Ανησυχητικά είναι τα ευρήματα από τους ελέγχους των αρμόδιων υπηρεσιών του κράτους για τα προϊόντα κάνναβης σε καταστήματα που τα πωλούν, αφού από συνολικά 277 προϊόντα που ελέγχθηκαν το 2024, σχεδόν όλα είχαν λανθασμένη σήμανση, ενώ περίπου τα μισά περιείχαν νέες ψυχοδραστικές ουσίες ή κανναβιδιόλη σε συνδυασμό με κανναβινοειδή.
Τα εν λόγω στοιχεία δόθηκαν από τον υπουργό Υγείας, Νεόφυτο Χαραλαμπίδη, έπειτα από κοινοβουλευτική ερώτηση της βουλεύτριας του ΑΚΕΛ, Μαρίνας Νικολάου, η οποία προέκυψε έπειτα από διεθνή επιχείρηση που πραγματοποιήθηκε τον περασμένο Φεβρουάριο και στην οποία συμμετείχαν οι κυπριακές Αρχές.
Η κ. Νικολάου, επικαλούμενη την επιχείρηση, κατά την οποία ανιχνεύθηκαν κανναβιδιόλη (CBD) και νέα συνθετικά ναρκωτικά που είναι απαγορευμένα στην Κυπριακή Δημοκρατία, στάθηκε στο γεγονός ότι χιλιάδες δείγματα έχουν κατασχεθεί τα τελευταία χρόνια από τα εν λόγω καταστήματα και περιλαμβάνουν φυτικές ύλες, τσιγάρα, ηλεκτρονικά τσιγάρα, vapes, ζελεδάκια, μπισκότα, έλαια και άλλα προϊόντα.
Όπως αναφέρει προλογίζοντας την ερώτησή της, «η επικινδυνότητα των νέων συνθετικών ναρκωτικών είναι τεκμηριωμένη διεθνώς και συνιστά άμεση απειλή, ιδιαίτερα όταν τα προϊόντα αυτά διατίθενται χωρίς ορθές και σαφείς ενδείξεις για τα συστατικά τους. Οι καταναλωτές και ιδιαίτερα οι νέοι δεν γνωρίζουν τι ακριβώς χρησιμοποιούν. Επιπλέον, η ελκυστική συσκευασία, τα έντονα χρώματα και τα σχέδια που παραπέμπουν σε προϊόντα για ανηλίκους ενισχύουν τον κίνδυνο διάδοσης της χρήσης τους. Φαίνεται περαιτέρω ότι δεν υπάρχει αποτελεσματικός μηχανισμός ελέγχου ως προς την αποτροπή πώλησης των πιο πάνω σκευασμάτων σε ανηλίκους, γεγονός που καθιστά την παύση της διαθεσιμότητάς τους στο κοινό ακόμα πιο επιτακτική».
Επισημαίνει εξάλλου ότι «οι συνεχείς συσκέψεις και διαπιστώσεις δεν επαρκούν πλέον. Το πρόβλημα είναι γνωστό, καταγεγραμμένο και διαχρονικό. Απαιτούνται άμεσες, ουσιαστικές και αποτελεσματικές αποφάσεις, πριν οδηγηθούμε σε τραγικές συνέπειες. Το κράτος δεν μπορεί να ανέχεται την πρακτική ορισμένων καταστηματαρχών να επανατοποθετούν στα ράφια παρόμοια προϊόντα μετά από κατασχέσεις ούτε να επιτρέπει τη λειτουργία καταστημάτων που συστηματικά διαθέτουν προϊόντα με απαγορευμένες ουσίες».
Παράλληλα, εκφράζει τον προβληματισμό της για τη στάση της Αρχής Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων Κύπρου (ΑΑΕΚ), υποστηρίζοντας πως «παρά το γεγονός ότι εδώ και χρόνια καταγράφονται επαναλαμβανόμενα ευρήματα απαγορευμένων ουσιών, η ΑΑΕΚ περιορίζεται σε γενικές συστάσεις προς το κοινό για αποφυγή χρήσης προϊόντων από τα συγκεκριμένα καταστήματα. Η απλή έκδοση συστάσεων χωρίς εισηγήσεις για συγκεκριμένα μέτρα, χωρίς αξιοποίηση των δεδομένων των αναλύσεων και χωρίς ουσιαστική παρέμβαση προς τις αρμόδιες αρχές δεν συνιστά επαρκή άσκηση του θεσμικού της ρόλου».
