Πολλές φορές έχει αναδειχθεί από ειδικούς που ασχολούνται με θέματα σωφρονισμού, η θεσμική αναγκαιότητα διαχωρισμού της Αστυνομίας από τις Φυλακές, ώστε να μην υπάγονται στο ίδιο Υπουργείο. Και αυτό διότι πρόκειται για δύο θεσμούς με εκ διαμέτρου αντίθετη αποστολή.
Η Αστυνομία έχει ως ρόλο τη δίωξη και την επιβολή του Νόμου, ενώ οι Φυλακές, ως σωφρονιστικό ίδρυμα της χώρας, έχουν ως αποστολή τον σωφρονισμό, την κοινωνική επανένταξη και τον σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Όσοι ασχολούνται με ζητήματα σωφρονιστικής πολιτικής γνωρίζουν έναν από τους βασικότερους κανόνες του σωφρονισμού. Ότι δεν επιτρέπεται να μπαίνουν «ταμπέλες» στους ανθρώπους. Ούτε στους κρατούμενους, ούτε σε οποιαδήποτε άλλη ευάλωτη ομάδα του πληθυσμού. Εξάλλου, αυτές οι ταμπέλες είναι που οδήγησαν πολλούς ανθρώπους, ειδικότερα νέους, σε λάθος δρόμο.
Η γλώσσα που χρησιμοποιείται δεν είναι μια ασήμαντη λεπτομέρεια, αλλά ουσιαστική. Είναι μέρος της ίδιας της σωφρονιστικής φιλοσοφίας, αφού οι λέξεις μπορούν είτε να προστατεύσουν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια είτε να ενισχύσουν τον στιγματισμό και τις διακρίσεις. Και για αυτές τις διακρίσεις, έγιναν και γίνονται αγώνες.
Είναι για αυτό που σε δύο διαφορετικές δημόσιες τοποθετήσεις του ο υπουργός Δικαιοσύνης υπέπεσε σε σοβαρά ατοπήματα. Όχι μόνο ως πολιτικός προϊστάμενος του Σωφρονιστικού Ιδρύματος, αλλά και ως υπουργός Δικαιοσύνης, ο οποίος οφείλει να να αποτελεί παράδειγμα σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και να μην υιοθετεί λόγο που προωθεί στερεότυπα και στιγματισμό.
Μιλώντας σε podcast με τον δημοσιογράφο Μανώλη Καλατζή, ο Κώστας Φυτιρής, αναφερόμενος στο ζήτημα των συνοδειών κρατουμένων από την Αστυνομία, δήλωσε: «Ένας ψυχοπαθής ή του ψυχιατρείου, δεν υπάρχουν νοσηλευτές, πρέπει να τον πάρει αστυνομικός».
Η συγκεκριμένη αναφορά από τον Κώστα Φυτιρή, είναι τουλάχιστον άστοχη. Πέραν του ότι ο όρος «ψυχοπαθής» θεωρείται αδιανόητο να χρησιμοποιείται από τον υπουργό Δικαιοσύνης στο δημόσιο λόγο, πρόκειται για ένα χαρακτηρισμό που εδώ και χρόνια σταμάτησε να χρησιμοποιείται, καθώς στιγματίζει ευάλωτα πρόσωπα που αντιμετωπίζουν προβλήματα υγείας. Εξού και ειδικοί, όπως ψυχολόγοι, ψυχίατροι αλλά και οργανώσεις που στηρίζουν αυτά τα πρόσωπα, δίνουν μέχρι και σήμερα αγώνα για μην στηγματοποιείται η ψυχική ασθένεια. Ένα αγώνα ώστε η κοινωνία να μην περιθωριοποιεί αυτούς τους ανθρώπους και να μην τους αντιμετωπίζει μέσα από προσβλητικούς χαρακτηρισμούς. Ένα αγώνα μέσα από τον οποίο προσπαθούν να πείσουν την κοινωνία πως δεν πρόκειται ούτε για «ψυχοπαθείς», ούτε για «πελλούς», αλλά για ανθρώπους με προβλήματα ψυχικής υγείας που λαμβάνουν θεραπεία και απαιτούν -όπως όλοι οι ανθρώποι- να αντιμετωπίζονται με σεβασμό και να τυγχάνουν ίσης μεταχείρισης.
Οι λέξεις πολλές φορές διαμορφώνουν αντιλήψεις και συντηρούν στερεότυπα. Και όταν ένας υπουργός χρησιμοποιεί δημόσια τέτοιους χαρακτηρισμούς, δυστυχώς «νομιμοποιεί» λόγο που άλλοι δίνουν αγώνα για να εγκαταλειφθεί από την κοινωνία και συμβάλλει στην συντήρηση διακρίσεων.
