Το ενεργειακό δυναμικό της Κύπρου στην υπεράκτια περιοχή έχει προσελκύσει το διεθνές ενδιαφέρον τα τελευταία 15 χρόνια, ωστόσο η μετατροπή των ανακαλύψεων σε εμπορική πραγματικότητα απαιτεί υπομονή, τεχνική εξειδίκευση και μακροπρόθεσμη δέσμευση.
Το ενεργειακό δυναμικό της Κύπρου στην υπεράκτια περιοχή έχει προσελκύσει το διεθνές ενδιαφέρον τα τελευταία 15 χρόνια, ωστόσο η μετατροπή των ανακαλύψεων σε εμπορική πραγματικότητα απαιτεί υπομονή, τεχνική εξειδίκευση και μακροπρόθεσμη δέσμευση.
Η Λουίζα Παπαγεωργίου, επικεφαλής της ExxonMobil Exploration and Production Cyprus (Offshore) Limited για την Κύπρο και Venture Manager για την Κύπρο και την Ελλάδα, μιλά για το όραμα της εταιρείας για την περιοχή, τον αυξανόμενο στρατηγικό ρόλο της Κύπρου στην ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης, καθώς και για τις αρχές ηγεσίας που καθοδηγούν μία από τις μεγαλύτερες ενεργειακές εταιρείες στον κόσμο σε ένα ολοένα πιο σύνθετο γεωπολιτικό περιβάλλον.
Η ιστορία των υδρογονανθράκων στην Κύπρο έχει εδώ και χρόνια δημιουργήσει μεγάλες προσδοκίες, χωρίς όμως να έχει αποδώσει πολλά μέχρι σήμερα. Τι έχει αλλάξει και έχει ενισχύσει τη δέσμευση της ExxonMobil στην περιοχή;
Η γεώτρηση είναι μια σύνθετη διαδικασία, η οποία συνήθως απαιτεί μεγάλο χρονικό διάστημα. Ξεκινά με τη συλλογή σεισμικών δεδομένων (2D και 3D), ακολουθούμενη από τον σχεδιασμό, την αξιολόγηση και την εξασφάλιση των απαραίτητων αδειών.
Εάν η αρχική γεώτρηση είναι επιτυχής, τα αποτελέσματα αξιολογούνται και ενδέχεται να προγραμματιστεί μια επιβεβαιωτική γεώτρηση. Με βάση την περαιτέρω αξιολόγηση, ακολουθούν ο σχεδιασμός της ανάπτυξης του κοιτάσματος, η επιλογή του κατάλληλου σχεδιασμού και η κατασκευή των απαιτούμενων υποδομών, όλα τα οποία οδηγούν τελικά στην έναρξη της παραγωγής φυσικού αερίου.
Επομένως, η εντύπωση ότι η διαδικασία προχωρά αργά δεν αποτελεί έκπληξη, ωστόσο αυτά τα χρονοδιαγράμματα θεωρούνται φυσιολογικά στη βιομηχανία πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Σε ό,τι αφορά τη δέσμευσή μας στην περιοχή, αυτή παραμένει σταθερή από το 2017, όταν μας παραχωρήθηκε για πρώτη φορά, μαζί με τον εταίρο μας QatarEnergy, η άδεια εξερεύνησης για το Τεμάχιο 10.
Έκτοτε, η παρουσία μας έχει ενισχυθεί με την προσθήκη του Τεμαχίου 5, καθώς και με την εξασφάλιση αδειών εξερεύνησης τόσο στην Αίγυπτο όσο και στην Ελλάδα.
Σας ενδιαφέρει η απόκτηση περισσότερων τεμαχίων στην Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη της Κύπρου, όπως έχουν αναφέρει ορισμένα δημοσιεύματα;
Αξιολογούμε συνεχώς ευκαιρίες που ευθυγραμμίζονται με τους στρατηγικούς μας στόχους και πληρούν τα αυστηρά τεχνικά και εμπορικά μας κριτήρια.
Όπως ανακοινώθηκε κατά τη διάρκεια της πρόσφατης εκδήλωσής μας, μετά την επιβεβαίωση της εμπορικότητας του Glaucus/Pegasus Hub, η Κύπρος εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό μέρος του χαρτοφυλακίου της ExxonMobil στην Ανατολική Μεσόγειο.