Ως εκ τούτου έθεσε ερωτήματα σε σχέση με τα μέτρα που έχουν ληφθεί από το αρμόδιο υπουργείο και τις αρμόδιες υπηρεσίες μετά τα ευρήματα, το υφιστάμενο κανονιστικό πλαίσιο για τη λειτουργία των καταστημάτων προϊόντων κάνναβης και πώς διασφαλίζεται η εφαρμογή του, τις ενέργειες που προτίθεται να αναλάβει το αρμόδιο υπουργείο για την άμεση αντιμετώπιση της διάθεσης προϊόντων με απαγορευμένες ουσίες, καθώς και κατά πόσον εξετάζεται η αναστολή ή ανάκληση άδειας λειτουργίας καταστημάτων που παραβιάζουν συστηματικά τη νομοθεσία,
Η απάντηση του υπουργού Υγείας χωρίστηκε σε τέσσερις ενότητες, που αφορούν τα μέτρα που έλαβαν, τι ισχύει στο υφιστάμενο κανονιστικό πλαίσιο, τις ενέργειες και σχεδιαζόμενα μέτρα για την άμεση αντιμετώπιση του φαινομένου και πότε παρέχεται δυνατότητα αναστολής ή ανάκλησης άδειας λειτουργίας καταστημάτων.
Σε ό,τι αφορά στο πρώτο σκέλος, ο κ. Χαραλαμπίδης ανέφερε πως «οι αρμόδιες υπηρεσίες προβαίνουν σε συντονισμένες ενέργειες για την παρακολούθηση, τον έλεγχο και την αντιμετώπιση της κυκλοφορίας προϊόντων που περιέχουν κάνναβη, κανναβιδιόλη (ΟΒΟ) και άλλα συναφή ή νεοεμφανιζόμενα κανναβινοειδή».
Ειδικότερα, είπε «οι Υγειονομικές Υπηρεσίες, σε συνεργασία με το Γενικό Χημείο του Κράτους, εφαρμόζουν ετήσια προγράμματα δειγματοληψίας τροφίμων, περιλαμβανομένων προϊόντων με συστατικά από βιομηχανική κάνναβη, με στόχο τη συμμόρφωση ως προς τα όρια τετραϋδροκανναβινόλης (ΤΗΟ) που καθορίζονται από την Ευρωπαϊκή νομοθεσία».
Παράλληλα, υπέδειξε «στο πλαίσιο εφαρμογής σχετικού Μνημονίου Συνεργασίας μεταξύ Φαρμακευτικών Υπηρεσιών, Αστυνομίας και άλλων αρχών, πραγματοποιούνται στοχευμένες επιχειρήσεις ελέγχου. Ενδεικτικά, το 2025 πραγματοποιήθηκαν 14 επιχειρήσεις σε καταστήματα πώλησης ειδών βιομηχανικής κάνναβης, κατά τις οποίες εντοπίστηκαν και κατασχέθηκαν προϊόντα που περιείχαν κανναβιδιόλη (ΟΒϋ) σε μορφές όπως ζελεδάκια, μπισκότα, γλειφιτζούρια και άλλα».
Όπως εξήγησε, «το Γενικό Χημείο του Κράτους, ως ο αρμόδιος φορέας διενέργειας εργαστηριακών αναλύσεων, καταγράφει σημαντικές αποκλίσεις στη σύσταση των προϊόντων. Συγκεκριμένα, το 2024 αναλύθηκαν 277 προϊόντα κάνναβης και τα ευρήματα ήταν ιδιαίτερα ανησυχητικά:
α. το 88% των προϊόντων είχαν λανθασμένη σήμανση,
β. το 43% περιείχε νέες ψυχοδραστικές ουσίες (NPS) κυρίως ημισυνθετικά κανναβινοειδή,
γ. το 42% περιείχε CBD σε συνδυασμό με παράνομα κανναβινοειδή, όπως THC και κανναβινόλη (CBN),
δ. μόλις το 15% περιείχε αποκλειστικά CBD».
Τόνισε εξάλλου πως «η ΑΑΕΚ συντονίζει δράσεις μεταξύ των εμπλεκομένων Υπουργείων και φορέων και στο πλαίσιο αυτό έχει συγκαλέσει επανειλημμένες συσκέψεις με όλες τις εμπλεκόμενες αρχές (Φαρμακευτικές Υπηρεσίες, ΓΧΚ, Αστυνομία, Τελωνεία), με στόχο τη διαμόρφωση κοινής προσέγγισης και τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των ελέγχων. Τα πιο πάνω καταδεικνύουν ότι το κράτος εφαρμόζει ήδη πολυεπίπεδη προσέγγιση ελέγχου, η οποία ενισχύεται διαρκώς».
