Σωρεία ζητημάτων τέθηκαν κατά την πρώτη συνεδρία της νέας σύνθεσης της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Γεωργίας, στην παρουσία της υπουργού Γεωργίας, με το υδατικό πρόβλημα να βρίσκεται στο επίκεντρο των συζητήσεων. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στον τομέα της άρδευσης, καθώς, όπως αναφέρθηκε κατά τη συνεδρία, οι γεωργοί εξακολουθούν να υφίστανται τις μεγαλύτερες επιπτώσεις από το χρόνιο πρόβλημα της λειψυδρίας.
Η υπουργός Γεωργίας, Μαρία Παναγιώτου, παρουσίασε ενώπιον της Επιτροπής, υπό τη νέα της σύνθεση, τα έργα που υλοποιήθηκαν για τον πρωτογενή τομέα, τους προγραμματισμούς του Υπουργείου και απάντησε σε ερωτήματα των βουλευτών, με στόχο να τεθούν οι κατάλληλες βάσεις για ουσιαστική συνεργασία με την Επιτροπή το επόμενο διάστημα. Παράλληλα, παραδέχθηκε για ακόμη μία φορά πως «η άρδευση δυστυχώς είναι ο φτωχός συγγενής στην Κύπρο» και ανέλυσε τα επόμενα βήματα του Υπουργείου και των αρμόδιων υπηρεσιών για τη βελτίωση της κατάστασης.
Μιλώντας ενώπιον της Επιτροπής, η υπουργός Γεωργίας, Μαρία Παναγιώτου, ανέφερε πως «ολοκληρώθηκε η προηγούμενη παρέμβαση του Προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης για την περίοδο 2014-2020, το οποίο είχε πλήρη απορρόφηση το 2025 και μέσω του οποίου δόθηκαν 338,4 εκατομμύρια ευρώ στους γεωργούς και τους κτηνοτρόφους».
Επισήμανε πως «σήμερα ολοκληρώνεται το μεγαλύτερο επενδυτικό μέτρο στον πρωτογενή τομέα, ύψους 67,5 εκατομμυρίων ευρώ, εκ των οποίων τα 7,5 εκατομμύρια αφορούν αποκλειστικά νέους και νέες αγρότες, με ενισχυμένη μοριοδότηση και οικονομική στήριξη. Ολοκληρώθηκε επίσης το μικρό επενδυτικό μέτρο για το 2024, το οποίο αποτέλεσε προπομπό του μεγάλου επενδυτικού μέτρου και στόχευε στην ενίσχυση της υπαίθρου και στη μείωση του κόστους παραγωγής, με αυξημένες ενισχύσεις σε ό,τι αφορά την αξιοποίηση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας. Το Υπουργείο Γεωργίας παρέχει επιδότηση 80% για έργα ΑΠΕ».
Παράλληλα σημείωσε πως «έχουμε ανοικτό πρόγραμμα ύψους 5,2 εκατομμυρίων ευρώ για την επαναφορά εγκαταλελειμμένης γης στην παραγωγή. Όσοι διαθέτουν εγκαταλελειμμένους αμπελώνες μπορούν να αξιοποιήσουν αυτό το σχέδιο, ώστε να επιστρέψουν στην καλλιέργεια αμπελώνων, με επιδότηση που φτάνει μέχρι τα 1.400 ευρώ ανά δεκάριο».
Εξήγησε πως «παραλάβαμε το μητρώο των αγροτών και το αναβαθμίσαμε. Πρόκειται για ένα εργαλείο μέσω του οποίου παρέχονται επιδοτήσεις και σχέδια στήριξης. Προχωρήσαμε στην αναβάθμισή του ώστε να διευκολυνθεί η εγγραφή των γεωργών, να επιταχυνθούν οι διαδικασίες και να υπάρχει σαφής διαχωρισμός μεταξύ επαγγελματιών και μη επαγγελματιών. Το 2023, όταν το παραλάβαμε, υπήρχαν περίπου 2.500 εγγεγραμμένοι γεωργοί και 497 επαγγελματίες. Σήμερα υπάρχουν περίπου 7.500 εγγεγραμμένοι και γύρω στους 2.500 επαγγελματίες αγρότες».
Ταυτόχρονα, η κ. Παναγιώτου σημείωσε πως «μέχρι το 2025 έχουν δοθεί συνολικά 244 εκατομμύρια ευρώ στον αγροτικό τομέα μέσω επενδύσεων και σχεδίων στήριξης. Η επιδότηση φτάνει μέχρι τις 800 χιλιάδες ευρώ ανά εκμετάλλευση. Όλα αυτά, καθώς και ο τρόπος με τον οποίο ανταποκρινόμαστε στις ανάγκες του αγροτικού κόσμου, βασίζονται στη στρατηγική για τον πρωτογενή τομέα. Πρόκειται για μία στρατηγική που διαμορφώθηκε από τη βάση προς την κορυφή και από τις έντεκα δράσεις της, οι δύο έχουν ολοκληρωθεί, οι επτά υλοποιούνται και οι υπόλοιπες δύο βρίσκονται σε εξέλιξη».
