Tον διορισμό ομάδας ανεξάρτητων ποινικών ανακριτών, η οποία θα αναλάβει τις περαιτέρω έρευνες για το βιβλίο «Κράτος Μαφία», στη βάση και των ευρημάτων της τετραμελούς ομάδας ερευνητών που έθεσε το υπόβαθρο για πιθανή διάπραξη ποινικών αδικημάτων από δεκαπέντε πρόσωπα -δεκατρία φυσικά και δύο νομικά- για υποθέσεις διαφθοράς, αποφάσισε και ανακοίνωσε την Τετάρτη το Υπουργικό Συμβούλιο.
Οι έρευνες της τετραμελούς ομάδας διήρκεσαν δύο χρόνια και κόστισαν στο κράτος (σ.σ φορολογούμενο πολίτη) περίπου 1,5 εκατομμύριο ευρώ, ενώ στα ίδια επίπεδα, αν όχι υψηλότερα, αναμένεται να κινηθεί και το κόστος της νέας ποινικής έρευνας.
Μιας έρευνας που καλείται να διαπιστώσει κατά πόσο στοιχειοθετούνται ποινικά αδικήματα και για την οποία, αναπόφευκτα, τον ρόλο που κανονικά ανήκει στους θεσμούς θα αναλάβουν ιδιώτες, οι οποίοι θα συνδράμουν στην απονομή της Δικαιοσύνης.
Αυτό από μόνο του, πέραν του ότι είναι άκρως προβληματικό και συνάμα τραγικό για ένα σύγχρονο κράτος δικαίου, συνιστά άμεση παραδοχή ύπαρξης θεσμικού αδιεξόδου.
Ενός αδιεξόδου που, δυστυχώς, από όποια οπτική κι αν το προσεγγίσει κανείς, δεν μπορεί να επιλυθεί με επιφανειακές ή πρόχειρες λύσεις. Αντίθετα, απαιτεί ουσιαστικές και ριζικές αποφάσεις, οι οποίες θα επιτρέψουν στον θεσμό να ορθοποδήσει και θα δημιουργήσουν σταδιακά τις προϋποθέσεις για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των πολιτών.
Με αφορμή τη συζήτηση που άνοιξε για την επόμενη ημέρα των ευρημάτων για το βιβλίο «Κράτος Μαφία» και τη νέα ποινική έρευνα που βρίσκεται προ των πυλών, κατά την οποία θα ελεγχθούν πέραν του Νίκου Αναστασιάδη και πρώην κρατικοί αξιωματούχοι από διαφορετικά κέντρα εξουσίας, τα βλέμματα στράφηκαν προς τη Νομική Υπηρεσία και τους επικεφαλής της, Γιώργο Σαββίδη και Σάββα Αγγελίδη.
Δύο πρόσωπα που τα τελευταία έξι χρόνια έχουν βρεθεί στο επίκεντρο των επικρίσεων αλλά και της αμφισβήτησης, όσο ελάχιστοι κρατικοί αξιωματούχοι, ενώ λόγω αυτής της δημόσιας εικόνας τους, αναπόφευκτα συμπαρασύρθηκε ολόκληρος ο θεσμός και λειτουργοί του, που εκτελούν στο ακέραιο τα καθήκοντα τους και ουδεμία σχέση είχαν ή έχουν με αποφάσεις που λήφθηκαν.
Βλέποντας την μεγάλη εικόνα, προκύπτει ένα ξεκάθαρο θεσμικό αδιέξοδο. Από τη μία, επειδή Γιώργος Σαββίδης και Σάββας Αγγελίδης προέρχονται από την διακυβέρνηση Νίκου Αναστασιάδη που ελέγχεται πλέον ποινικά, ο οποίος ήταν και αυτός που τους διόρισε στις θέσεις Γενικού και Βοηθού Γενικού Εισαγγελέα, και από την άλλη λόγω των προσωπικών και φιλικών τους σχέσεων, κάτι που σε διάφορες περιπτώσεις αποτέλεσε αντικείμενο δημόσιων συζητήσεων.
Ωστόσο το πρόβλημα δεν περιορίζεται στην σημερινή συγκυρία, καθώς είναι ευρύτερο, αφού κατά τη διάρκεια της εξαετούς θητείας τους καταγράφηκαν μια σειρά από αποφάσεις και χειρισμοί που προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις και δημιούργησαν τεράστιες ρωγμές στην εμπιστοσύνη των πολιτών προς τη Νομική Υπηρεσία.
