Η κακή κατάσταση που επικρατεί στις Κεντρικές Φυλακές, τόσο σε ό,τι αφορά τις συνθήκες κράτησης όσο και των πρακτικών που ακολουθούνται που παραπέμπουν σε άλλες εποχές -για τις οποίες η Κυπριακή Δημοκρατία καταδικάστηκε από τα αρμόδια Ευρωπαϊκά όργανα- με ιεραρχίες κρατουμένων που φαίνεται να λειτουργούν ως «Διεύθυνση» του Σωφρονιστικού Ιδρύματος και περιστατικά βίας, εξευτελισμού και απουσία σωφρονιστικής πολιτικής, έρχεται να επιβεβαιωθεί από την νέα έκτακτη επίσκεψη της Επιτροπής Πρόληψης για τα Βασανιστήρια (CPT).
Μια επίσκεψη που κρίθηκε αναγκαία, κάτι που διαπιστώνεται από το γεγονός ότι θα πραγματοποιηθεί ένα χρόνο μετά την προηγούμενη της, τον Απρίλιο του 2025 και έξι μήνες μετά την έκθεση της τον Δεκέμβριο του 2025, η οποία ξεγύμνωσε το τότε αφήγημα του υπουργού Δικαιοσύνης, Μάριου Χαρτσιώτη, ο οποίος παρουσίαζε μια εντελώς διαφορετική εικόνα. Ωστόσο, η CPT, στην έκθεση της κατέγραψε εξευτελιστικές συνθήκες διαβίωσης, ενώ ανέδειξε περιστατικά βίας και γεγονότα που συγκαλύφθηκαν, χωρίς διερεύνηση από την Αστυνομία, όπως και άτυπες ιεραρχίες μεταξύ κρατουμένων, οι οποίοι επιβάλουν την τάξη, με τις ευλογίες -σε κάποιες περιπτώσεις- μελών του προσωπικού.
Το γεγονός ότι η CPT έρχεται έξι μήνες μετά την έκθεση της, συνεπάγεται πως τα δεδομένα που έχει ενώπιον της κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου, με τις Κεντρικές Φυλακές να καταγράφουν αρνητικό ιστορικό ρεκόρ, ενώ η Κύπρος κατατάσσεται στις χώρες που μπήκαν σε κόκκινο, λόγω της κατάστασης.
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία που είναι διατεθειμένα από την CPT, από το 2005 έως το 2013, οι εκθέσεις σκιαγραφούν μια εικόνα σταδιακής φθοράς, ενώ κατά τον ουσιώδη χρόνο και μετά από μια σειρά τραγικά γεγονότα και καταδίκες της Κυπριακή Δημοκρατίας, απομακρύνθηκε από την Διεύθυνση Φυλακών ο Γιώργος Τρυφωνίδης, με τα ηνία να λαμβάνει η Άννα Αριστοτέλους. Από το 2014, σύμφωνα πάντα με τα επίσημα στοιχεία, καταγράφεται μια πραγματική αλλαγή, με την CPT να πραγματοποιεί επισκέψεις μια φορά κάθε πέντε χρόνια, ως είθισται και όταν δεν κρίνεται ανάγκη, κατατάσσοντας μάλιστα την σωφρονιστική πολιτική των Κεντρικών Φυλακών στα πρότυπα της Ευρώπης και διορίζοντας ως μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του European Organisation of Prison and Correctional Services (EUROPRIS) την Άννα Αριστοτέλους, η οποία παρέδωσε σκυτάλη μετά από οκτώ χρόνια και αποχώρησε από την Διεύθυνση, το 2022.
Από το 2023 έως το 2025, η CPT επιστρέφει σε γλώσσα έντονης ανησυχίας, περιγράφοντας συνθήκες που, σωρευτικά, αγγίζουν τα όρια της απάνθρωπης και εξευτελιστικής μεταχείρισης, με την τελευταία έκθεση του περασμένου Δεκεμβρίου να χαρακτηρίζεται ως η χειρότερη, ακόμα και από αυτή του 2013, όπου υπήρχαν απανωτές αυτοκτονίες.
