Βρισκόμαστε εδώ και ένα χρόνο σε διαδικασία αναθεώρησης των σεισμικών ζωνών της Κύπρου, δήλωσε στο ΚΥΠΕ η Σεισμολόγος Συλβάνα Πηλείδου, Ανώτερη Γεωλογική Λειτουργός στο Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης.
Η κ. Πηλείδου, μίλησε στο ΚΥΠΕ με αφορμή τον καταστροφικό σεισμό των 7.4 Ρίχτερ που σημειώθηκε χθες στην Κολομβία αλλά και τους διαδοχικούς σεισμούς στη Βενεζουέλα των 7.2 και 7.5 Ρίχτερ τον Ιούνιο. Είπε ότι πρόκειται για δύο διαφορετικής προέλευσης καταστροφικά σεισμικά γεγονότα παρόμοιου μεγέθους, που δεν σχετίζονται άμεσα αλλά σημειώθηκαν στο ίδια ευρύτερη τεκτονική γειτονιά.
Σε σχέση με την Κύπρο, είπε ότι η αναθεώρηση των σεισμικών ζωνών που είναι σε εξέλιξη γίνεται επειδή πλέον έχουμε πολύ καλύτερη γνώση των ρηγμάτων της περιοχής μας ενώ διαθέτουμε λεπτομερείς και ακριβείς καταλόγους της σεισμικότητας της περιοχής μας. Επιπλέον, είπε, έχουν ολοκληρωθεί οι μικροζωνικές μελέτες στα κύρια αστικά μας κέντρα, οι οποίες δίνουν με λεπτομέρεια την συμπεριφορά των εδαφών μας κάτω από συνθήκες σεισμού.
Η κ. Πηλείδου ανέφερε ότι στην Κύπρο κτίζουμε πλέον με αυστηρές προδιαγραφές, και με ανανεωμένα επιστημονικά δεδομένα ενισχύουμε την ανθεκτικότητα των κατασκευών μας ακόμη περισσότερο απέναντι στον σεισμικό κίνδυνο.
Όπως τόνισε η κ. Πηλείδου, η επιστημονική γνώση, η σωστή αντισεισμική δόμηση και οι νέες τεχνολογίες μπορούν να μειώσουν σημαντικά τις επιπτώσεις ενός μελλοντικού μεγάλου σεισμού.
Βενεζουέλα και Κολομβία, πού βρίσκονται τεκτονικά
Η Βενεζουέλα και η Κολομβία βρίσκονται γεωγραφικά στο βόρειο τμήμα της Νότιας Αμερικής και γεωλογικά σε ένα από τα πιο πολύπλοκα τεκτονικά σταυροδρόμια του πλανήτη, όπου τρεις κύριες τεκτονικές πλάκες (η Νοτιοαμερικανική πλάκα, η πλάκα της Καραϊβικής και η πλάκα Νάζκα) αλληλεπιδρούν, προκαλώντας σύνθετες ζώνες ρηγμάτων, είπε η κ. Πηλείδου.
Πρόσθεσε ότι οι σεισμογενείς χώρες αυτές είναι παγιδευμένες σε μια «τεκτονική μέγγενη», στην οποία οφείλεται και η ύπαρξη των Άνδεων.
Δύο διαφορετικής προέλευσης σεισμοί στην Βενεζουέλα και Κολομβία
Όπως είπε, ο διπλός σεισμός Βενεζουέλας (δύο διαδοχικοί σεισμοί με μεγέθη Mw7.2 και Mw7.5) στις 24/6/2026 σημειώθηκε στο όριο όπου δύο τεκτονικές πλάκες γλιστρούν οριζόντια η μία ως προς την άλλη, ενώ ο σεισμός Κολομβίας με μέγεθος Μw7.4 στις 10/8/2026 σημειώθηκε σε μια ζώνη όπου δύο πλάκες συγκρούονται μεταξύ τους και η μία βυθίζεται κάτω από την άλλη.
"Δύο λοιπόν - διαφορετικής προέλευσης - καταστροφικά σεισμικά γεγονότα παρόμοιου μεγέθους, που δεν σχετίζονται άμεσα αλλά σημειώθηκαν στο ίδια ευρύτερη τεκτονική γειτονιά" επισήμανε.
