Ξεκινώντας από την κεντρική φωτογραφία του θέματος, πρόκειται για τον τότε Διευθυντή των Κεντρικών Φυλακών, Γιώργο Τρυφωνίδη. Από τις πιο σκοτεινές περιόδους στην ιστορία του Σωφρονιστικού Ιδρύματος, όπου μετά από σειρά καταδικαστικών αποφάσεων των αρμόδιων ευρωπαϊκών οργάνων και του ΕΔΑΔ, τις έξι αυτοκτονίες μέσα σε μερικούς μήνες, τον ομαδικό βιασμό κρατουμένου (σ.σ που μετέφεραν άλλο κρατούμενο για εξέταση στο νοσοκομείο) και τις γενικότερα άθλιες συνθήκες διαβίωσης, με βία, ελλιπή σίτιση, κακομεταχείριση και εξεγέρσεις, ο κ. Τρυφωνίδης απομακρύνθηκε από τη θέση του.
Όλα αυτά συνέβησαν επί διακυβέρνησης ΑΚΕΛ, η οποία, με βάση αποφάσεις ευρωπαϊκών δικαστηρίων και εκθέσεις της CPT και της Επιτρόπου Διοικήσεως, έχει καταγραφεί ως το χειρότερο κεφάλαιο στην ιστορία των Κεντρικών Φυλακών. Μια περίοδος που μνημονεύεται μέχρι σήμερα από τους ίδιους τους κρατουμένους και τους δεσμοφύλακες, αλλά την οποία το ΑΚΕΛ επιλέγει να αγνοεί, κουνώντας το δάκτυλο στις επόμενες Κυβερνήσεις προς εξυπηρέτηση πολιτικών σκοπιμοτήτων.
Γιατί, σε αντίθετη περίπτωση, το ΑΚΕΛ -που σήμερα εμφανίζεται «ευαισθητοποιημένο» για την κατάσταση στις Φυλακές, με αφορμή την απόλυση του συνδικαλιστή Γιώργου Μαλτέζου- θα έπρεπε να είχε κινητοποιηθεί μετά τις εκθέσεις της CPT το 2023, οι οποίες έκρουαν τον κώδωνα του κινδύνου. Θα έπρεπε να είχε αντιδράσει για τα βίντεο σεξουαλικού περιεχομένου και τους κρατούμενους που κοιμούνται στα πατώματα που δημοσίευσε η Annie Alexui, για τους καθημερινούς ξυλοδαρμούς που καταγράφονται στα ΜΜΕ, για τις διαδοχικές συλλήψεις και τις δικογραφίες που καταχωρίστηκαν στα Δικαστήρια για εγκλήματα (σ.σ. πέραν των 20 μέσα σε δύο χρόνια) τα οποία οργανώθηκαν από τις Φυλακές, για τις άθλιες συνθήκες διαβίωσης, για τα μηνύματα σεξουαλικού περιεχομένου μεταξύ στελέχους και θεραπευόμενου της Αγίας Σκέπης, τα οποία συνιστούν τη διάπραξη ποινικών αδικημάτων, για τα άτυπα κέντρα εξουσίας που δημιούργησαν ισχυροί κρατούμενοι και, γενικότερα, για ολόκληρη την κατάσταση.
Μια κατάσταση που, κατά παραδοχή της πλειοψηφίας των δεσμοφυλάκων και κρατουμένων, ξέφυγε από κάθε έλεγχο τα τελευταία δύο χρόνια. Ωστόσο, το ΑΚΕΛ δεν έδειξε να... κόπτεται, σε αντίθεση με σήμερα, όπου φαίνεται να αξιοποιεί τα προβλήματα για αντιπολιτευτικούς λόγους, αγνοώντας δύο βασικά δεδομένα.
Πρώτον, τις μαύρες σελίδες των Κεντρικών Φυλακών επί διακυβέρνησής του, γεγονός που σημαίνει ότι δεν βρίσκεται σε θέση να κάνει μαθήματα σε εκείνους που, αποδεδειγμένα και με βάση τις εκθέσεις των ευρωπαϊκών θεσμών, άλλαξαν την κατάσταση που είχε δημιουργηθεί επί ΑΚΕΛ.
Δεύτερον, ότι η σημερινή κατάσταση δημιουργήθηκε τα τελευταία τρία χρόνια, σύμφωνα με τις ίδιες εκθέσεις (σ.σ. εκτός αν το ΑΚΕΛ αμφισβητεί την CPT και το ΕΔΑΔ), χωρίς το ίδιο να επιδείξει ουσιαστικό ενδιαφέρον για τα προβλήματα, αρκούμενο σε περιστασιακές ανακοινώσεις με αφορμή την επικαιρότητα, για σκοπούς αντιπολίτευσης και όχι επειδή πραγματικά ανησυχεί για την κατάσταση που έχει διαμορφωθεί.
Και για να είμαστε πιο ακριβείς... Επί ΑΚΕΛ, με βάση στοιχεία, δικαστικές αποφάσεις και επίσημες εκθέσεις, μεταξύ άλλων καταγράφονται τα ακόλουθα:
- Είχαν εντοπιστεί εκατοντάδες κινητά τηλέφωνα κρυμμένα στο γραφείο του τότε Διευθυντή των Φυλακών, τα οποία, σύμφωνα με τα στοιχεία, είχε αποκρύψει ο καθαριστής του γραφείου του και μεταφέρονταν εντός των Φυλακών μέσα σε κασόνια. Παρ' όλα αυτά, δεν διατάχθηκε καμία ποινική έρευνα. (σ.σ. κεντρική φωτογραφία)
- Ο κατάδικος Α.Π. καταδικάστηκε σε ποινή ισόβιας κάθειρξης για φόνο εκ προμελέτης. Ενώ εξέτιε την ποινή του, κατά το ένατο έτος της κράτησής του, καταδικάστηκε το 2011 από το Κακουργιοδικείο Λευκωσίας ως αυτουργός για τη διάπραξη νέων ποινικών αδικημάτων. Του επιβλήθηκε ποινή φυλάκισης 20 μηνών για έγκλημα που οργανώθηκε μέσα από τις Φυλακές.
- Ο Α.Ο., ενώ εξέτιε ποινή φυλάκισης τεσσάρων ετών για συνωμοσία προς διάπραξη κακουργήματος, κατά το δεύτερο έτος της ποινής του συνωμότησε, το 2012, για να δολοφονήσει τον τότε Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας με εργοστασιακό αντιαρματικό HAR-66. Το έγκλημα σχεδιάστηκε μέσα από τις Φυλακές.
- Ο κατάδικος Σ.Α., ενώ εξέτιε το όγδοο έτος της ποινής του για υποθέσεις ναρκωτικών, σχεδίασε το 2014 την εισαγωγή δυόμισι κιλών κοκαΐνης από το εξωτερικό στην Κύπρο. Το 2015 καταδικάστηκε σε ποινή φυλάκισης 15 ετών από το Κακουργιοδικείο Λάρνακας ως ο ιθύνων νους της εγκληματικής ενέργειας, την οποία σχεδίασε μέσα από τις Φυλακές, επικοινωνώντας μέσω κινητών τηλεφώνων με τους συνεργάτες του. Το γεγονός αυτό επιβεβαιώθηκε και ενώπιον του Δικαστηρίου. Όπως καταγράφεται στην απόφαση, «επιστράτευσε τα μεγάλα μέσα με την πρόσληψη δολοφόνων με έδρα την Ελλάδα», οι οποίοι αναζητούνταν ως «πληρωμένοι εκτελεστές».
- Ο κατάδικος Σ.Α., κατά το τρίτο έτος της εικοσαετούς ποινής φυλάκισής του, βρέθηκε να είναι ο πρώτος ύποπτος για τη δολοφονία προσώπου το 2009, το οποίο θεωρούσε υπεύθυνο για την καταδίκη του σε 20ετή φυλάκιση, λόγω εισαγωγής πέντε κιλών κοκαΐνης το 2006. Μάλιστα, εντοπίστηκαν κινητά τηλέφωνα από τα οποία επιβεβαιώθηκε ότι επικοινωνούσε τόσο με τους δύο συνεργάτες του όσο και με άλλα πρόσωπα στο εξωτερικό.
- Με δημόσιες δηλώσεις του στις 6 Σεπτεμβρίου 2009, ο τότε Υπουργός Δικαιοσύνης ανέφερε ότι το πρόβλημα της διακίνησης ναρκωτικών ήταν υπαρκτό και ότι, εκείνη την περίοδο, οι μισοί κρατούμενοι στις Φυλακές έκαναν χρήση ναρκωτικών ουσιών. Μάλιστα, είχε δηλώσει ότι «οι νονοί ελέγχουν τις Φυλακές», ζητώντας τη συμβολή όλων των αρμόδιων θεσμικών οργάνων.
- Έκθεση της CPT, ημερομηνίας 6 Δεκεμβρίου 2012, κατέγραφε το σοβαρό πρόβλημα των ναρκωτικών και συνέστηνε την εντατικοποίηση των προσπαθειών για την ανάπτυξη ολοκληρωμένης θεραπευτικής στρατηγικής για τους χρήστες, λόγω της αυξημένης χρήσης ναρκωτικών εντός του σωφρονιστικού συστήματος.
- Έξι αυτοκτονίες μέσα σε λιγότερο από έναν χρόνο.
- Υψηλό ποσοστό υποτροπής, που ξεπερνούσε το 50%.
- 36 σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, σύμφωνα με εκθέσεις της Επιτρόπου, αρμόδιων επιτροπών του Συμβουλίου της Ευρώπης και των Ηνωμένων Εθνών.
- Καταδικαστικές αποφάσεις του ΕΔΑΔ και αγωγές.
Η επιμονή που δείχνει... εμμονή
Ως γνωστόν, μετά το 2014 τα ηνία των Κεντρικών Φυλακών ανέλαβε η Άννα Αριστοτέλους, η οποία παρέμεινε στη θέση της για οκτώ χρόνια και αποτελεί τη μακροβιότερη Διευθύντρια του Σωφρονιστικού Ιδρύματος. Με ανθρωποκεντρική προσέγγιση προχώρησε σε ριζοσπαστικές αλλαγές και κατάφερε, μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα, να αλλάξει την κατάσταση στο Τμήμα.
Η νέα διοίκηση υιοθέτησε μια εντελώς διαφορετική φιλοσοφία. Από τον αυταρχισμό και τον φόβο, οι Φυλακές πέρασαν σε μια ανθρωποκεντρική προσέγγιση, με έμφαση στη στήριξη των κρατουμένων, στην εκπαίδευση, στην παιδεία και στον σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Τα πιο πάνω δεν αποτελούν αυθαίρετο συμπέρασμα, αλλά βασίζονται στις εκθέσεις της Επιτροπής Πρόληψης κατά των Βασανιστηρίων (CPT). Οι αυτοκτονίες μηδενίστηκαν, η βία περιορίστηκε στα ελάχιστα επίπεδα, το ποσοστό υποτροπής των κρατουμένων μειώθηκε κατακόρυφα, από το 50% στο 14%, ενώ η εικόνα των Φυλακών της Κύπρου αναβαθμίστηκε διεθνώς.
Οι εκθέσεις της CPT εκείνης της περιόδου έκαναν λόγο για «εντυπωσιακή πρόοδο», «ριζική αλλαγή κουλτούρας» και «πρότυπες πρακτικές». Η Κύπρος, από παράδειγμα προς αποφυγή, εξελίχθηκε σε παράδειγμα μεταρρύθμισης, σε σημείο που αντιπροσωπείες ευρωπαϊκών χωρών επισκέπτονταν το νησί για να μελετήσουν το νέο σωφρονιστικό μοντέλο. Παράλληλα, η σωφρονιστική πολιτική που εφαρμοζόταν προωθούνταν από το Συμβούλιο της Ευρώπης προς τα κράτη-μέλη, ενώ η Άννα Αριστοτέλους διορίστηκε και μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του EUROPRIS, σημαντικής ευρωπαϊκής οργάνωσης που δραστηριοποιείται στον τομέα των φυλακών και των σωφρονιστικών υπηρεσιών. Ήταν η πρώτη φορά που η Κύπρος εκπροσωπήθηκε στον συγκεκριμένο οργανισμό.