Στα επιβαρυντικά λαμβάνεται υπόψη το γεγονός πως πρόκειται για τον πολιτικό προϊστάμενο του Σωφρονιστικού Ιδρύματος. Και αυτό διότι, όταν κάποιος γνωρίζει τους «κανόνες» της σωφρονιστικής πολιτικής, τότε θα πρέπει να γνωρίζει πως η γλώσσα που χρησιμοποιεί θα αποτελεί παράδειγμα και θα είναι η πρώτος στον αγώνα ενάντια της ταμπελοποίησης οποιουδήποτε προσώπου, ειδικότερα όταν πρόκειται για ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού. Και δεν είναι θέμα πολιτικής, είναι ζητήματα που άπτονται του σεβασμού και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Ο Κώστας Φυτιρής θα μπορούσε πολύ εύκολα να αναφερθεί στα συγκεκριμένα περιστατικά, με διαφορετικό λεξιλόγιο, ωστόσο επέλεξε χαρακτηρισμό, που στις μέρες μας χρησιμοποιείται ακόμα ως ύβρις
Εξίσου βέβαια προβληματική ήταν και δεύτερη δημόσια τοποθέτησή του, που προηγήθηκε της πιο πάνω αναφοράς. Σε δηλώσεις του στον Alpha, στις 15 Ιουνίου 2026, αναφερόμενος στο μέτρο της ηλεκτρονικής επιτήρησης, δήλωσε: «Πρέπει να πληρούν και τα κριτήρια. Δεν μπορούμε, για παράδειγμα, να βάλουμε έναν βιαστή με το βραχιολάκι».
Προφανώς υπάρχουν κατηγορίες αδικημάτων που αποκλείονται από το συγκεκριμένο μέτρο. Ωστόσο, άλλο είναι να αναφέρεις -ως πολιτικός προϊστάμενος του Σωφρονιστικού Ιδρύματος- ότι εξαιρούνται συγκεκριμένες κατηγορίες σοβαρών αδικημάτων και άλλο ένας υπουργός Δικαιοσύνης να ανθρώπους αποκλειστικά με βάση το αδίκημά τους.
Είναι αυτή η λογική, της ταμπελοποίησης, που έχει απορριφθεί εδώ και χρόνια από την ΕΕ. Όσοι ασχολούνται με τα θέματα σωφρονισμού γνωρίζουν πως δεν μιλάμε ούτε για βιαστές, ούτε για δολοφόνους, ούτε για ναρκομανείς. Όλοι αντιμετωπίζονται ως κρατούμενοι, που ο κάθε ένας καταδικάστηκε για διαφορετικό αδίκημα, και σκοπός τις Φυλακής είναι ο σωφρονισμός και η επανένταξη. Εξάλλου, όταν στη Φυλακή αντιμετωπίζεται ακόμη κάποιος ως «ναρκομανής», τότε έχει ήδη αποτύχει στην αποστολή της.
Και πάλι η διαφορά δεν είναι απλά γλωσσική, είναι ουσιαστική. Και ο σωφρονισμός προϋποθέτει ότι ο άνθρωπος δεν ταυτίζεται για πάντα με την πράξη του. Σε διαφορετική περίπτωση δεν θα καταργείτο η θανατική ποινή.
Ο υπουργός Δικαιοσύνης, μιλώντας στον δημοσιογράφο Μανώλη Καλατζή, απέδωσε σχεδόν όλα τα προβλήματα των Φυλακών στον υπερπληθυσμό και στις εγκαταστάσεις. Ωστόσο η πρώτη «μεταρρύθμιση», εάν θέλουμε να μιλάμε για Σωφρονιστικό Ίδρυμα, δεν έχει σχέση με τα κτήρια. Έχει να κάνει με την αλλαγή νοοτροπίας.
Η φιλοσοφία, οι αντιλήψεις και η γλώσσα όσων χαράσσουν σωφρονιστική πολιτική πρέπει να συνάδουν με τον ίδιο τον σωφρονισμό. Οι εγκαταστάσεις μπορεί σε κάποια στιγμή να αλλάξουν. Η νοοτροπία όμως δεν αλλάζει με τσιμέντο. Αλλάζει με γνώση, εκπαίδευση και συνειδητοποίηση της αποστολής του Σωφρονιστικού Ιδρύματος.