Είπε ότι λόγω της διαφορετικής τους τεκτονικής προέλευσης ο σεισμός Βενεζουέλας ήταν επιφανειακός ενώ ο σεισμός Κολομβίας είχε μεγάλο εστιακό βάθος (100-110km).
"Το γεγονός αυτό, όπως αποτυπώνεται στους χάρτες εδαφικών επιταχύνσεων, είχε ως αποτέλεσμα ο σεισμός Βενεζουέλας να έχει τοπικά πολύ ψηλή ένταση, ενώ ο σεισμός Κολομβίας να έχει τοπικά χαμηλότερη ένταση αλλά να επηρεάσει με έντονες εδαφικές δονήσεις μεγαλύτερη έκταση στην επιφάνεια της Γης" συνέχισε.
Ανέφερε ότι το μεγάλο εστιακό βάθος του σεισμού Κολομβίας έχει ευτυχώς μετριάσει την καταστροφικότητα του σε σχέση με τον σεισμό Βενεζουέλας, ο οποίος πέραν της επιφανειακής του φύσης ήταν και διπλός, προκαλώντας έτσι ιδιαίτερα σφοδρές και παρατεταμένες εδαφικές δονήσεις.
Πέραν από τις διαφορές αυτές όμως, σημείωσε, κάποιοι κοινοί δυσμενείς γεωλογικοί, εδαφικοί και κατασκευαστικοί παράγοντες συνέβαλαν ώστε οι συνέπειες και των δύο σεισμών να είναι τραγικές.
Αυτοί είναι τα χαλαρά και μπαζωμένα εδάφη, που λειτούργησαν σαν «σεισμικό μεγάφωνο», ενίσχυσαν τις εδαφικές δονήσεις και παρέτειναν τη διάρκεια τους.
"Τα ιδιαίτερα αυτά εδάφη προκάλεσαν επίσης αλυσιδωτά άλλα δυσάρεστα φαινόμενα όπως κατολισθήσεις και εδαφικές ρευστοποιήσεις. Επιπρόσθετα, τα κτίρια στις περιοχές αυτές δεν κατασκευάζονται με επαρκείς αντισεισμικές πρόνοιες. Στις τραγικές φωτογραφίες που δημοσιεύονται βλέπουμε κτίρια δομημένα από τούβλα ή πέτρες ή και πλίνθινα κτίσματα, χωρίς μεταλλικό οπλισμό, κάποια χωρίς ορατά θεμέλια" είπε η κ. Πηλείδου.
Γιατί δεν προκλήθηκε τσουνάμι;
Στην περιοχή της Καραϊβικής λειτουργεί σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης για τσουνάμι, το οποίο δημιουργήθηκε μετά από το καταστροφικό τσουνάμι του Ινδικού Ωκεανού του 2004.
Γιατί όμως δύο τόσο ισχυροί σεισμοί, με τόσο καταστροφικές συνέπειες δεν προκάλεσαν, ευτυχώς, τσουνάμι;
Όπως είπε η κ. Πηλείδου, κάποιος θα μπορούσε να πει ότι αυτό οφείλεται στο ότι τα επίκεντρα βρίσκονταν στη στεριά.
"Αυτό όμως δεν είναι απαραίτητα σωστό. Οι ισχυροί σεισμοί αυτής της τάξης μεγέθους σχετίζονται με μεγάλα ρήγματα, τα οποία μπορεί να εκτείνονται και υποθαλάσσια και, υπό προϋποθέσεις, να προκαλέσουν τσουνάμι" είπε.
Στις συγκεκριμένες περιπτώσεις, ανέφερε, κανένας από τους σεισμούς δεν προκάλεσε σημαντική κατακόρυφη μετακίνηση του θαλάσσιου πυθμένα έτσι ώστε να προκληθεί το φαινόμενο – ο σεισμός της Βενεζουέλας λόγω οριζόντιας κίνησης του ρήγματος, ενώ ο σεισμός της Κολομβίας λόγω του μεγάλου εστιακού του βάθους.