Σε ό,τι αφορά το οικονομικό αποτύπωμα, η υπουργός τόνισε πως «μετρήσαμε την αξία της στρατηγικής μας. Απευθυνθήκαμε στην αρμόδια υπηρεσία του Πανεπιστημίου Κύπρου, η οποία κοστολόγησε και αξιολόγησε το οικονομικό αποτύπωμα της στρατηγικής. Σύμφωνα με τα στοιχεία, προκύπτει επιπρόσθετη οικονομική ενίσχυση ύψους 138,6 εκατομμυρίων ευρώ, ενώ με την πλήρη εφαρμογή της στρατηγικής προστίθενται ακόμη 70,8 εκατομμύρια ευρώ στο ΑΕΠ».
Αναφερόμενη στο υδατικό πρόβλημα, η υπουργός Γεωργίας δήλωσε πως «το 2017 είχαμε χαμηλά αποθέματα, το 2019 υπήρχε επάρκεια νερού, το 2022 καταγράφηκαν υπερχειλίσεις και το 2023 επανήλθε η ανομβρία. Οι κύκλοι ανομβρίας εμφανίζονται πλέον συχνότερα και διαρκούν περισσότερο. Επομένως, το γνωστό "έβρεξε φέτος" δεν μπορεί να μας επαναπαύει και δεν πρόκειται να επαναλάβουμε λάθη του παρελθόντος. Έχουμε αλλάξει τη στρατηγική μας, την οποία εφαρμόζουμε με συνέπεια από τον Νοέμβριο του 2024, όταν εγκρίθηκε από το Υπουργικό Συμβούλιο».
Σημείωσε ακόμη πως «θέλουμε να αξιοποιήσουμε όλες τις μονάδες αφαλάτωσης χωρίς καμία διακοπή. Υπενθυμίζω ότι στο παρελθόν οι μονάδες αφαλάτωσης λειτουργούσαν εφεδρικά, με αποτέλεσμα να εξαντλούνται τα αποθέματα των φραγμάτων. Αυτή η πρακτική έχει τερματιστεί. Οι μονάδες αφαλάτωσης λειτουργούν πλέον συνεχώς και το νερό των φραγμάτων διατίθεται στους αρδευτές. Αντιμετωπίζουμε, ωστόσο, σημαντικές προκλήσεις, όπως η παρατεταμένη ανομβρία, η αύξηση του τουρισμού και του πληθυσμού, οι αλλαγές στις καιρικές συνθήκες που αυξάνουν τη ζήτηση νερού κατά 4% έως 6% ετησίως, καθώς και οι παλαιές υποδομές των δικτύων που βρίσκονται υπό την ευθύνη των ΕΟΑ και παρουσιάζουν απώλειες που φτάνουν το 30%. Για τον λόγο αυτό, η πολιτική μας στηρίζεται σε τρεις βασικούς πυλώνες».
Περιγράφοντας τους πυλώνες αυτούς, η κ. Παναγιώτου ανέφερε πως «ο πρώτος αφορά την ενίσχυση της προσφοράς μέσω της αύξησης της παραγωγής νερού. Παραλάβαμε πέντε μονάδες αφαλάτωσης, οι οποίες βρίσκονται σήμερα σε πλήρη λειτουργία. Παράλληλα λειτουργούν ακόμη τρεις νέες μονάδες και μέχρι το τέλος του 2026 αναμένεται να τεθούν σε λειτουργία άλλες τέσσερις μόνιμες μονάδες, με ορίζοντα ολοκλήρωσης έως το 2029. Στόχος μας είναι η κάλυψη του 100% των αναγκών ύδρευσης να προέρχεται από αφαλατωμένο νερό».
Δεύτερος πυλώνας, όπως είπε, «είναι η βελτίωση των υποδομών μέσω της μείωσης των απωλειών στα δίκτυα. Διατέθηκαν 10,5 εκατομμύρια ευρώ για την αντικατάσταση αγωγών των ΕΟΑ, ώστε να περιοριστούν οι απώλειες, με τα έργα να ολοκληρώνονται το 2027. Επιπλέον, παραχωρήθηκε ένα εκατομμύριο ευρώ στις κοινότητες, καθώς και έκτακτη χορηγία ύψους 300 χιλιάδων ευρώ».