Ένα σημαντικό μέρος της κοινής γνώμης θεωρεί -δικαίως ή αδίκως- πως σε αρκετές περιπτώσεις η εικόνα που εκπέμφθηκε από την ηγεσία της Νομικής Υπηρεσίας, ήταν εκείνη της προστασίας των «ισχυρών» και όχι της αμερόληπτης και αντικειμενικής απονομής της Δικαιοσύνης, η οποία σε αρκετές περιπτώσεις δεν αφέθηκε να αποφανθεί όπως πράττει η Εισαγγελία σε λιγότερες σοβαρές υποθέσεις.
Το μεγάλο ζήτημα όμως δεν είναι τα πρόσωπα που εκπροσωπούν τους θεσμούς, αλλά οι ίδιοι θεσμοί. Ο Γιώργος Σαββίδης, ο Σάββας Αγγελίδης και οποιοσδήποτε άλλος κρατικός αξιωματούχος, δεν εκπροσωπεί και δεν θα πρέπει να εκπροσωπεί τον εαυτό του, αντιθέτως έχει υποχρέωση να εκπροσωπεί και να προστατεύει τον θεσμό που υπηρετεί και όχι οι θεσμοί -γενικά ομιλούντες- να υπηρετούν τους εκπροσώπους τους.
Η Νομική Υπηρεσία αποτελεί ένα από τα βασικότερα γρανάζια του συστήματος απονομής της Δικαιοσύνης, ωστόσο τα τελευταία χρόνια έχει χάσει σημαντικό μέρος του κύρους και της αξιοπιστίας της στα μάτια της κοινωνίας.
Οι δύο επικεφαλής της, λόγω της διαδρομής τους και συγκεκριμένων αποφάσεων που προκάλεσαν θύελλα αντιδράσεων, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις πορισμάτων που κατέληξαν στα συρτάρια, φαίνεται να έχουν απωλέσει την έξωθεν καλή μαρτυρία.
Σε διαφορετική περίπτωση και εάν τα δεδομένα στη πορεία τους δεν προκαλούσαν τις ρωγμές που προκάλεσαν, ενδεχομένως σήμερα να μην αποτελούσε αντικείμενο συζήτησης -ούτε καν απαίτησης- η εξαίρεση, τόσο των ιδίων όσο και ολόκληρου του θεσμού από τις νέες έρευνες για το «Κράτος Μαφία».
Και σε αυτό ακριβώς το σημείο εντοπίζεται το σοβαρότερο και ευρύτερο πρόβλημα. Ο κορυφαίος θεσμός στην απονομή της Δικαιοσύνης, καλείται να εξαιρεθεί από μια τόσο σημαντική ποινική έρευνα, προκειμένου να διασφαλιστεί η αμεροληψία και η ακεραιότητα της διαδικασίας.
Αυτό από μόνο του είναι εξαιρετικά ανησυχητικό σε ένα κράτος δικαίου, κάτι που θα έπρεπε να προβληματίζει πρωτίστως τους ίδιους τους επικεφαλής του θεσμού. Και αυτό διότι, το δημόσιο συμφέρον επιτάσσει πάνω απ' όλα και όλους, την προστασία των θεσμών και όχι των ανθρώπων που τους εκπροσωπούν.
Νομικοί αλλά και πολιτικά πρόσωπα από διάφορα κόμματα, εκφράζουν ανοιχτά τη θέση πως ο Γενικός και ο Βοηθός Γενικός Εισαγγελέας θα έπρεπε να υποβάλουν τις παραιτήσεις τους, κάτι που λέχθηκε σε διάφορες περιπτώσεις, όχι μόνο με αφορμή τις εξελίξεις για το «Κράτος Μαφία».
Βλέποντας το ζήτημα στη μεγάλη του εικόνα, χωρίς συναισθηματισμούς και εξαρτίσεις, η άποψη αυτή αντιμετωπίζεται από αρκετούς ως η μοναδική λύση ενός ευρύτερου και βαθύτερου προβλήματος που σχετίζεται με την γενικότερη κρίση.
Και αυτό διότι, πέραν του ότι έχει χαθεί η εμπιστοσύνη της πλειοψηφίας των πολιτών έναντι του θεσμού, η παραμονή τους στις θέσεις αυτές, δημιουργεί σε συχνή βάση ζητήματα σύγκρουσης συμφέροντος, αμφισβήτησης και θεσμικής δυσλειτουργίας, ακόμη και αν οι ίδιοι ενεργούν με ορθό τρόπο.
Από την άλλη, δεν πρέπει να αγνοηθεί το γεγονός ότι δαπανώνται εκατομμύρια ευρώ για την απονομή της Δικαιοσύνης ή για διερεύνηση ποινικών υποθέσεων, λόγω της αμφισβήτησης και την αναγκαστική εξαίρεση της ηγεσίας της Νομικής Υπηρεσίας από οποιεσδήποτε διαδικασίες, με το κράτος να αναγκάζεται να επιστρατεύσει ξένους ερευνητές, κάτι που ουσιαστικά αποτελεί παραδοχή για υπάρξη προβλήματος στη λειτουργία του συστήματος.
