Τρία σημαντικά θέματα έθεσε ενώπιον της Επιτροπής Εσωτερικών, ο αρμόδιος υπουργός, Κωνσταντίνος Ιωάννου, στην πρώτη εθιμοτυπική συνάντηση με τη νέα σύσταση της Επιτροπής μετά τις εκλογές. Συγκεκριμένα, ο υπουργός Εσωτερικών υπέδειξε πως οι προτεραιότητες του Υπουργείου είναι οι επικίνδυνες οικοδομές, οι κοινόκτητες οικοδομές και η πολιτική προστασία, εκφράζοντας την ελπίδα ότι σε συνεργασία με την Επιτροπή, θα καθοριστούν χρονοδιαγράμματα για να εξεταστούν και να προωθηθούν.
Ο υπουργός Εσωτερικών, αφού ευχαρίστησε την Επιτροπή για την πρόσκληση και εξέφρασε την ετοιμότητά του για να συνεχίσουν τη συνεργασία τους και να εργαστούν για να δώσουν λύσεις στα προβλήματα που απασχολούν την καθημερινότητα των πολιτών, επεσήμανε πως «η προηγούμενη κοινοβουλευτική περίοδος ήταν ομολογουμένως ιδιαίτερα απαιτητική, αλλά και παραγωγική. Κατά τη διάρκειά της, είχαμε την ψήφιση πολύ σημαντικών νομοθετημάτων, κυρίως εκείνων που αφορούν τη μεταρρύθμιση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, για τα οποία συνεργαστήκαμε με εποικοδομητική διάθεση και σε πνεύμα συναίνεσης. Θα ήθελα να σας ευχαριστήσω για τη συνεργασία που είχαμε την προηγούμενη τριετία και να σας επαναλάβω αυτό που έχω αναφέρει πολλές φορές και δημόσια, ότι τόσο εγώ προσωπικά όσο και οι Υπηρεσίες του Υπουργείου Εσωτερικών, θα συνεχίσουμε και θα ενισχύσουμε τη συνεργασία μας με όλα τα κοινοβουλευτικά κόμματα και πρωτίστως με τα μέλη της Επιτροπής Εσωτερικών, έτσι ώστε διασφαλίσουμε τον κοινό μας στόχο, που είναι η βελτίωση της καθημερινότητας των πολιτών».
Στη συνέχεια σημείωσε ότι «παρά το εύρος των αρμοδιοτήτων που απασχολούν το Υπουργείου Εσωτερικών και, κατ’ επέκταση, την Επιτροπή, ως Υπουργείο ιεραρχούμε ψηλά στις προτεραιότητές μας για προώθηση από το Κοινοβούλιο τρία σημαντικά νομοσχέδια που αφορούν τις επικίνδυνες οικοδομές, τις κοινόκτητες οικοδομές και την αναδιοργάνωση της πολιτικής προστασίας».
Όπως εξήγησε ο κ. Ιωάννου πρόκειται για τρεις σημαντικές νομοθεσίες και σε συνεργασία με την Επιτροπή, θα καθορίσουν χρονοδιάγραμμα για να εξεταστούν τα συγκεκριμένα θέματα.
Επικίνδυνες οικοδομές
Αναφορικά με το πρώτο θέμα, τις επικίνδυνες οικοδομές, ο υπουργός Εσωτερικών θέλησε να δώσει έμφαση στο ζήτημα των επικίνδυνων οικοδομών, «για το οποίο βρίσκεται κατατεθειμένη στην Επιτροπή πρόταση νόμου που είχε συνδιαμορφωθεί από τον τότε βουλευτή Μαρίνο Μουσιούττα και τις Υπηρεσίες του Υπουργείου Εσωτερικών. Τα πρόσφατα γεγονότα με την κατάρρευση μπαλκονιών πολυκατοικιών και προηγουμένως το τραγικό συμβάν στην Γερμασόγεια όπου χάσαμε δύο συνανθρώπους μας, έφεραν στον δημόσιο διάλογο την ανάγκη εντατικοποίησης της προσπάθειας για την προστασία των πολιτών».
Ο Κωνσταντίνος Ιωάννου υπενθύμισε πως «την αρμοδιότητα για τις επικίνδυνες οικοδομές έχουν από 1η Ιουλίου 2024 οι Επαρχιακοί Οργανισμοί Αυτοδιοίκησης, ως οι Οικοδομικές Αρχές και σε αυτό το πλαίσιο καλούνται να εφαρμόσουν την υφιστάμενη νομοθεσία, που θα πρέπει να σημειώσουμε ότι ήδη παρέχει σημαντικά εργαλεία και δίνει τη δυνατότητα λήψης συγκεκριμένων μέτρων από τις αρμόδιες αρχές. Παρόλα αυτά, μέσα και από τη συζήτηση μαζί με τους ΕΟΑ, το Υπουργείο αναγνώρισε την ανάγκη ενίσχυσης των Οργανισμών με περισσότερα νομοθετικά εργαλεία, έτσι ώστε να διασφαλιστεί ότι θα είναι σε θέση να λαμβάνουν αποτελεσματικότερα μέτρα για την άρση της ακαταλληλότητας και της επικινδυνότητας των οικοδομών».
Ο υπουργός Εσωτερικών, στη συνέχεια, τόνισε πως «η πρόταση που έχετε ενώπιον σας έχει ως κύριο στόχο την ενίσχυση του υφιστάμενου νομοθετικού πλαισίου με επιπρόσθετους τρόπους παρέμβασης. Επιπλέον, σκοπός της πρότασης νόμου είναι να αυστηροποιηθούν κάποιες πρόνοιες και να εφαρμοστούν πιο γρήγορες και ευέλικτες διαδικασίες που να εξασφαλίζουν πρώτα από όλα την ασφάλεια των πολιτών».
Ο Κωνσταντίνος Ιωάννου θέλησε να ξεκαθαρίσει και την εικόνα αναφορικά με το ζήτημα της επικινδυνότητας, σημειώνοντας πως διαφέρει ανάλογα με την οικοδομή και εξήγησε πως μία επικίνδυνη οικοδομή δεν είναι απαραίτητα κατεδαφιστέα ή υπό εκκένωση. «Στις πλείστες περιπτώσεις πρόκειται για οικοδομές, οι οποίες χρήζουν επιδιόρθωσης και, για τον λόγο αυτό, με δικές μας παροτρύνσεις και με τη συνεργασία του ΕΤΕΚ, χαρτογραφήθηκε το εύρος του προβλήματος και ο βαθμός επικινδυνότητας των οικοδομών, ώστε οι ΕΟΑ να προχωρήσουν με τη λήψη των απαραίτητων μέτρων κατά περίπτωση».
Το Υπουργείο, σημείωσε ο κ. Ιωάννου «αντιλαμβανόμενο τις πρακτικές δυσκολίες που υπάρχουν και τη χρονοβόρα διαδικασία ανάκτησης από τους ιδιοκτήτες των χρημάτων που δαπανούν οι ΕΟΑ σε περιπτώσεις αυτόβουλης λήψης μέτρων για άρση της επικινδυνότητας ενός κτηρίου, έθεσε στη διάθεση των ΕΟΑ ποσό περίπου €2 εκατομμυρίων, ώστε να διασφαλιστεί η ρευστότητά τους σε προσωρινή βάση για τον θέμα αυτό. Θα ήθελα να διασαφηνίσω, ωστόσο, όπως έχει καθοριστεί και στη σχετική εγκύκλιο του Υπουργείου που στάλθηκε στους ΕΟΑ, ότι η λήψη μέτρων για άρση της επικινδυνότητας από τους Οργανισμούς πρέπει να είναι το έσχατο μέτρο και αφού έχουν εξαντληθεί όλες οι υπόλοιπες πρόνοιες που προβλέπονται στη νομοθεσία».
Στη συνέχεια, ο υπουργός Εσωτερικών τόνισε ότι «θέλω σε αυτό να είμαι ξεκάθαρος, η πρωταρχική ευθύνη συντήρησης, επιδιόρθωσης και διατήρησης των κτηρίων σε καλή και ασφαλή κατάσταση ανήκει στους ιδιοκτήτες τους, οι οποίοι, πέραν από το δικαίωμα αξιοποίησης της περιουσίας τους έχουν και υποχρεώσεις, τις οποίες δεν πρέπει κανένας να παραμελεί. Γνωρίζω ότι και για την Επιτροπή αποτελεί προτεραιότητα η επίλυση αυτού του πολύ σοβαρού θέματος και είμαι βέβαιος ότι θα εξεταστεί κατά προτεραιότητα».