Σε ό,τι αφορά στο υφιστάμενο κανονιστικό πλαίσιο και τρόπος εφαρμογής του, ο κ. Χαραλαμπίδης σημείωσε πως «η ρύθμιση της διάθεσης των εν λόγω προϊόντων εμπίπτει πρωτίστως στη φαρμακευτική νομοθεσία και στη νομοθεσία περί ναρκωτικών και ψυχοτρόπων ουσιών, χωρίς να αποκλείεται η παράλληλη εφαρμογή της νομοθεσίας περί τροφίμων σε συγκεκριμένες περιπτώσεις».
Σύμφωνα με την ΑΑΕΚ, υπέδειξε, «μέχρι σήμερα, δεν έχει χορηγηθεί σχετική άδεια κυκλοφορίας για τα υπό αναφορά προϊόντα στην Κύπρο, γεγονός που καθιστά μη νόμιμη τη διάθεση προϊόντων CBD από καταστήματα λιανικής».
Παράλληλα, είπε πως «σύμφωνα με τις Φαρμακευτικές Υπηρεσίες τα συνθετικά και ημισυνθετικά κανναβινοειδή (π.χ. HHC, HHCP) έχουν καταταγεί στον Πρώτο Πίνακα των ελεγχόμενων φαρμάκων, με βάση τον περί Ναρκωτικών Φαρμάκων και Ψυχοτρόπων Ουσιών Νόμο. Ο Πρώτος Πίνακας ο οποίος διαχωρίζεται σε Μέρος I, Μέρος II και Μέρος III, κατατάσσει τα "ελεγχόμενα φάρμακα" για σκοπούς επιβολής ποινών σε περίπτωση αδικημάτων (π.χ. κατοχή, κατοχή με σκοπό την προμήθεια, προμήθεια κλπ.)».
Από την άλλη, σύμφωνα με τις Φαρμακευτικές Υπηρεσίες εξήγησε, «η CBD έχει καταταχθεί από το 2016, και έχει επαναβεβαιωθεί το 2022, ως φάρμακο, γεγονός που σημαίνει ότι προϊόντα που την περιέχουν απαιτούν άδεια κυκλοφορίας φαρμακευτικού προϊόντος, καθώς και επιτρέπεται να διατίθενται μόνο μέσω φαρμακείων (αποφάσεις Συμβουλίου Φαρμάκων σε συνεδρίες ημερ. 21.12.2016 και 01.06.2022)».
Σε ό,τι αφορά τον έλεγχο της περιεκτικότητας της κάνναβης σε τρόφιμα και αλκοολούχα ποτά, οι Υγειονομικές Υπηρεσίες του Τμήματος ΙΥ&ΥΔΥ, σε συνεργασία με το ΓΧΚ, εφαρμόζουν ετήσιο πρόγραμμα δειγματοληψίας τροφίμων μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται δείγματα από σπόρους βιομηχανικής κάνναβης ή τρόφιμα με συστατικά από σπόρους βιομηχανικής κάνναβης, με σκοπό την ανάλυση τους ως προς την περιεκτικότητα σε THC και τη συμμόρφωση με τα ανώτατα επιτρεπτά όρια που θέτει ο Κανονισμός (ΕΕ) 2023/915, όπως είπε.
Στο τρίτο κεφάλαιο, ο κ. Χαραλαμπίδης ανέφερε ότι το Υπουργείο Υγείας και οι εμπλεκόμενοι φορείς έχουν προβεί σε σειρά ενεργειών για την αντιμετώπιση της διάθεσης προϊόντων με απαγορευμένες ουσίες, στο πλαίσιο πάντα των αρμοδιοτήτων τους.
Πιο συγκεκριμένα υπέδειξε ότι «το Υπουργείο Υγείας, σε συνεργασία και συντονισμό με την ΑΑΕΚ, καθώς και με την Αστυνομία Κύπρου και το Τμήμα Τελωνείων, παρακολουθεί στενά και αξιολογεί τις εξελίξεις (τόσο φαρμακολογικά όσο και κοινωνικά) στο θέμα της αντιμετώπισης της εμφάνισης νέων ψυχοδραστικών ουσιών και προωθεί τις κατάλληλες προσαρμογές στη νομοθεσία εφόσον αυτές κριθούν απαραίτητες».