Στην Κύπρο κτίζουμε πιο σωστά;
Σε σχέση με την Κύπρο, η κ. Πηλείδου είπε ότι τον αντισεισμικό σχεδιασμό κτιρίων τον αναλαμβάνουν πολιτικοί μηχανικοί βασιζόμενοι στον χάρτη σεισμικών ζωνών και πρόσθεσε ότι οι σεισμικές ζώνες εκτιμούν στατιστικά πόσο ισχυρή μπορεί να είναι η εδαφική κίνηση σε κάθε περιοχή.
"Αποτελούν μέρος του σχετικού ευρωκώδικα, ως το βασικό εργαλείο για τον αντισεισμικό σχεδιασμό των κατασκευών" είπε.
Ως γεω-επιστήμονες, συνέχισε, "συμβάλλουμε στην προστασία από το φαινόμενο σεισμού στο δικό μας επίπεδο, μέσω της συνεχούς παρακολούθησης και αξιολόγησης της σεισμικότητας του κυπριακού χώρου, της μελέτης και χαρτογράφησης των ρηγμάτων και των γεωλογικών χαρακτηριστικών της περιοχής κτλ, έτσι ώστε τα αντισεισμικά μέτρα προστασίας της χώρας μας να βασίζονται σε ρεαλιστικά μοντέλα του σεισμικού κινδύνου της Κύπρου, μέσω ενός αξιόπιστου χάρτη σεισμικών ζωνών".
Είπε ότι οι σεισμικές ζώνες της Κύπρου που είναι τώρα σε εφαρμογή έχουν επίσημα εκδοθεί το 2004 και βασίστηκαν στα διαθέσιμα δεδομένα πριν από το 1994.
Αναθεώρηση σεισμικών ζωνών στην Κύπρο
"Βρισκόμαστε εδώ και ένα χρόνο σε διαδικασία αναθεώρησης των σεισμικών ζωνών της Κύπρου σε συνεργασία με εμπειρογνώμονες από Κύπρο και το εξωτερικό" είπε στο ΚΥΠΕ η κ. Πηλείδου.
Σε ερώτηση γιατί αναθεωρούνται τώρα, απάντησε ότι "επειδή πλέον έχουμε πολύ καλύτερη γνώση των ρηγμάτων της περιοχής μας, διαθέτουμε λεπτομερείς και ακριβείς καταλόγους της σεισμικότητας της περιοχής μας, και έχουμε πλέον ολοκληρώσει μικροζωνικές μελέτες στα κύρια αστικά μας κέντρα, οι οποίες δίνουν με λεπτομέρεια την συμπεριφορά των εδαφών μας κάτω από συνθήκες σεισμού".
Επίσης, είπε ότι ο Ευρωκώδικας 8 (ο οποίος καθορίζει τα ευρωπαϊκά πρότυπα για τον αντισεισμικό σχεδιασμό των κατασκευών) βρίσκεται τώρα σε περίοδο ανανέωσης.
Κάθε χώρα, είπε η κ. Πηλείδου, προσαρμόζει τον ευρωκώδικα στις δικές της γεωλογικές συνθήκες, μέσω ενός εθνικού προσαρτήματος.
"Έτσι οι αναθεωρημένες σεισμικές ζώνες θα έρθουν σύντομα να ενσωματωθούν στο σχετικό προσάρτημα της Κύπρου του νέου ευρωκώδικα" τόνισε.
Η κ. Πηλείδου είπε στο ΚΥΠΕ ότι "η απάντηση λοιπόν είναι ναι, στην Κύπρο κτίζουμε πλέον με αυστηρές προδιαγραφές, και με ανανεωμένα επιστημονικά δεδομένα ενισχύουμε την ανθεκτικότητα των κατασκευών μας ακόμη περισσότερο απέναντι στον σεισμικό κίνδυνο".
Συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης για σεισμούς
Όπως ανέφερε στο ΚΥΠΕ η κ. Πηλείδου, σε κάποιες χώρες άρχισαν να λειτουργούν συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης για σεισμούς.
Εξήγησε ότι χρησιμοποιώντας σεισμικούς αισθητήρες, τα συστήματα αυτά κάνουν ένα γρήγορο υπολογισμό των παραμέτρων του σεισμού - που βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη - και αποστέλλουν ηλεκτρονικά μηνύματα σε μακρινές περιοχές, πριν φτάσουν οι ισχυρές δονήσεις, εκμεταλλευόμενα το γεγονός ότι τα ηλεκτρονικά σήματα διαδίδονται με την ταχύτητα του φωτός, ενώ τα σεισμικά κύματα διαδίδονται με χαμηλότερες ταχύτητες (μερικά χιλιόμετρα ανά δευτερόλεπτο).
