Σκιές αφήνονται από την Ελεγκτική Υπηρεσία σε σχέση με τον τρόπο που τους χειρισμούς της Νομικής Υπηρεσίας στις αναστολές εκτέλεσης ενταλμάτων προστίμου, αφού αρκετά πρόσωπα φαίνεται να βρήκαν τον τρόπο να ξεφεύγουν από την τσιμπίδα του Νόμου και χωρίς να πληρώσουν σημαντικά ποσά, τους παραχωρείται αναστολή.
Όπως καταγράφεται σε έκθεση της Ελεγκτικής, πολλοί αιτητές αναστολής εκτέλεσης ενταλμάτων προστίμου καταβάλλουν ένα ποσό λίγο πριν ή την ημέρα υποβολής της αίτησης για αναστολή, με σκοπό να αυξήσουν τις πιθανότητες έγκρισής της, παρά την προηγούμενη ασυνέπειά τους ως προς την καταβολή δόσεων που αφορούσε σε προηγούμενες αναστολές. «Ελλείψει ελέγχου του ιστορικού τους, ακόμη και οφειλέτες με πολυετείς ανεξόφλητες οφειλές λαμβάνουν νέες αναστολές», σημειώνει η Ελεγκτική.
Ενδεικτικό είναι το παράδειγμα εναντίον οφειλέτη που εκκρεμούσαν σε βάρος του 22 εντάλματα ύψους €19.046. Χωρίς να καταβάλει οποιοδήποτε ποσό από το 2016, παρόλο που, στο μεσοδιάστημα, έλαβε εξαμηνιαία αναστολή που έληξε στις 15.8.2021. Όπως καταγράφεται, ο οφειλέτης αιτήθηκε νέα αναστολή στις 4.11.2024, μετά από πληρωμή ενός ποσού τέσσερις ημέρες προηγουμένως, η οποία εγκρίθηκε χωρίς να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι προηγουμένως δεν ήταν συνεπής ως προς την καταβολή δόσεων.
Όπως διαπιστώθηκε από τον έλεγχο της Ελεγκτικής, «δεν υπάρχουν καθορισμένα κριτήρια για την έγκριση αναστολής εκτέλεσης ενταλμάτων προστίμου ή τον καθορισμό του ύψους της μηνιαίας δόσης για εξόφληση, αλλά αυτό επαφίεται στην κρίση της λειτουργού που εξετάζει κάθε περίπτωση. Μάλιστα, σε ορισμένες περιπτώσεις, η μηνιαία δόση καθορίζεται σε πολύ χαμηλά επίπεδα (π.χ. €20), με αποτέλεσμα το διοικητικό κόστος εκτέλεσης της κάθε δόσης να είναι ενδεχομένως μεγαλύτερο από το όφελος. «Από δειγματοληπτικό έλεγχο 35 αναστολών εκτέλεσης ενταλμάτων προστίμου, διαπιστώσαμε ότι μόνο οκτώ άτομα ήταν συνεπή στις μηνιαίες υποχρεώσεις τους, ενώ 12 άτομα δεν κατέβαλαν καμία δόση μετά την έγκριση της αναστολής».
Την ίδια ώρα, η Ελεγκτική αναφέρει ότι πέραν των 26 εκατομμυρίων ευρώ είναι τα ανείσπρακτα επιδικασθέντα έξοδα προς τη Νομική Υπηρεσία, που αφορούσαν αλλοδαπούς, αιτητές ασύλου που κινούνται νομικά κατά αποφάσεων της Δημοκρατίας για απέλασή τους. Σύμφωνα με την έκθεση, «το συνολικό ύψος του οφειλόμενου υπολοίπου επιδικασθέντων εξόδων προς τη ΝΥ κατά την 31.12.2024 ανερχόταν στα €26.277.110 και αφορούσε σε 22.717 αλλοδαπούς χρεώστες, σε σύγκριση με €15.113.737 και 13.772 αλλοδαπούς στις 31.12.2023, δηλαδή παρουσίασε αύξηση €11.163.373 ή ποσοστό 74% και αύξηση 8.945 αλλοδαπούς ή ποσοστό 65%. Όπως μας αναφέρθηκε, κατά το 2024 καταχωρίστηκαν στο μηχανογραφικό σύστημα παρακολούθησης των οφειλών αυτών υποθέσεις των οποίων οι φάκελοι εντοπίστηκαν μεταγενέστερα της εισαγωγής του συστήματος».