Οι Επιθεωρητές των Φαρμακευτικών Υπηρεσιών συνέχισε, «συμμετέχουν σε επιχειρήσεις σε συνεργασία με την Αστυνομία, για τον εντοπισμό και κατάσχεση προϊόντων που περιέχουν ΟΒϋ (καθώς και άλλα κανναβινοειδή όπως ΤΗΟ) που πωλούνται σε καταστήματα».
Το ΓΧΚ, τόνισε, «απέστειλε στις 10.02.2025 επείγουσα επιστολή προς τον Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας (με κοινοποίηση σε όλους τους εμπλεκόμενους φορείς), όπου παρατέθηκαν όλες οι σχετικές πληροφορίες με στόχο τη διερεύνηση της άμεσης αναστολής της λειτουργίας των καταστημάτων που πωλούν φαρμακευτικά σκευάσματα χωρίς τις απαραίτητες άδειες από το Κράτος, καθώς και άλλα προϊόντα που περιέχουν ελεγχόμενες ουσίες».
Αναφερόμενος στην ΑΑΕΚ, επισήμανε ότι στο πλαίσιο του θεσμικού της ρόλου, «παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις και βρίσκεται σε συνεχή συνεργασία και συντονισμό με τις καθ’ ύλην αρμόδιες αρχές, με στόχο την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας των ελέγχων και την εξεύρεση πρακτικά εφαρμόσιμων λύσεων. Η Αρχή έχει συγκαλέσει επανειλημμένες συσκέψεις και έχει εισηγηθεί τη λήψη πιο αποφασιστικών μέτρων και την ενίσχυση των ελέγχων».
Τέλος, σε ό,τι αφορά στη δυνατότητα αναστολής ή ανάκλησης άδειας λειτουργίας καταστημάτων σήμειωσε ότι παρουσιάζει ουσιαστικές νομικές ιδιαιτερότητες, αφού με βάση τους περί Τροφίμων (Έλεγχος και Πώληση) Νόμους του 1996-2014 που εφαρμόζουν οι Υγειονομικές Υπηρεσίες, «η δυνατότητα αναστολής της λειτουργίας καταστημάτων που παραβιάζουν συστηματικά τη νομοθεσία, δίνεται μόνο αν έχουν διαμορφωθεί ή επικρατούν στο υποστατικό σοβαρές υγειονομικές ελλείψεις, παραλείψεις ή συνθήκες που θα μπορούσαν να θέσουν σε κίνδυνο την υγεία του προσωπικού ή τη δημόσια υγεία. Οι εν λόγω νόμοι δεν προβλέπουν για την αναστολή λειτουργίας ή την ανάκληση άδειας λειτουργίας καταστημάτων λόγω της πώλησης τροφίμων που περιέχουν είτε ψυχοτρόπες ουσίες είτε ουσίες με ΩΒΩ. Ως εκ τούτου, τυχόν ανάγκη αναστολής λειτουργίας υποστατικού για συστηματική παράβαση της νομοθεσίας με την πώληση προϊόντων (είτε τροφίμων είτε μη- τροφίμων) που περιέχουν είτε ψυχοτρόπες ουσίες είτε ΩΒΩ, εμπίπτει στις αρμοδιότητες της Αστυνομίας».
Η αναστολή ή ανάκληση άδειας λειτουργίας των καταστημάτων που παραβιάζουν συστηματικά την νομοθεσία, είπε «έχει σημειωθεί ήδη από το ΓΧΚ στην επιστολή του ημερομηνίας 10.02.2025 προς τον Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, όπου είχε καταγραφεί ως μέτρο άμεσης προτεραιότητας».
Καταληκτικά, τόνισε ότι το θέμα έχει επίσης τεθεί από την ΑΑΕΚ προς τη Νομική Υπηρεσία για αξιολόγηση της δυνατότητας αναστολής ή ανάκλησης άδειας και αξιοποίησης διοικητικών μέτρων σε περιπτώσεις συστηματικών παραβάσεων. Το ζήτημα της επιβολής τέτοιων μέτρων παραμένει υπό εξέταση στο πλαίσιο ευρύτερης προσπάθειας ενίσχυσης του θεσμικού πλαισίου και αποτελεσματικότερης προστασίας της δημοσίας υγείας.»