Διατηρούμε έναν εποικοδομητικό διάλογο με τις αρμόδιες αρχές και αξιολογούμε τακτικά ευκαιρίες που θα μπορούσαν να συμπληρώσουν την υφιστάμενη θέση μας στην περιοχή.
Οποιαδήποτε απόφαση για απόκτηση επιπλέον εκτάσεων θα υπόκειται σε τεχνική αξιολόγηση, εμπορική ανταγωνιστικότητα και στις προβλεπόμενες κυβερνητικές διαδικασίες.
Εάν η ExxonMobil εξασφάλιζε άδεια για το Τεμάχιο 4, πότε θα μπορούσε ρεαλιστικά να ξεκινήσει η εξερεύνηση;
Οι δραστηριότητες εξερεύνησης ακολουθούν μια συγκεκριμένη και δομημένη διαδικασία και, όπως συμβαίνει με κάθε υπεράκτιο τεμάχιο, το χρονοδιάγραμμα εξαρτάται από αρκετούς παράγοντες, όπως η αδειοδότηση, η διαθεσιμότητα δεδομένων, η τεχνική αξιολόγηση και οι ρυθμιστικές εγκρίσεις.
Σε περίπτωση που η τοπική μας θυγατρική υποβάλει προσφορά για το Τεμάχιο 4 και, εφόσον αυτή είναι επιτυχής, της παραχωρηθεί άδεια, η αρχική φάση θα περιλάμβανε συνήθως τη συλλογή και ερμηνεία σεισμικών δεδομένων, ώστε να γίνει καλύτερη κατανόηση της γεωλογίας του υπεδάφους και να εντοπιστούν πιθανοί στόχοι για γεώτρηση.
Μετά την ολοκλήρωση αυτής της αξιολόγησης, μπορούν να αναπτυχθούν τα σχέδια εξερεύνησης και να υποβληθούν για έγκριση.
Η εμπειρία μας καταδεικνύει την ικανότητά μας να προχωρούμε αποτελεσματικά όταν οι συνθήκες το επιτρέπουν. Για παράδειγμα, μετά την παραχώρηση του Τεμαχίου 10 το 2017, πραγματοποιήσαμε σεισμικές έρευνες το 2018 και ξεκινήσαμε γεωτρήσεις αργότερα την ίδια χρονιά, ένα χρονοδιάγραμμα που θεωρείται από τα ταχύτερα σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα του κλάδου.
Πιστεύει η ExxonMobil ότι η Κύπρος μπορεί ρεαλιστικά να εξελιχθεί σε περιφερειακό ενεργειακό κόμβο ή θα παραμείνει ένας υποστηρικτικός παίκτης στην αγορά φυσικού αερίου της Ανατολικής Μεσογείου; Τι χρειάζεται ακόμη να γίνει σε θεσμικό, πολιτικό ή επίπεδο υποδομών ώστε αυτό το όραμα να γίνει πραγματικότητα;
Η Κύπρος εξελίσσεται ολοένα και περισσότερο σε σημαντικό παράγοντα στον ενεργειακό τομέα της Ανατολικής Μεσογείου, έχοντας ως πλεονεκτήματα μια αυξανόμενη βάση ενεργειακών πόρων και μια στρατηγική γεωγραφική θέση ανάμεσα σε διαφορετικές περιοχές και σημαντικές ενεργειακές αγορές.
Η μελλοντική της δυναμική θα εξαρτηθεί από διάφορους παράγοντες, όπως η συνέχιση της ανάπτυξης των διαθέσιμων πόρων, η ανακάλυψη επιπλέον κοιτασμάτων υδρογονανθράκων, η ύπαρξη ενός σταθερού και ανταγωνιστικού ρυθμιστικού πλαισίου, η περιφερειακή συνεργασία και η διαθεσιμότητα υποδομών που θα επιτρέψουν την αποτελεσματική εμπορική αξιοποίηση των πόρων.
Με την ύπαρξη αυτών των προϋποθέσεων, η Κύπρος έχει τη δυνατότητα να ενισχύσει περαιτέρω τη θέση της στο περιφερειακό ενεργειακό σύστημα.