Θέση της Νομικής Υπηρεσίας, είναι ότι «οι οφειλές από αλλοδαπούς χρεώστες αφορούν κυρίως σε άτομα χωρίς οικονομική δυνατότητα, των οποίων τα έξοδα καλύπτονται συνήθως από κρατική νομική αρωγή. Αρκετά από αυτά τα άτομα ενδεχομένως δεν βρίσκονται πλέον στην Κύπρο ενώ το Μητρώο της Υπηρεσίας Ασύλου δεν ήταν πλήρως ενημερωμένο ως προς το αν οι οφειλέτες έχουν απελαθεί, γεγονός που δυσχεραίνει τον εντοπισμό και τον έλεγχο της κατάστασής τους».
Η Ελεγκτική, διαμηνύει πάντως πως «τα εν λόγω ποσά αναμένεται να παραμείνουν ανείσπρακτα, κάτι που αναντίλεκτα αποτελεί επιβάρυνση για τα δημόσια οικονομικά».
Σύνοψη αποτελεσμάτων ελέγχου της Ελεγκτικής Υπηρεσίας
Στη βάση των προνοιών του άρθρου 116 του Συντάγματος της Κυπριακής Δημοκρατίας (ΚΔ) και του άρθρου 81 του περί της Δημοσιονομικής Ευθύνης και του Δημοσιονομικού Πλαισίου Νόμου (Ν.20(I)/2014), η Ελεγκτική Υπηρεσία διεξήγαγε κανονιστικό έλεγχο της Νομικής Υπηρεσίας (ΝΥ) για τα έτη 2023-2024. Ο υπό αναφορά έλεγχος επικεντρώθηκε σε θέματα που αφορούσαν τους πιο κάτω τομείς:
- Αιτήσεις για αναστολή εκτέλεσης ενταλμάτων προστίμου
- Είσπραξη και εξόφληση επιδικασμένων ποσών
- Ενοικιαζόμενα υποστατικά
- Ασκούμενοι δικηγόροι – Παρακολούθηση και χορήγηση επιδόματος
- Παραχώρηση επιδόματος επιφυλακής
- Επιλογή Νομικών Οίκων του εξωτερικού
- Άδειες μόνιμου και έκτακτου προσωπικού (ανάπαυσης και ασθενείας)
- Διαχείριση περιουσιακών στοιχείων
- Ασφάλεια μηχανογραφικού συστήματος e-Law
Τα σημαντικότερα ευρήματα του ελέγχου αναφέρονται συνοπτικά πιο κάτω:
1.1 Αναστολές εκτέλεσης ενταλμάτων προστίμου:
Δεν πραγματοποιείται έλεγχος για επιβεβαίωση, μέσω άλλων κυβερνητικών υπηρεσιών, των στοιχείων που περιλαμβάνονται στις αιτήσεις αναστολής εκτέλεσης ενταλμάτων προστίμου, όπως για παράδειγμα στοιχεία που αφορούν στα εισοδήματα και τα τέκνα των αιτητών, με εξαίρεση την αποστολή αιτήσεων στις Υπηρεσίες Κοινωνικών Ασφαλίσεων. Η μη διενέργεια ολοκληρωμένων ελέγχων και διασταύρωσης των στοιχείων που δηλώνονται στις αιτήσεις ενέχει τον κίνδυνο λήψης αποφάσεων στη βάση μη ακριβούς, ελλιπούς ή παραπλανητικής πληροφόρησης.
Πολλοί αιτητές αναστολής εκτέλεσης ενταλμάτων προστίμου καταβάλλουν ένα ποσό λίγο πριν ή την ημέρα υποβολής της αίτησης για αναστολή με σκοπό να αυξήσουν τις πιθανότητες έγκρισής της, παρά την προηγούμενη ασυνέπειά τους ως προς την καταβολή δόσεων που αφορούσε σε προηγούμενες αναστολές. Ελλείψει ελέγχου του ιστορικού τους, ακόμη και οφειλέτες με πολυετείς ανεξόφλητες οφειλές λαμβάνουν νέες αναστολές.