Κοινόκτητες οικοδομές
Το δεύτερο νομοσχέδιο που έθεσε ενώπιον των μελών της Επιτροπής Εσωτερικών ο Κωνσταντίνος Ιωάννου είναι οι κοινόκτητες οικοδομές, που όπως επεσήμανε συνδέεται με το ζήτημα των επικίνδυνων οικοδομών και, συγκεκριμένα τις ευθύνες που έχουν όλοι οι ιδιοκτήτες διαμερισμάτων, αφορά τη διαχείριση των κοινόκτητων οικοδομών.
«Είναι γεγονός –και το βιώνουμε όλοι καθημερινά- ότι σήμερα, χιλιάδες κοινόκτητες οικοδομές σε ολόκληρη την Κύπρο λειτουργούν χωρίς ουσιαστική διαχείριση ή εποπτεία. Σε μεγάλο αριθμό εξ αυτών, δεν υπάρχουν ενεργές διαχειριστικές επιτροπές, ενώ σε άλλες οι διαχειριστικές επιτροπές αδυνατούν να επιβάλουν βασικές υποχρεώσεις. Οι συνέπειες αυτού του φαινομένου επηρεάζουν την καθημερινότητα χιλιάδων συμπολιτών μας που διαμένουν σε πολυκατοικίες. Προστριβές μεταξύ ενοίκων, μη καταβολή κοινοχρήστων, αδυναμία αποτελεσματικής εφαρμογής της υφιστάμενης νομοθεσίας και απροθυμία για συντήρηση των κτηρίων οδηγούν αναπόφευκτα σε ανεπαρκή συντήρηση των οικοδομών και, κατ’ επέκταση, στη δημιουργία επικίνδυνων και ακατάλληλων συνθηκών διαβίωσης, με άμεσες επιπτώσεις στην ασφάλεια των ενοίκων και τη δημόσια υγεία».
Ο κ. Ιωάννου υπέδειξε, δε, ότι «έχοντας εντοπίσει ότι το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο δεν παρέχει τα απαραίτητα εργαλεία για την αποτελεσματική διαχείριση των κοινόκτητων οικοδομών, ούτε προβλέπει επαρκείς μηχανισμούς εποπτείας και επιβολής, καταθέσαμε από τον Αύγουστο του 2023, εδώ δηλαδή και τρία χρόνια, ένα ολοκληρωμένο νομοσχέδιο, με στόχο να τερματιστεί η υφιστάμενη αταξία στη διαχείριση των κοινόκτητων κτηρίων και να δημιουργηθεί ένα σύγχρονο, λειτουργικό και δίκαιο πλαίσιο που θα βελτιώνει την καθημερινότητα χιλιάδων ιδιοκτητών, αλλά και ενοίκων σε τέτοιες οικοδομές».
Ο υπουργός Εσωτερικών ανέφερε, δε, ότι «στο νομοσχέδιο προβλέπεται ο σαφής καθορισμός των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων τόσο των ιδιοκτητών όσο και των ενοίκων. Μεταξύ άλλων, εισάγεται η υποχρέωση δημιουργίας Πάγιου Ταμείου για κάθε κοινόκτητη οικοδομή για σκοπούς συντήρησης, ενισχύεται με συγκεκριμένες αρμοδιότητες ο ρόλος των διαχειριστικών επιτροπών, εισάγεται πρόνοια για υποχρεωτική ασφάλιση τόσο των κτηρίων όσο και των επιμέρους μονάδων και θεσμοθετείται ένα σύγχρονο σύστημα εποπτείας, μέσω της καταγραφής των κοινόκτητων οικοδομών και της λειτουργίας μηχανισμών ελέγχου και διαφάνειας, υπό την ευθύνη των Επαρχιακών Οργανισμών Αυτοδιοίκησης».
Ο Κωνσταντίνος Ιωάννου υπέδειξε, παράλληλα, πως «το κείμενο του νομοσχεδίου διαβιβάστηκε στους Επαρχιακούς Οργανισμούς Αυτοδιοίκησης, ως οι νέες αρμόδιες οικοδομικές αρχές, και εξετάστηκε κατά την πρώτη συνεδρία της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Εσωτερικών, τον Νοέμβριο του 2024, κατά την οποία παρευρέθηκε και εκπρόσωπος του ΕΟΑ Λάρνακας, ο οποίος εκπροσωπούσε τους ΕΟΑ όλων των Επαρχιών. Σημειώνεται ότι κατά την εν λόγω συνεδρία δεν υποβλήθηκαν παρατηρήσεις εκ μέρους των ΕΟΑ».
Στη συνέχεια, σημείωσε πως «ωστόσο, κατά μεταγενέστερη συνεδρία της Επιτροπής, τον Ιανουάριο 2025, κατατέθηκαν για πρώτη φορά προβληματισμοί ως προς τη δυνατότητα ανάληψης της σχετικής αρμοδιότητας, προβληματισμοί οι οποίοι θα μπορούσαν να τεθούν πολύ νωρίτερα και να μην δημιουργηθεί η επιπλέον καθυστέρηση. Μετά τη συγκεκριμένη εξέλιξη έγινε ξανά διαβούλευση με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς. και εμπλουτίστηκε το κείμενο με βελτιωτικές πρόνοιες».
Ακολούθως, ο υπουργός Εσωτερικών ανέφερε ότι «αφού απαντήθηκαν οι συγκεκριμένοι προβληματισμοί, κατά συζήτηση ενώπιον της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Εσωτερικών τον Οκτώβριο του 2025, εκφράστηκαν πρόσθετες ανησυχίες εκ μέρους των ΕΟΑ, κυρίως αναφορικά με ζητήματα στελέχωσης και το οικονομικό σκέλος λειτουργίας της προτεινόμενης Υπηρεσίας Εγγραφής και Εποπτείας Λειτουργίας Διαχειριστικών Επιτροπών Κοινόκτητων Οικοδομών. Το Υπουργείο, κατόπιν και παραίνεσης της Επιτροπής σας, προχώρησε στην ετοιμασία ολοκληρωμένης μελέτης, , η οποία διαβιβάστηκε στους ΕΟΑ στις 5 Νοεμβρίου του 2025 και στην οποία καλύπτονται, με εμπεριστατωμένο τρόπο, το σύνολο των ανησυχιών που κατατέθηκαν Σε αυτήν την μελέτη, αναλύονται οι διαδικασίες εφαρμογής, οι εκτιμώμενες ανάγκες στελέχωσης και εναλλακτικά σενάρια χρηματοδότησης της Υπηρεσίας που θα πρέπει να δημιουργηθεί στους Οργανισμούς. Με βάση τα παραδοτέα, πρέπει να σημειώσω ότι το συνολικό προσωπικό που θα απαιτηθεί είναι πολύ μικρό, ενώ επίσης και το κόστος λειτουργίας της υπηρεσίας είναι ανακτήσιμο με βάση το πολύ μικρό προτεινόμενο τέλος».
Στη συνέχεια, τόνισε ότι «παρά την εμπεριστατωμένη ανάλυση, τον Μάρτιο του 2026, τέθηκαν εκ μέρους των ΕΟΑ νέες προϋποθέσεις για την ανάληψη της εν λόγω αρμοδιότητας, οι οποίες περιλαμβάνουν απαιτήσεις που δεν μπορούν να ικανοποιηθούν όπως για παράδειγμα τη διασφάλιση μόνιμης κρατικής χρηματοδότησης. Ορισμένες επιπρόσθετες απαιτήσεις που ζητούν οι ΕΟΑ, όπως είναι η δημιουργία μηχανογραφικού συστήματος, αν και ασφαλώς θα βοηθήσουν στην αποτελεσματικότερη εφαρμογή του πλαισίου, θα χρειαστούν χρόνο να υλοποιηθούν και δεν μπορούν να αποτελούν πρόσκομμα για την καθυστέρηση της συζήτησης».