Προς σκιαγράφηση ενός ολοκληρωμένο παζλ, με βάση τα επίσημα στοιχεία, η CPT προέβαινε σε ελέγχους στα καθιερωμένα χρονικά πλαίσια και πιο συγκεκριμένα, είχε επισκεφθεί τις Κεντρικές Φυλακές, τις ακόλουθες χρονιές:
- 1992,
- 1996,
- 2000,
- 2004,
- 2008,
- 2013,
- 2017,
- 2023
- 2025 (Απρίλιος, έκτακτη επίσκεψη)
- 2026 (Ιούνιος, έκτακτη επίσκεψη)
Όπως προκύπτει από τα πιο πάνω στοιχεία, από το 2023 και μετά, η Επιτροπή άλλαξε το μοτίβο επισκέψεων -από το 1992-, κατατάσσοντας τις Κεντρικές Φυλακές της Κύπρου στις χώρες που καθιστούν επιτακτική ανάγκη την επίσπευση του ελέγχου της, πράγμα που δεν συνέβη ποτέ στην Κύπρο. Κάτι που προκύπτει μέσα από τα επίσημα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων, καθώς τέτοιες έκτακτες επισκέψεις καταγράφηκαν σε άλλες χώρες, όπως στο Αζερμπαϊτζάν, την Βουλγαρία και τη Ρωσία το 2024, στην Τουρκία ενώ είχε διενεργήσει έλεγχο το 2021 διενήργησε εκ νέου το 2022 και το 2024, ενώ στην Ελλάδα καταγράφονται επισκέψεις κάθε ένα με δύο χρόνια, με την τελευταία το 2023.
Μπαράζ καταγγελιών
Τόσο η επίσκεψη της CPT τον Απρίλιο του 2025 όσο και η επικείμενη περί τα μέσα Ιουνίου, μόνο τυχαίες δεν μπορούν να χαρακτηριστούν, αντιθέτως ήταν αποτέλεσμα διαδοχικών καταγγελιών ενώπιον της Επιτροπής, από την οποία ζητήθηκε η παρέμβαση της.
Μετά την έκθεση του 2023, όπου συνέδεσε την ασφυξία με την αύξηση της βίας, μιλώντας για «άτυπες ιεραρχίες», «ηγέτες κρατουμένων» που ελέγχουν πτέρυγες και επιβάλλουν τιμωρίες έως και «ομαδικούς ξυλοδαρμούς», καθώς και για εξευτελιστικές συνθήκες, ενώπιον της Επιτροπής υποβλήθηκαν σωρεία καταγγελιών. Αυτές αφορούσαν τόσο περιστατικά βίας και ιεραρχίες, όσο και για εξευτελιστικές συμπεριφορές και συνθήκες διαβίωσης, οι οποίες σε κάποιες περιπτώσεις ήταν ενώπιον των αρμοδίων της Κύπρου, ωστόσο δεν προέβησαν σε οποιεσδήποτε ενέργειες.
Επί υπουργίας Μάριου Χαρτσιώτη, διαψεύδονταν στο σύνολο τους οι καταγγελίες και ο υπουργός μιλούσε για επαναστατικές και ριζοσπαστικές τομές στο Σωφρονιστικό Ίδρυμα, με το αφήγημα του να καταρρίπτεται με την έκτακτη επίσκεψη τον Απρίλιο του 2025 και την έκθεση του Δεκεμβρίου 2025, όπου μεταξύ άλλων η CPT σημείωσε πως οι διαπιστώσεις της έκθεσης του 2023 δεν αντιμετωπίστηκαν επαρκώς. Επίσης η CPT κατέγραψε:
-Κελιά κάτω των 6 τετραγωνικών μέτρων στα οποία κρατούνται έως και τέσσερα άτομα, με δύο να κοιμούνται στο πάτωμα.