Οι αιτήσεις αναστολής εκτέλεσης ενταλμάτων προστίμου δεν εξετάζονται πάντα με σειρά προτεραιότητας, καθώς κάποιες εξετάζονται άμεσα, ενώ άλλες εκκρεμούν για περίοδο μέχρι έξι μηνών. Η καταχώρισή τους στο μηχανογραφικό σύστημα γίνεται μόνο κατά την έγκριση, δυσχεραίνοντας τον υπολογισμό του αριθμού των εκκρεμών αιτήσεων. Αιτήσεις που απορρίπτονται, και αφορούν σε εντάλματα Κοινωνικών Ασφαλίσεων (ΚΑ), δεν καταχωρίζονται στο σύστημα.
Δεν υπάρχουν καθορισμένα κριτήρια για την έγκριση αναστολής εκτέλεσης ενταλμάτων προστίμου ή τον καθορισμό του ύψους της μηνιαίας δόσης για εξόφληση, αλλά αυτό επαφίεται στην κρίση της λειτουργού που εξετάζει κάθε περίπτωση. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η μηνιαία δόση καθορίζεται σε πολύ χαμηλά επίπεδα (π.χ. €20), με αποτέλεσμα το διοικητικό κόστος εκτέλεσης της κάθε δόσης να είναι ενδεχομένως μεγαλύτερο από το όφελος.
Από δειγματοληπτικό έλεγχο 35 αναστολών εκτέλεσης ενταλμάτων προστίμου, διαπιστώσαμε ότι μόνο οκτώ άτομα ήταν συνεπή στις μηνιαίες υποχρεώσεις τους, ενώ 12 άτομα δεν κατέβαλαν καμία δόση μετά την έγκριση της αναστολής.
στ. Σε ορισμένες περιπτώσεις, εγκρίνεται αναστολή μόνο για μία κατηγορία ενταλμάτων που εκκρεμούν για συγκεκριμένο οφειλέτη (ποινικά, αστικά ή ΚΑ), με αποτέλεσμα οι οφειλέτες να κινδυνεύουν με φυλάκιση για τα υπόλοιπα εκκρεμή εντάλματα. Επιπλέον, η διατύπωση των επιστολών έγκρισης ενδέχεται να είναι παραπλανητική, δημιουργώντας την εσφαλμένη εντύπωση ότι η αναστολή αφορά το σύνολο των ενταλμάτων.
Όπως καταγράφεται στην έκθεση, «ενδεικτικά, αναφέρουμε ότι εναντίον οφειλέτη εκκρεμούσαν 22 εντάλματα ύψους €19.046, χωρίς να καταβάλει οποιοδήποτε ποσό από το 2016, παρόλο που, στο μεσοδιάστημα, έλαβε εξαμηνιαία αναστολή που έληξε στις 15.8.2021. Ο οφειλέτης αιτήθηκε νέα αναστολή στις 4.11.2024, μετά από πληρωμή ενός ποσού τέσσερεις ημέρες προηγουμένως, η οποία εγκρίθηκε χωρίς να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι προηγουμένως δεν ήταν συνεπής ως προς την καταβολή δόσεων».
1.2 Επιδικασθέντα έξοδα προσφυγών/αγωγών υπέρ της Δημοκρατίας:
α. Διαπιστώθηκε ότι δεν πραγματοποιήθηκε επαλήθευση των δεδομένων που μεταφέρθηκαν από τα χειρόγραφα Μητρώα αγωγών στο προηγούμενο μηχανογραφικό σύστημα που τηρείτο στη ΝΥ, τα οποία στη συνέχεια μεταφέρθηκαν στο νέο μηχανογραφικό σύστημα e-law. Ως εκ τούτου, δεν είναι εφικτή η επιβεβαίωση της ορθότητας και πληρότητας των εισπρακτέων επιδικασθέντων ποσών.
β. Εντοπίστηκαν υποθέσεις στο προηγούμενο μηχανογραφικό σύστημα που αφορούσαν στην περίοδο 1995-2023, για τις οποίες εγκρίθηκαν από το Δικαστήριο επιδικασθέντα ποσά χωρίς να καταχωριστεί στο σύστημα η ημερομηνία απόφασης. Το γεγονός αυτό δυσχεραίνει τη διαπίστωση του χρονικού διαστήματος για το οποίο εκκρεμεί η είσπραξη των ποσών από τη ΝΥ και επομένως τη λήψη ανάλογων μέτρων για την είσπραξή τους.