Ο Κωνσταντίνος Ιωάννου επεσήμανε, παράλληλα, πως «λαμβάνοντας υπόψη την επιτακτικότατα εφαρμογής της υπό αναφορά νομοθεσίας, και δεδομένου ότι το σύνθετο αυτό ζήτημα σχετίζεται και επιλύει σημαντικά προβλήματα που αφορούν τις επικίνδυνες οικοδομές και διασφαλίζει πρωτίστως τη δημόσια ασφάλεια και την προστασία των πολιτών, προσβλέπω ότι η Επιτροπή, όπως έπραξε σε πολλές περιπτώσεις στο παρελθόν, θα εγκύψει στην κατ’ άρθρον συζήτηση του νομοσχεδίου, ώστε το συντομότερο να οδηγηθεί στην Ολομέλεια για ψήφιση».
Πολιτική προστασία
Το τρίτο σοβαρό θέμα που έθεσε ενώπιον της Επιτροπής Εσωτερικών ο Κωνσταντίνος Ιωάννου ήταν εκείνο της Πολιτικής Προστασίας. Όπως επεσήμανε «πρόσφατα έχει κατατεθεί στην Επιτροπή προς συζήτηση ένα ακόμη νομοσχέδιο, που σχετίζεται με την αναδιοργάνωση του τομέα της πολιτικής προστασίας. Όπως έχετε ήδη ενημερωθεί στο πρόσφατο παρελθόν, η αναδιάρθρωση της πολιτικής άμυνας και η μετεξέλιξή της σε πολιτική προστασία αποτελεί προτεραιότητα για την Κυβέρνηση και, προς αυτή την κατεύθυνση, υλοποιούνται διάφορες επιμέρους ενέργειες τα τελευταία τρία χρόνια».
Ο υπουργός Εσωτερικών σημείωσε, παράλληλα, ότι «κορωνίδα των προωθούμενων αλλαγών είναι η δημιουργία Γενικής Διεύθυνσης Πολιτικής Προστασίας στο Υπουργείο Εσωτερικών και ένταξη σε αυτήν, πέραν της Δύναμης Πολιτικής Άμυνας, των δυνάμεων που ασχολούνται με την πυρόσβεση, δηλαδή της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας και μέρους του Τμήματος Δασών. Η απόφαση εδράζεται στη θέση ότι, με τη συγκέντρωση όλων των αρμόδιων Υπηρεσιών κάτω από μια διοικητική δομή, αντί του κατακερματισμού τους σε τρία διαφορετικά Υπουργεία, επιτυγχάνεται καλύτερος συντονισμός, αξιοποιούνται πιο αποτελεσματικά οι διαθέσιμοι ανθρώπινοι και υλικοί πόροι και προωθούνται πιο ολιστικές προσεγγίσεις, διασφαλίζοντας την προστασία των πολιτών, των περιουσιών και του φυσικού περιβάλλοντος».
Στη συνέχεια, εξέφρασε βεβαιότητα «ότι η Επιτροπή συμμερίζεται τη θέση ότι στόχος είναι η προστασία του πληθυσμού από φυσικές και ανθρωπογενείς καταστροφές και ότι θα συμβάλει εποικοδομητικά στην κατά προτεραιότητα εξέταση του σχετικού νομοσχεδίου».
Καταλήγοντας, ο υπουργός Εσωτερικών σημείωσε πως «όσα έχω αναφέρει είναι ενδεικτικά του εύρους των πολιτικών που καλούμαστε να διαχειριστούμε. Είμαι βέβαιος ότι το επόμενο διάστημα θα έχουμε τη δυνατότητα να συζητήσουμε κι άλλα ζητήματα που εμπίπτουν στις αρμοδιότητες της Επιτροπής, με κοινό στόχο να εξεύρουμε τις καταλληλότερες λύσεις προς όφελος της κυπριακής κοινωνίας».
Απαντώντας σε ερωτήσεις, ο υπουργός Εσωτερικών σημείωσε πως δεν μπορεί να συνδεθεί το θέμα των επικίνδυνων οικοδομών με τη στεγαστική πολιτική, επειδή υπάρχει ο κίνδυνος να επιβραβευτούν άτομα που δεν συντηρούσαν τα διαμερίσματά τους, έναντι αυτών που το έκαναν. Όσον αφορά στο θέμα της στεγαστικής πολιτικής, ο υπουργός Εσωτερικών σημείωσε ότι «έχουμε μία ολοκληρωμένη στεγαστική πολιτική, 2,500 κατοικίες μέσω πολεοδομικών κινήτρων».