Τρίτος πυλώνας, σημείωσε, είναι η ενίσχυση της υδατικής συνείδησης μέσω της ορθολογικής διαχείρισης της ζήτησης. Όπως ανέφερε, αυτό επιδιώκεται μέσα από την εκστρατεία του ΓΤΠ «Νερό για το Αύριο», την εφαρμογή «Σταγονομετρώ» σε συνεργασία με την ΚΟΙΟΣ, τη διανομή εκατοντάδων χιλιάδων ακροφυσίων και ρυθμιστών ροής σε νοικοκυριά, καθώς και τη συνεργασία με τις ΕΚΟ για δωρεάν διάθεση ακροφυσίων, με στόχο κάθε εξοικονόμηση της τάξης του 10% να μεταφράζεται σε σημαντικό όφελος για τους υδάτινους πόρους.
Αντίδραση Γαβριήλ
Με την ολοκλήρωση της παρουσίασης της υπουργού Γεωργίας, ο πρόεδρος της Επιτροπής, Γιαννάκης Γαβριήλ, σημείωσε πως «περίμενα να μας κάνετε μία πιο αναλυτική παρουσίαση σε σχέση με το υδατικό, διότι σε βάθος λίγων ετών δεν θα υπάρχει πρωτογενής τομέας. Δεν γίνεται να μη δίνουμε νερό στις εποχικές καλλιέργειες και να δίνουμε στα γήπεδα γκολφ. Με επιστολή του Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων, τέσσερα από τα πέντε γήπεδα γκολφ θα εξαρτώνται μέχρι τον Σεπτέμβριο από τα φράγματα, ενώ οι εποχικές καλλιέργειες έχουν ουσιαστικά τερματιστεί. Στην πατατοκαλλιέργεια, όσοι δεν διαθέτουν δικές τους πηγές νερού δεν θα μπορέσουν να φυτέψουν. Πρέπει να μας προβληματίσει ακόμη περισσότερο το πώς θα προχωρήσουμε με τις εποχικές καλλιέργειες».
Παράλληλα σημείωσε πως «σωστά δίνεται έμφαση στους επαγγελματίες γεωργούς, όμως υπάρχουν και οι μόνιμες καλλιέργειες, τις οποίες, παρά τις δυσκολίες, πρέπει να κρατήσουμε ζωντανές. Το νερό είναι ένας πολύτιμος φυσικός πόρος και οφείλουμε να λαμβάνουμε τις σωστές αποφάσεις, όμως δυστυχώς καθυστερήσαμε».
Οι απαντήσεις της υπουργού
Αναφερόμενη στο υδατικό πρόβλημα, η κ. Παναγιώτου απάντησε πως «αυτή τη στιγμή υλοποιούνται έργα συνολικού ύψους 200 εκατομμυρίων ευρώ. Οι τέσσερις μονάδες αφαλάτωσης έχουν ήδη αρχίσει να δίνουν νερό, ενώ έχουμε προγραμματίσει έργα στο Λιμάνι Λεμεσού, στον Γαρύλλη και στη Μονή. Παράλληλα, βρίσκεται σε πλήρη λειτουργία η μονάδα στα Κούκλια. Το φθινόπωρο θα τεθεί σε λειτουργία ακόμη μία μονάδα αφαλάτωσης και εντός του 2027 προγραμματίζονται άλλες δύο. Με την ολοκλήρωση αυτών των έργων θα πλησιάσουμε στην πλήρη κάλυψη των αναγκών ύδρευσης. Πρόκειται για έργα γέφυρα μέχρι να λειτουργήσουν οι μόνιμες μονάδες αφαλάτωσης».
Επισημαίνοντας πως «τα υδατικά έργα δεν είναι εύκολες υποδομές», τόνισε ότι «για τις αφαλατώσεις εργαζόμαστε επτά ημέρες την εβδομάδα. Έχουν καταβληθεί υπεράνθρωπες προσπάθειες και οι μονάδες τέθηκαν σε λειτουργία σε χρόνο ρεκόρ. Παρ' όλα αυτά, θα καταθέσουμε και τα σχετικά χρονοδιαγράμματα».
Σε σχέση με την άρδευση, η κ. Παναγιώτου σημείωσε πως «δυστυχώς παραμένει ο φτωχός συγγενής. Οι γεωργοί μας είναι οι πρώτοι και οι μόνοι που υφίστανται τις συνέπειες της λειψυδρίας και της παρατεταμένης ανομβρίας. Από το 2004, μόνο δύο φορές έλαβαν το σύνολο των ποσοτήτων νερού που χρειάζονταν και αυτό πρέπει επιτέλους να αλλάξει. Εφαρμόζουμε τη σωστή προτεραιοποίηση. Καλύπτουμε πλήρως τις ανάγκες ύδρευσης και στη συνέχεια τις ανάγκες της γεωργίας. Προτεραιότητα έχουν οι μόνιμες φυτείες και τα θερμοκήπια, ενώ οι επαγγελματίες γεωργοί λαμβάνουν αυξημένες ποσότητες, καθώς μέχρι να ολοκληρωθεί το δίκτυο αφαλατώσεων το 2027 απαιτείται ακόμη πιο ορθολογική διαχείριση του νερού για τον πρωτογενή τομέα».