Η περίοδος της Άννας Αριστοτέλους ολοκληρώθηκε το 2022. Από τότε μέχρι σήμερα έχουν αλλάξει τέσσερις αναπληρωτές Διευθυντές: Η Μαρία Σιαλή, ο Ιωάννης Καπνουλλάς, ο Χάρης Φιλιππίδης, ο Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης και σήμερα εκ νέου η Μαρία Σιαλή.
Επίσης, από το 2019 και μετά, όταν αποχώρησε ο τότε Υπουργός Δικαιοσύνης Ιωνάς Νικολάου, από το Υπουργείο πέρασαν έξι υπουργοί: Ο Γιώργος Λ. Σαββίδης, η Έμιλυ Γιολίτη, η Στέφη Δράκου, η Άννα Κουκκίδη-Προκοπίου, ο Μάριος Χαρτσιώτης και σήμερα ο Κώστας Φυτιρής.
Το ΑΚΕΛ, με αφορμή την απόλυση του συνδικαλιστή Γιώργου Μαλτέζου, παρά τα όσα καταγράφονται τα τελευταία χρόνια και παρά τις εκθέσεις της CPT από το 2023 -οι οποίες οδήγησαν ακόμη και σε έκτακτες επισκέψεις στην Κύπρο λόγω της κατάστασης- εμφανίστηκε ξαφνικά ευαισθητοποιημένο για όσα εκτυλίσσονται στο Σωφρονιστικό Ίδρυμα.
Μεταξύ άλλων, στην ανακοίνωσή του αναφέρει: «Χρήση και διακίνηση ναρκωτικών ουσιών, βιασμοί, πώληση αλκοόλ, πώληση και χρήση κινητών τηλεφώνων, μέσω των οποίων οργανώνονταν εγκληματικές ενέργειες μέσα από τις Φυλακές, κατά παραγγελία ξυλοδαρμοί, μαχαιρώματα, αυτοκτονίες και τόσα άλλα. Φαινόμενα τα οποία επί θητείας Ιωνά Νικολάου και διεύθυνσης Άννας Αριστοτέλους πολλαπλασιάστηκαν, κάνοντας τις Κεντρικές Φυλακές να θυμίζουν σωφρονιστικό ίδρυμα τριτοκοσμικής χώρας».
Ξεκινώντας από αυτό το σημείο της ανακοίνωσης, πέραν του ότι το ΑΚΕΛ εμφανίζεται ξαφνικά να ανακαλύπτει την... ταχινόπιτα -παρότι τα περιστατικά αυτά καταγράφονται καθημερινά εδώ και δύο χρόνια χωρίς να επιδείξει την ίδια ευαισθησία- η επιμονή του να στοχοποιεί αποκλειστικά μια συγκεκριμένη περίοδο δημιουργεί την εντύπωση εμμονής.
Και αυτό διότι, όταν από το 2019 και μετά έχουν αλλάξει έξι υπουργοί και όταν από το 2022 και μετά έχουν αλλάξει τέσσερις Διευθυντές, αλλά εξακολουθείς να επιμένεις σε μια περίοδο θητείας -εκείνη της Άννας Αριστοτέλους και του Ιωνά Νικολάου- η οποία, σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές εκθέσεις, υπήρξε η αποτελεσματικότερη, τότε το πραγματικό πρόβλημα του κόμματος φαίνεται να είναι διαφορετικό, χωρίς να μπορεί να δοθεί διαφορετική εξήγηση.
Σε αυτό προστίθεται και το γεγονός ότι το ΑΚΕΛ, στην ανακοίνωσή του, προσπερνά πλήρως τις θητείες μετά το 2022, όταν οι αρνητικές εκθέσεις της CPT επανήλθαν με αυστηρές προειδοποιήσεις και σοβαρές αναφορές για παραβιάσεις, ξυλοδαρμούς, βιασμούς, εγκλήματα κ.λπ.
Αντί να αναφερθεί στον Ιωάννη Καπνουλλά, στον Χάρη Φιλιππίδη και στον Κωνσταντίνο Κωνσταντινίδη, επί των οποίων καταγράφηκαν τα σχετικά ευρήματα των εκθέσεων, επιλέγει να κατονομάσει την Άννα Αριστοτέλους.
Μάλιστα, δεν αναφέρει ούτε το όνομα της νυν αναπληρώτριας Διευθύντριας, Μαρίας Σιαλή, εναντίον της οποίας και κατά τη διάρκεια της θητείας της υποβλήθηκε σωρεία καταγγελιών και με την οποία ήρθε σε σύγκρουση, τόσο όλοι οι προηγούμενοι Διευθυντές που αποχώρησαν, όσο και ο συνδικαλιστής Γιώργος Μαλτέζος, για την απόλυση του οποίου το ΑΚΕΛ κινητοποιήθηκε.
Ωστόσο, υπάρχει ακόμη ένα ενδιαφέρον στοιχείο στην ανακοίνωση του ΑΚΕΛ. Συγκεκριμένα, αναφέρει ότι: «Η κατάσταση παραμένει η ίδια και επί διακυβέρνησης Χριστοδουλίδη, με τον υπόκοσμο να κάνει ακόμη κουμάντο στις Κεντρικές Φυλακές, εξαιτίας της αδράνειας των εκάστοτε διευθύνσεων και των αρμόδιων υπουργών».
Έχει απόλυτο δίκαιο το ΑΚΕΛ όταν αναφέρει ότι ο υπόκοσμος κάνει κουμάντο στις Κεντρικές Φυλακές. Πρόκειται για κάτι που καταγράφεται και στην τελευταία έκθεση της Επιτροπής Πρόληψης κατά των Βασανιστηρίων (σ.σ. 2025), η οποία κάνει λόγο για ισχυρούς κρατουμένους που επιβάλλουν άτυπες ποινές και κανόνες, με τις ευλογίες, μάλιστα, ορισμένων μελών του προσωπικού των Φυλακών.
Ωστόσο, το ίδιο ίσχυε και επί διακυβέρνησης ΑΚΕΛ, όταν, σύμφωνα με πέντε δικαστικές αποφάσεις, οργανώθηκαν σοβαρά εγκλήματα μέσα από το Σωφρονιστικό Ίδρυμα. Το σοβαρότερο από αυτά ήταν το σχέδιο δολοφονίας του τότε Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας με αντιαρματική ρουκέτα. Επί διακυβέρνησης ΑΚΕΛ!
Συμπερασματικά, όσοι πραγματικά νοιάζονται για την κατάσταση στις Κεντρικές Φυλακές, η οποία, κατά κοινή παραδοχή βρίσκεται εκτός ελέγχου, οφείλουν να λειτουργήσουν με τρόπο που να εξυπηρετεί το συμφέρον τόσο των δεσμοφυλάκων όσο και των κρατουμένων, μακριά από... φαντάσματα.
Οι αποσπασματικές αντιδράσεις, από οποιοδήποτε, που εκδηλώνονται στον απόηχο άλλων γεγονότων ή για λόγους αντιπολίτευσης και εξυπηρέτησης πολιτικών σκοπιμοτήτων, δεν συμβάλλουν στη βελτίωση της κατάστασης ούτε αποδεικνύουν πραγματικό ενδιαφέρον για την ουσία του προβλήματος.
Αντιθέτως, δημιουργούν την εντύπωση ότι ορισμένοι λειτουργούν με διαφορετικές προτεραιότητες, την ώρα που οι ζωές των ανθρώπων -είτε πρόκειται για κρατουμένους είτε για δεσμοφύλακες- δεν μπορούν και δεν πρέπει να καθορίζονται από αλλότρια κίνητρα.
Υ.Γ Τον Σεπτέμβριο του 2020, ο γενικός γραμματέας του ΑΚΕΛ Στέφανος Στεφάνου είχε απαντήσει στα πυρά της Κυβέρνησης: «Στο τέλος φταίει ο Χριστόφιας, παρότι η ίδια βρίσκεται στον όγδοο χρόνο της διακυβέρνησής της». Κάπως έτσι, ωστόσο, εξελίσσεται και η αντίδραση του ΑΚΕΛ για τις Φυλακές. Έχει τέσσερα χρόνια (σ.σ επί Άννας Αρισοτέλους) και επτά (σ.σ επί Ιωνά Νικολάου) και για όλα όσα συμβαίνουν τόσα χρόνια μετά, για το ΑΚΕΛ ευθύνεται η Αριστοτέλους και ο Νικολάου. Στα δέκα χρόνια δηλαδή, πάλι οι ίδιοι θα ευθύνονται;