Ένα συνεπές μακροπρόθεσμο πλαίσιο πολιτικής, που θα στηρίζεται σε μια σαφή εθνική στρατηγική, μπορεί να συμβάλει στην παροχή εμπιστοσύνης και προβλεψιμότητας προς τους επενδυτές και τους συνεργάτες.
Σε προσωπικό επίπεδο, πρόσφατα αναλάβατε τη θέση της επικεφαλής της ExxonMobil E&P Cyprus για την Κύπρο και Venture Manager για την Κύπρο και την Ελλάδα. Τι σημαίνει για εσάς αυτός ο νέος ρόλος και ποιες είναι οι προτεραιότητές σας για το επόμενο διάστημα;
Όπως συμβαίνει σε κάθε πολυεθνική εταιρεία, οι ρόλοι μας εξελίσσονται συνεχώς. Η νέα αυτή θέση αποτελεί τόσο προνόμιο όσο και ευθύνη.
Έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η ενεργειακή ασφάλεια δοκιμάζεται και η Κύπρος, αλλά και η ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου, αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη στρατηγική σημασία στο παγκόσμιο ενεργειακό τοπίο.
Οι προτεραιότητές μου επικεντρώνονται σε τρεις βασικούς άξονες.
Πρώτον, στη στήριξη της εξαιρετικής ομάδας ειδικών μας σε ολόκληρο τον κόσμο, οι οποίοι εργάζονται για το κυπριακό έργο, με στόχο τη διασφάλιση ασφαλών, αποδοτικών και υπεύθυνων εργασιών, καθώς συνεχίζουμε να προχωρούμε τις δραστηριότητές μας στην Κύπρο.
Δεύτερον, στην ενίσχυση της συνεργασίας με τους εταίρους μας, την Κυβέρνηση και όλους τους βασικούς εμπλεκόμενους φορείς, ώστε να υποστηρίξουμε τη μακροπρόθεσμη και βιώσιμη ανάπτυξη των ενεργειακών πόρων.
Και τρίτον, στην τοποθέτηση του έργου μας μέσα στο ευρύτερο περιφερειακό και ευρωπαϊκό ενεργειακό πλαίσιο, ιδιαίτερα σε μια περίοδο όπου η ενεργειακή ασφάλεια και η ενεργειακή μετάβαση βρίσκονται στο επίκεντρο της ατζέντας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Στην ExxonMobil πιστεύουμε ότι ο κόσμος χρειάζεται αξιόπιστη και οικονομικά προσιτή ενέργεια για να στηρίξει τη σύγχρονη ζωή και την οικονομική πρόοδο, ενώ παράλληλα πρέπει να προωθούνται τεχνολογίες και λύσεις που συμβάλλουν στη μείωση των εκπομπών.
Είναι προνόμιο να συμβάλλουμε προς αυτή την κατεύθυνση.
Δεδομένου ότι το ακαδημαϊκό σας υπόβαθρο συνδυάζει τη Νομική και τα Οικονομικά, τι είναι αυτό που καθιστά τον ενεργειακό κλάδο τόσο ελκυστικό για εσάς;
Ο ενεργειακός κλάδος είναι ιδιαίτερα τεχνικός και βασίζεται στην εξειδίκευση πολλών διαφορετικών επιστημονικών πεδίων, όπως η μηχανική, η γεωλογία, οι γεωεπιστήμες, τα οικονομικά, η νομική, η δημόσια πολιτική και η διαχείριση σχέσεων με τους ενδιαφερόμενους φορείς.
Από νωρίς στην καριέρα μου αναγνώρισα ότι η επιτυχία των ενεργειακών έργων δεν εξαρτάται μόνο από την τεχνική αρτιότητα, αλλά και από την αποτελεσματική συνεργασία μεταξύ ενός ευρέος φάσματος εμπλεκόμενων μερών.
Αυτό είναι που καθιστά τον ενεργειακό τομέα τόσο συναρπαστικό. Δεν αποτελεί απλώς μια τεχνική ή μηχανολογική πρόκληση, αλλά ένα σύνθετο σύστημα που επηρεάζεται από τις ρυθμίσεις, τις δυνάμεις της αγοράς και τις γεωπολιτικές εξελίξεις, όπου η ευθυγράμμιση όλων των εμπλεκομένων είναι καθοριστικής σημασίας.
Παρόλο που οι τεχνικές προκλήσεις είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες, η πρόοδος τελικά εξαρτάται από τους ανθρώπους. Η συνεργασία, η οικοδόμηση εμπιστοσύνης και η εξεύρεση λύσεων από κοινού είναι το στοιχείο που απολαμβάνω περισσότερο.
Exploration and Production Cyprus (Offshore) Limited για την Κύπρο και Venture Manager για την Κύπρο και την Ελλάδα, μιλά για το όραμα της εταιρείας για την περιοχή, τον αυξανόμενο στρατηγικό ρόλο της Κύπρου στην ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης, καθώς και για τις αρχές ηγεσίας που καθοδηγούν μία από τις μεγαλύτερες ενεργειακές εταιρείες στον κόσμο σε ένα ολοένα πιο σύνθετο γεωπολιτικό περιβάλλον.
Η ιστορία των υδρογονανθράκων στην Κύπρο έχει εδώ και χρόνια δημιουργήσει μεγάλες προσδοκίες, χωρίς όμως να έχει αποδώσει πολλά μέχρι σήμερα. Τι έχει αλλάξει και έχει ενισχύσει τη δέσμευση της ExxonMobil στην περιοχή;
Η γεώτρηση είναι μια σύνθετη διαδικασία, η οποία συνήθως απαιτεί μεγάλο χρονικό διάστημα. Ξεκινά με τη συλλογή σεισμικών δεδομένων (2D και 3D), ακολουθούμενη από τον σχεδιασμό, την αξιολόγηση και την εξασφάλιση των απαραίτητων αδειών.
Εάν η αρχική γεώτρηση είναι επιτυχής, τα αποτελέσματα αξιολογούνται και ενδέχεται να προγραμματιστεί μια επιβεβαιωτική γεώτρηση. Με βάση την περαιτέρω αξιολόγηση, ακολουθούν ο σχεδιασμός της ανάπτυξης του κοιτάσματος, η επιλογή του κατάλληλου σχεδιασμού και η κατασκευή των απαιτούμενων υποδομών, όλα τα οποία οδηγούν τελικά στην έναρξη της παραγωγής φυσικού αερίου.
Επομένως, η εντύπωση ότι η διαδικασία προχωρά αργά δεν αποτελεί έκπληξη, ωστόσο αυτά τα χρονοδιαγράμματα θεωρούνται φυσιολογικά στη βιομηχανία πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Σε ό,τι αφορά τη δέσμευσή μας στην περιοχή, αυτή παραμένει σταθερή από το 2017, όταν μας παραχωρήθηκε για πρώτη φορά, μαζί με τον εταίρο μας QatarEnergy, η άδεια εξερεύνησης για το Τεμάχιο 10.
Έκτοτε, η παρουσία μας έχει ενισχυθεί με την προσθήκη του Τεμαχίου 5, καθώς και με την εξασφάλιση αδειών εξερεύνησης τόσο στην Αίγυπτο όσο και στην Ελλάδα.
Σας ενδιαφέρει η απόκτηση περισσότερων τεμαχίων στην Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη της Κύπρου, όπως έχουν αναφέρει ορισμένα δημοσιεύματα;
Αξιολογούμε συνεχώς ευκαιρίες που ευθυγραμμίζονται με τους στρατηγικούς μας στόχους και πληρούν τα αυστηρά τεχνικά και εμπορικά μας κριτήρια.
Όπως ανακοινώθηκε κατά τη διάρκεια της πρόσφατης εκδήλωσής μας, μετά την επιβεβαίωση της εμπορικότητας του Glaucus/Pegasus Hub, η Κύπρος εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό μέρος του χαρτοφυλακίου της ExxonMobil στην Ανατολική Μεσόγειο.
Διατηρούμε έναν εποικοδομητικό διάλογο με τις αρμόδιες αρχές και αξιολογούμε τακτικά ευκαιρίες που θα μπορούσαν να συμπληρώσουν την υφιστάμενη θέση μας στην περιοχή.
Οποιαδήποτε απόφαση για απόκτηση επιπλέον εκτάσεων θα υπόκειται σε τεχνική αξιολόγηση, εμπορική ανταγωνιστικότητα και στις προβλεπόμενες κυβερνητικές διαδικασίες.
Εάν η ExxonMobil εξασφάλιζε άδεια για το Τεμάχιο 4, πότε θα μπορούσε ρεαλιστικά να ξεκινήσει η εξερεύνηση;
Οι δραστηριότητες εξερεύνησης ακολουθούν μια συγκεκριμένη και δομημένη διαδικασία και, όπως συμβαίνει με κάθε υπεράκτιο τεμάχιο, το χρονοδιάγραμμα εξαρτάται από αρκετούς παράγοντες, όπως η αδειοδότηση, η διαθεσιμότητα δεδομένων, η τεχνική αξιολόγηση και οι ρυθμιστικές εγκρίσεις.
Σε περίπτωση που η τοπική μας θυγατρική υποβάλει προσφορά για το Τεμάχιο 4 και, εφόσον αυτή είναι επιτυχής, της παραχωρηθεί άδεια, η αρχική φάση θα περιλάμβανε συνήθως τη συλλογή και ερμηνεία σεισμικών δεδομένων, ώστε να γίνει καλύτερη κατανόηση της γεωλογίας του υπεδάφους και να εντοπιστούν πιθανοί στόχοι για γεώτρηση.
Μετά την ολοκλήρωση αυτής της αξιολόγησης, μπορούν να αναπτυχθούν τα σχέδια εξερεύνησης και να υποβληθούν για έγκριση.
Η εμπειρία μας καταδεικνύει την ικανότητά μας να προχωρούμε αποτελεσματικά όταν οι συνθήκες το επιτρέπουν. Για παράδειγμα, μετά την παραχώρηση του Τεμαχίου 10 το 2017, πραγματοποιήσαμε σεισμικές έρευνες το 2018 και ξεκινήσαμε γεωτρήσεις αργότερα την ίδια χρονιά, ένα χρονοδιάγραμμα που θεωρείται από τα ταχύτερα σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα του κλάδου.
Πιστεύει η ExxonMobil ότι η Κύπρος μπορεί ρεαλιστικά να εξελιχθεί σε περιφερειακό ενεργειακό κόμβο ή θα παραμείνει ένας υποστηρικτικός παίκτης στην αγορά φυσικού αερίου της Ανατολικής Μεσογείου; Τι χρειάζεται ακόμη να γίνει σε θεσμικό, πολιτικό ή επίπεδο υποδομών ώστε αυτό το όραμα να γίνει πραγματικότητα;
Η Κύπρος εξελίσσεται ολοένα και περισσότερο σε σημαντικό παράγοντα στον ενεργειακό τομέα της Ανατολικής Μεσογείου, έχοντας ως πλεονεκτήματα μια αυξανόμενη βάση ενεργειακών πόρων και μια στρατηγική γεωγραφική θέση ανάμεσα σε διαφορετικές περιοχές και σημαντικές ενεργειακές αγορές.
Η μελλοντική της δυναμική θα εξαρτηθεί από διάφορους παράγοντες, όπως η συνέχιση της ανάπτυξης των διαθέσιμων πόρων, η ανακάλυψη επιπλέον κοιτασμάτων υδρογονανθράκων, η ύπαρξη ενός σταθερού και ανταγωνιστικού ρυθμιστικού πλαισίου, η περιφερειακή συνεργασία και η διαθεσιμότητα υποδομών που θα επιτρέψουν την αποτελεσματική εμπορική αξιοποίηση των πόρων.
Με την ύπαρξη αυτών των προϋποθέσεων, η Κύπρος έχει τη δυνατότητα να ενισχύσει περαιτέρω τη θέση της στο περιφερειακό ενεργειακό σύστημα.
Ένα συνεπές μακροπρόθεσμο πλαίσιο πολιτικής, που θα στηρίζεται σε μια σαφή εθνική στρατηγική, μπορεί να συμβάλει στην παροχή εμπιστοσύνης και προβλεψιμότητας προς τους επενδυτές και τους συνεργάτες.