Με αυτό τον τρόπο, υπέδειξε, η τεχνολογία μας βοηθά να ενημερωνόμαστε και να αντιδρούμε πριν μας προλάβει η φύση.
Διευκρίνισε ότι τα συστήματα αυτά αν και δεν προβλέπουν σεισμούς, προσφέρουν κάποτε πολύτιμο χρόνο (έστω δευτερόλεπτα) για προστασία και για αυτοματισμούς ασφαλείας όπως για παράδειγμα φρενάρισμα των τρένων, άνοιγμα ανελκυστήρων στον πλησιέστερο όροφο, άνοιγμα ηλεκτρομαγνητικών εξόδων κινδύνου για εκκένωση των κτιρίων, διακοπή παροχών φυσικού αερίου και ηλεκτρικού ρεύματος, κατάλληλα μέτρα σε βιομηχανικές γραμμές παραγωγής, data centers, χειρουργικά συστήματα κτλ.
Μπορεί να εφαρμοστεί στην Κύπρο;
Στο ερώτημα κατά πόσον αυτό το σύστημα μπορεί να εφαρμοστεί στην Κύπρο, είπε ότι αυτό θα είναι δύσκολο.
"Eίναι δύσκολο να εφαρμοστεί ένα κλασικό τέτοιο σύστημα στην Κύπρο με επιτυχία" είπε η κ. Πηλείδου και εξήγησε "αφού οι θέσεις των αισθητήρων εδαφικής κίνησης και η γεωγραφική κατανομή της σεισμικότητας της Κύπρου, σε συνδυασμό με την έκταση του νησιού μας, αλλά και τις ταχύτητες διάδοσης των σεισμικών κυμάτων μέσα από το εσωτερικό της Γης, καθιστούν αδύνατη την έγκαιρη προειδοποίηση".
Υπάρχει όμως το Google Android Earthquake Alerts που λειτουργεί και στην Κύπρο Η κ. Πηλείδου αναφέρθηκε στο Google Android Earthquake Alerts, που χρησιμοποιεί περισσότερα από 2 δισεκατομμύρια κινητά Android των πολιτών παγκοσμίως, μέσω των ενσωματωμένων αισθητήρων κίνησης που διαθέτουν, ως ένα παγκόσμιο, ψηφιακό, πυκνό, ζωντανό σεισμολογικό δίκτυο.
Το σύστημα, εξήγησε, εκτιμά γρήγορα τις παραμέτρους ενός σεισμού και στέλνει ειδοποιήσεις σε κινητά τηλέφωνα σε περιοχές όπου αναμένονται ισχυρές δονήσεις.
"Μπορεί να δώσει προειδοποίηση λίγων δευτερολέπτων, ή και να μην προλάβει, αφού χρειάζεται χρόνος τόσο για τους υπολογισμούς όσο και για τη διαβίβαση των προειδοποιήσεων" είπε.
Το σύστημα λειτουργεί στην Κύπρο τα τελευταία χρόνια και ενεργοποιήθηκε εν μέρει στους δύο Μ>5.0 σεισμούς της Πάφου του 2025.
"Σε κάποιες περιπτώσεις έδωσε πολύτιμα δευτερόλεπτα προειδοποίησης" είπε η κ. Πηλείδου.
Καταληκτικά, ανέφερε ότι οι σεισμοί εξακολουθούν να μην προβλέπονται., σημειώνοντας ωστόσο ότι αυτό όμως δεν σημαίνει ότι είμαστε ανυπεράσπιστοι.
"Η επιστημονική γνώση, η σωστή αντισεισμική δόμηση και οι νέες τεχνολογίες μπορούν να μειώσουν σημαντικά τις επιπτώσεις ενός μελλοντικού μεγάλου σεισμού" είπε.
Και αυτό, είπε η κ. Πηλείδου, είναι ίσως το σημαντικότερο μήνυμα που μας αφήνουν οι τραγωδίες της Βενεζουέλας και Κολομβίας.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