Σημειώνεται πως ουδέποτε στο παρελθόν παρουσιάστηκαν σε τέτοιο βαθμό, παρόμοια προβλήματα. Επί θητείας Κώστα Κληρίδη, ο οποίος επίσης είχε διοριστεί από τον τέως Πρόεδρο Νίκο Αναστασιάδη, χειρίστηκε πολύκροτες υποθέσεις και καταγράφηκαν καταδίκες κρατικών αξιωματούχων ή πολιτικών προσώπων, όπως η υπόθεση ΣΑΠΑ, ΣΑΛΑ και Δρομολαξιάς, καθώς και η υπόθεση Ρίκκου Ερωτοκρίτου.
Στην τελευταία, ο ίδιος επέλεξε διορισμό ανεξάρτητου κατήγορου, καθώς ήταν αυτός που δρομολόγησε τις διαδικασίες εναντίον του, θέλοντας να διαφυλάξει το κύρος και την αμεροληψία της έρευνας. Ωστόσο, σε κανένα στάδιο της θητείας του δεν τέθηκε στο τραπέζι ζήτημα εξαίρεσης του ίδιου ή του θεσμού στο σύνολο του.
Ένα κράτος (δικαίου) δεν μπορεί να αποδέχεται συνεχώς ότι υπάρχουν θεσμικές δυσλειτουργίες. Δεν μπορεί να συμβιβάζεται με το πρόβλημα, καταφεύγοντας σε ιδιώτες. Δεν μπορεί να αποτελεί «φυσιολογική λύση» το κράτος και κατ΄ επέκταση οι φορολογούμενοι πολίτες να επιβαρύνονται με εκατομμύρια ευρώ μόνο και μόνο επειδή υπάρχει έλλειψη εμπιστοσύνης στους δικούς του θεσμούς.
Και σίγουρα, το κράτος (δικαίου) δεν μπορεί να συμβιβάζεται με μια κατάσταση που πλέον αποδεικνύει πως είναι άκρως προβληματική, με το πρόβλημα να επαναλαμβάνεται με κάθε αφορμή.
Θεσμικά ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας δεν διαθέτει την εξουσία να παύσει τον Γενικό ή τον Βοηθό Γενικό Εισαγγελέα, ενώ με κάθε ευκαιρία διαχωρίζει το ρόλο της εκτελεστικής εξουσίας. Και έχει απόλυτο δίκαιο, ωστόσο, σήμερα ενδεχομένως να μην είχε τις ίδιες παρενέργειες, εάν στο πρόσφατο παρελθόν δεν είχε εμπλακεί πολιτικά στο ζήτημα της παραμονής του Βοηθού Γενικού Εισαγγελέα, ο οποίος εξέφρασε πρόθεση παραίτησης, εντούτοις κρίθηκε αναντικατάστατος, σύμφωνα με τα όσα διέρρευσαν στον Τύπο.
Είναι για αυτό το λόγο που ορισμένοι βρήκαν πρόσφορο έδαφος για άσκηση πιέσεων και στον ίδιο τον Νίκο Χριστοδουλίδη, ο οποίος πλέον καλείται να πάρει τέτοιες αποφάσεις για την επόμενη μέρα της διαχείρισης του «Κράτος Μαφία», ώστε να μην αφήσει περιθώρια για παρερμηνείες ή παραφιλολογίες.
Την ίδια ώρα, η θέση ότι μια ενδεχόμενη παραίτηση των δύο Εισαγγελέων θα διευκόλυνε -σε πολιτικό επίπεδο- τον ίδιο τον Νίκο Χριστοδουλίδη, δεν στερείται λογικής βάσης.
Και αυτό διότι, σε μια τέτοια εξέλιξη, πέραν του ότι θα «κατεύναζε τα πνεύματα», θα αφαιρούσε ενδεχομένως από το τραπέζι το συζήτηση για διορισμό ανεξάρτητων κατηγόρων και με τον διορισμό ομάδας ανεξάρτητων ποινικών ανακριτών θα κινούνταν οι διαδικασίες σε πιο θεσμικά πλαίσια.
Και στο ενδεχόμενο ο οποιοσδήποτε να κρίνει εκ των προτέρων τους διορισμούς, αποδίδοντας σχέσεις και κίνητρα, συνεπάγεται με αχρείαστη προκατάληψη. Εξάλλου, άπαντες, με τους διορισμούς Γιώργου Σαββίδη και Σάββα Αγγελίδη, παρά τις επιφυλάξεις, συμφώνησαν όπως κριθούν στην πορεία και επί του έργου τους. Όπως επίσης και ο Κώστας Κληρίδης.