Αναφορικά με τους ΕΟΑ, ο Κωνσταντίνος Ιωάννου τόνισε ότι «δεν έχουμε καμία επιβολή και διασύνδεση με τους ΕΟΑ. Είναι ανεξάρτητοι οργανισμοί και υπόλογοι στον βαθμό της απόδοσής τους. Αν δεν στελεχώνονται άμεσα, είναι οι ίδιοι υπόλογοι. Εμείς δώσαμε προσωπικό, δώσαμε προϋπολογισμούς και θέσεις. Δεν έχουμε άλλη εξουσία. Δώσαμε ένα σημαντικό εργαλείο της ταχείας αδειοδότησης και ότι απαιτούνται επιτελικοί έλεγχοι. Εξοικονομούν προσωπικό που μπορούν να το χρησιμοποιήσουν αλλού. Θα μπορούσαν να εκδίδονταν περισσότερες άδειες από αυτές που εκδίδονται τώρα».
Ο υπουργός Εσωτερικών θέλησε να δώσει και κάποιους αριθμούς. Συγκεκριμένα, όπως επεσήμανε, με την ταχεία αδειοδότηση, μέχρι πριν τρεις μήνες, καταγράφηκαν τα εξής:
-930 πολυκατοικίες έλαβαν πολεοδομικές άδειες σε 80 ημέρες και όπως ανέφερε «ίσως μιλούμε για 10,000 διαμερίσματα τα επόμενα χρόνια, λόγω της ταχείας αδειοδότησης».
-3,000 σπίτια έλαβαν πολεοδομικές άδειες σε 30 μέρες
Όσον αφορά το σχέδιο για παροχή στήριξης σε άτομα κάτω των 41, ο υπουργός Εσωτερικών σημείωσε πως «ήταν μία προσπάθεια μίας φοράς. Εγκρίθηκαν 700, πήραν 50,000 ευρώ. Δεν είναι στον προγραμματισμό μας. Το εξετάζουμε».
Αναφορικά με το ζήτημα των αδρανών κατοικιών, ο υπουργός Εσωτερικών σημείωσε πως «τα κίνητρα που δίνουμε είναι 20,000 ευρώ για μονάρι, 30,000 για δυάρι και 40,000 για τριάρι και είναι ικανοποιητικά για ανακαίνιση. Για άλλους λόγους, δεν βρίσκουν εργολάβους για να το αναλάβουν. Υπάρχει και αδιαφορία. Δεν υπάρχει η ανταπόκριση που θέλαμε. Το επανεξετάζουμε, προβήκαμε πριν τρεις μήνες σε αναδιοργάνωση».
Ο Κωνσταντίνος Ιωάννου, όσον αφορά σε ζήτημα διασύνδεσης των δύο νομοθεσιών για επικίνδυνες και κοινόκτητες οικοδομές, επεσήμανε ότι «για να προχωρήσει ο νόμος για τις επικίνδυνες οικοδομές, που υπάρχουν οι πρόνοιες για μέμο σε ιδιοκτήτη που δεν συνεργάζεται. Είναι αυστηροί οι όροι που μπήκαν μέσα, εναπόκειται στην Επιτροπή να κρίνει αν είναι συνταγματικοί ή όχι. Κάποιοι κρίθηκαν από τη Νομική Υπηρεσία ίσως αντισυνταγματικοί. Ο νόμος παρέχει τα νομοθετικά εργαλεία, πρέπει και οι ΕΟΑ να τα εφαρμόζουν. Χρίζει βελτίωσης, τα πάντα χρίζουν βελτίωσης. Πρέπει να προχωρήσει και το θέμα με τις κοινόκτητες».
Όσον αφορά στις αποζημιώσεις για τους πυρόπληκτους, ο υπουργός Εσωτερικών τόνισε ότι «εκεί που υπήρχε καθυστέρηση ήταν στις ενστάσεις. Είχαμε περίπου 170 ενστάσεις, είχαμε επιτροπές. Ο στόχος μας ήταν ο Μάιος, είχαμε τις εκλογές και μας καθυστέρησε, μέχρι τέλος του μήνα για τις λίγες ενστάσεις που έμειναν. Καλύψαμε ανασφάλιστους και ασφαλισμένους».