-Ζήτημα της πρόσβασης σε τουαλέτες, με κρατούμενους να ουρούν σε μπουκάλια και να αφοδεύουν σε σακούλες. Το πρόβλημα αυτό είχε ήδη αναδειχθεί το 2023, όμως το 2025 διαπιστώθηκε ότι παραμένει.
-Ενδοφυλακιστική βία. Η Επιτροπή περιγράφει ένα περιβάλλον όπου η έλλειψη επαρκούς προσωπικού πρώτης γραμμής επιτρέπει σε ισχυρές ομάδες κρατουμένων να κυριαρχούν σε πτέρυγες, επιβάλλοντας άτυπους κανόνες και τιμωρίες.
-Καταγγελίες για αμέλεια προσωπικού ή, ακόμη χειρότερα, για προσωπικό που σκόπιμα διευκόλυνε την κακομεταχείριση μεταξύ κρατουμένων.
-Αρκετοί κρατούμενοι φοβούνται να καταγγείλουν τη βία, λόγω αντιποίνων, ενώ αναφέρεται σε 100 περιστατικά που δεν οδηγήθηκαν στην Αστυνομία αλλά επιβεβαιώθηκαν από τους ιατρικούς φακέλους, αφήνοντας αιχμές συγκάλυψης.
-Παιδιά κοιμούνται σε μούχλα, νιώθουν κρύο και πείνα.
-Ζήτημα με αυτοκτονίες ή απόπειρες αυτοκτονιών.
-Σωφρονιστικοί υπάλληλοι εξακολουθούσαν να διανέμουν φάρμακα αντί για νοσηλευτές.
Σε αυτό το χρονικό διάστημα, κάποιους μήνες πριν την έκθεση του Δεκεμβρίου μέχρι και την ημέρα που αποφασίστηκε νέα επίσκεψη στην Κύπρο, ενώπιον της CPT, σύμφωνα με αρμόδιες πηγές, υποβλήθηκαν καταγγελίες που αναφέρονται σε συνθήκες κράτησης, περιστατικά βίας, αντίποινα και εξευτελιστικές συμπεριφορές, όπως και η καταγγελία των Δεσμοφυλάκων της Ισότητας, που επίσης στρέφεται κατά της διεύθυνσης των Φυλακών.
Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, κάποιες από τις καταγγελίες υποβλήθηκαν και από δικηγόρους στις Κυπριακές Αρχές αλλά και τον Σύνδεσμο Φυλακισμένων, ωστόσο ενημερώνεται η CPT πως δεν διερευνήθηκαν, παραπέμποντας την Επιτροπή στα προηγούμενα ευρήματα της στην έκθεση ότι οι Αρχές δεν διερευνούν τις υποθέσεις, ενώ υπάρχουν επιπρόσθετες καταγγελίες που στρέφονται προσωπικά και αναφέρονται στους χειρισμούς και την συμπεριφορά της νυν Διεύθυνσης των Φυλακών, όπως και για στέρηση δικαιωμάτων. Επίσης, υπάρχουν αναφορές σε περιστατικά βίας, ενώ η CPT έλαβε ενημέρωσε για τους τελευταίους θανάτους και τις καταγγελίες που διατυπώθηκαν, όπως και για βιασμούς.
Από εκεί και πέρα, διαβιβάστηκαν αναφορές μέσω εκπροσώπων αλλοδαπών σε σχέση με τις συνθήκες διαβίωσης τους, όπως επίσης και εκθέσεις που περιλαμβάνονται σε προσφυγές σε ευρωπαϊκά και διεθνή όργανα, ενώ στην εξίσωση προστέθηκαν καταγγελίες που δεν υποβλήθηκαν στην Κύπρο, υπό τον φόβο αντιποίνων, οι οποίες προέρχονται κυρίως από αλλοδαπούς.