Σε προσωπικό επίπεδο, πρόσφατα αναλάβατε τη θέση της επικεφαλής της ExxonMobil E&P Cyprus για την Κύπρο και Venture Manager για την Κύπρο και την Ελλάδα. Τι σημαίνει για εσάς αυτός ο νέος ρόλος και ποιες είναι οι προτεραιότητές σας για το επόμενο διάστημα;
Όπως συμβαίνει σε κάθε πολυεθνική εταιρεία, οι ρόλοι μας εξελίσσονται συνεχώς. Η νέα αυτή θέση αποτελεί τόσο προνόμιο όσο και ευθύνη.
Έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η ενεργειακή ασφάλεια δοκιμάζεται και η Κύπρος, αλλά και η ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου, αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη στρατηγική σημασία στο παγκόσμιο ενεργειακό τοπίο.
Οι προτεραιότητές μου επικεντρώνονται σε τρεις βασικούς άξονες.
Πρώτον, στη στήριξη της εξαιρετικής ομάδας ειδικών μας σε ολόκληρο τον κόσμο, οι οποίοι εργάζονται για το κυπριακό έργο, με στόχο τη διασφάλιση ασφαλών, αποδοτικών και υπεύθυνων εργασιών, καθώς συνεχίζουμε να προχωρούμε τις δραστηριότητές μας στην Κύπρο.
Δεύτερον, στην ενίσχυση της συνεργασίας με τους εταίρους μας, την Κυβέρνηση και όλους τους βασικούς εμπλεκόμενους φορείς, ώστε να υποστηρίξουμε τη μακροπρόθεσμη και βιώσιμη ανάπτυξη των ενεργειακών πόρων.
Και τρίτον, στην τοποθέτηση του έργου μας μέσα στο ευρύτερο περιφερειακό και ευρωπαϊκό ενεργειακό πλαίσιο, ιδιαίτερα σε μια περίοδο όπου η ενεργειακή ασφάλεια και η ενεργειακή μετάβαση βρίσκονται στο επίκεντρο της ατζέντας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Στην ExxonMobil πιστεύουμε ότι ο κόσμος χρειάζεται αξιόπιστη και οικονομικά προσιτή ενέργεια για να στηρίξει τη σύγχρονη ζωή και την οικονομική πρόοδο, ενώ παράλληλα πρέπει να προωθούνται τεχνολογίες και λύσεις που συμβάλλουν στη μείωση των εκπομπών.
Είναι προνόμιο να συμβάλλουμε προς αυτή την κατεύθυνση.
Δεδομένου ότι το ακαδημαϊκό σας υπόβαθρο συνδυάζει τη Νομική και τα Οικονομικά, τι είναι αυτό που καθιστά τον ενεργειακό κλάδο τόσο ελκυστικό για εσάς;
Ο ενεργειακός κλάδος είναι ιδιαίτερα τεχνικός και βασίζεται στην εξειδίκευση πολλών διαφορετικών επιστημονικών πεδίων, όπως η μηχανική, η γεωλογία, οι γεωεπιστήμες, τα οικονομικά, η νομική, η δημόσια πολιτική και η διαχείριση σχέσεων με τους ενδιαφερόμενους φορείς.
Από νωρίς στην καριέρα μου αναγνώρισα ότι η επιτυχία των ενεργειακών έργων δεν εξαρτάται μόνο από την τεχνική αρτιότητα, αλλά και από την αποτελεσματική συνεργασία μεταξύ ενός ευρέος φάσματος εμπλεκόμενων μερών.
Αυτό είναι που καθιστά τον ενεργειακό τομέα τόσο συναρπαστικό. Δεν αποτελεί απλώς μια τεχνική ή μηχανολογική πρόκληση, αλλά ένα σύνθετο σύστημα που επηρεάζεται από τις ρυθμίσεις, τις δυνάμεις της αγοράς και τις γεωπολιτικές εξελίξεις, όπου η ευθυγράμμιση όλων των εμπλεκομένων είναι καθοριστικής σημασίας.
Παρόλο που οι τεχνικές προκλήσεις είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες, η πρόοδος τελικά εξαρτάται από τους ανθρώπους. Η συνεργασία, η οικοδόμηση εμπιστοσύνης και η εξεύρεση λύσεων από κοινού είναι το στοιχείο που απολαμβάνω περισσότερο.