Αναφερόμενη στα γήπεδα γκολφ, η υπουργός επισήμανε πως «είπα εγώ ότι θα συνεχίσουμε να τους δίνουμε νερό; Αν το πρόβλημα της ύδρευσης και της άρδευσης λυνόταν απλώς με τη διακοπή της παροχής νερού στα γήπεδα γκολφ, πιστέψτε με, κανείς δεν θα τα είχε εντάξει ποτέ στην εξίσωση της ανάπτυξης. Η κυβέρνηση του Νίκου Χριστοδουλίδη έχει ξεκαθαρίσει ότι θα σταματήσει να τους παρέχει νερό. Έχουν ήδη λάβει τις τελευταίες ποσότητες που τους αναλογούσαν, οι οποίες αντιστοιχούν σε ποσοστό μικρότερο του 1,5%, και δεν πρόκειται να λάβουν επιπλέον ποσότητες. Οι ίδιοι υλοποιούν τα απαραίτητα έργα υποδομής και αναμένουν να λειτουργήσουν οι δικές τους μονάδες αφαλάτωσης, ενώ τους δόθηκε μία μικρή παράταση μέχρι τον Σεπτέμβριο».
Παράλληλα τόνισε πως «τον Ιανουάριο του 2025 ζητήσαμε από τους ΕΟΑ να μας καταγράψουν τις απώλειες στα δίκτυά τους, να μας υποδείξουν ποια έργα είναι ώριμα και ποιο είναι το κόστος τους. Μας υπέβαλαν τους σχετικούς καταλόγους, κοστολογήσαμε τα έργα στα 28 εκατομμύρια ευρώ και διαπιστώσαμε ότι τα πιο ώριμα ανέρχονται στα 11,5 εκατομμύρια ευρώ. Έτσι, αποφασίσαμε να τους στηρίξουμε για μία υποχρέωση που μέχρι σήμερα βάρυνε τα ίδια τα συμβούλια, ώστε να προχωρήσουν πολύ πιο γρήγορα στην υλοποίηση των έργων που οφείλουν να εκτελέσουν. Στόχος μας είναι να περιοριστούν οι απώλειες νερού. Με αυτόν τον σχεδιασμό προχωρούμε, ώστε τα έργα να είναι κοστολογημένα, να υλοποιούνται εντός χρονοδιαγραμμάτων και να μπορούν να ολοκληρωθούν. Η ευθύνη για την εκτέλεσή τους εξακολουθεί να ανήκει στους ΕΟΑ».
Πρόσθεσε ακόμη πως «μέχρι πρόσφατα, η εκτίμηση των απωλειών γινόταν κατά προσέγγιση. Πλέον, μέσα από προκαταρκτικά αποτελέσματα σχετικής μελέτης, έχουμε συγκεκριμένα αριθμητικά δεδομένα. Υπάρχουν ακόμη ΕΟΑ που δεν έχουν καν χαρτογραφήσει πλήρως τα δίκτυά τους».
Αναφερόμενη στους πατατοπαραγωγούς, η υπουργός είπε πως «μόλις το 30% αρδεύεται από το κρατικό δίκτυο. Πέρσι διαθέσαμε ένα εκατομμύριο ευρώ για να στηρίξουμε τους αρδευτές μας απέναντι στο αυξημένο κόστος παραγωγής και εξετάζουμε και φέτος πρόσθετα μέτρα. Δεν περιοριζόμαστε όμως μόνο στις επιδοτήσεις. Επιπρόσθετα, διαθέσαμε 2,5 εκατομμύρια ευρώ από το Ταμείο Διαχείρισης Κινδύνων για την περίοδο από το 2024 μέχρι και το πρώτο τρίμηνο του 2026, χορηγήσαμε έκτακτη οικονομική ενίσχυση ύψους 1,3 εκατομμυρίων ευρώ το 2025 λόγω των ακραίων καιρικών φαινομένων, διαθέσαμε ακόμη 2,5 εκατομμύρια ευρώ μέσω του Μέτρου 23 για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της ανομβρίας, καθώς και 3 εκατομμύρια ευρώ για την περίοδο 2024-2025 μέσω των αγροπεριβαλλοντικών μέτρων. Επιπλέον, διαθέσαμε νερό από τα φράγματα για σκοπούς παγοπροστασίας όταν αυτό ζητήθηκε στις αρχές του έτους, αναβαθμίσαμε το Συμβούλιο Πατατών και συνεχίζουμε να επεξεργαζόμαστε πρόσθετα μέτρα στήριξης του κλάδου».
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:
