικό πλεονέκτημα και όχι στην ισότιμη πρόσβαση στη δικαιοσύνη.
Η συνέντευξη δημοσιεύτηκε αρχικά στην αυγουστιάτικη έκδοση του περιοδικού GOLD.