γ. Στο νέο μηχανογραφικό σύστημα e-law, δεν υπάρχει πεδίο καταχώρισης της ημερομηνίας έκδοσης της απόφασης, με αποτέλεσμα να μη μπορεί να προσδιοριστεί η ακριβής περίοδος που καθίσταται οφειλόμενο το επιδικασθέν ποσό. Επιπρόσθετα, παρατηρήθηκε ότι δεν συμπληρώνεται η ταυτότητα του οφειλέτη, παρά την ύπαρξη σχετικού πεδίου, γεγονός που καθιστά δύσκολη την παρακολούθηση της οφειλής και τη λήψη εισπρακτικών μέτρων.
δ. Εντοπίστηκαν περιπτώσεις επιδικασθέντων εξόδων αγωγών/προσφυγών που αφορούσαν στα έτη 1995-2023, όπου δεν καταχωρίστηκαν από τον χρήστη, στο προηγούμενο σύστημα, τα επιδικασθέντα ποσά ούτε το υπόλοιπο χρεώστη, διότι αν και η ΝΥ έχει προωθήσει κατάλογο εξόδων στη Δικαστική Υπηρεσία, εντούτοις εκκρεμεί ο υπολογισμός των εξόδων από τον Πρωτοκολλητή και η έγκριση από το Δικαστήριο ώστε να προσδιοριστεί το επιδικασθέν ποσό που θα πληρώσει ο οφειλέτης. Σε αρκετές περιπτώσεις, η καθυστέρηση αυτή οφείλεται στην απώλεια ή καταστροφή των σχετικών φακέλων υποθέσεων από το Δικαστήριο, γεγονός που καθιστά αδύνατο τον υπολογισμό και την έγκριση των εξόδων. Το εν λόγω θέμα εντοπίστηκε και επισημάνθηκε και στην Ειδική Έκθεση ΔΥ/01/2025 της Υπηρεσίας μας αναφορικά με τον έλεγχο της Δικαστικής Υπηρεσίας.
ε. Σε ορισμένες περιπτώσεις παρατηρείται μεγάλη καθυστέρηση στην αποστολή του Διατάγματος με το εγκεκριμένο επιδικασθέν ποσό από το Δικαστήριο, με αποτέλεσμα την καθυστέρηση στην είσπραξη του οφειλόμενου ποσού υπέρ της Δημοκρατίας και στη λήψη εισπρακτικών μέτρων από τη ΝΥ. Από τα στοιχεία που μας παραχωρήθηκαν, εντοπίστηκαν αποφάσεις της περιόδου 2018-2023, για τις οποίες η έκδοση Διατάγματος εξακολουθούσε να εκκρεμεί. Το θέμα επισημάνθηκε και στην Ειδική Έκθεση της Υπηρεσίας μας αρ. ΔΥ/01/2025 αναφορικά με τον έλεγχο της Δικαστικής Υπηρεσίας.
στ. Διαπιστώνεται ότι, παρά την ύπαρξη σαφούς θεσμικού πλαισίου και καθορισμένων διαδικασιών για την έγκαιρη είσπραξη των εσόδων του κράτους, παρουσιάζονται σημαντικές αδυναμίες στην εφαρμογή τους, με αποτέλεσμα την καθυστέρηση ή και μη είσπραξη οφειλόμενων ποσών για μεγάλο χρονικό διάστημα (πέραν των δέκα χρόνων).
ζ. Παρατηρείται μεγάλη καθυστέρηση στην είσπραξη οφειλόμενων επιδικασθέντων εξόδων που αφορούσαν σε αλλοδαπούς χρεώστες, οι οποίοι είναι αιτητές ασύλου που κινούνται νομικά κατά αποφάσεων της ΚΔ για απέλασή τους. Από τα στοιχεία που μας παραχωρήθηκαν, εντοπίστηκαν ποσά που κατέστησαν οφειλόμενα από το 2013. Το συνολικό ύψος του οφειλόμενου υπολοίπου επιδικασθέντων εξόδων προς τη ΝΥ κατά την 31.12.2024 ανερχόταν στα €26.277.110 και αφορούσε σε 22.717 αλλοδαπούς χρεώστες, σε σύγκριση με €15.113.737 και 13.772 αλλοδαπούς στις 31.12.2023, δηλαδή παρουσίασε αύξηση €11.163.373 ή ποσοστό 74% και αύξηση 8.945 αλλοδαπούς ή ποσοστό 65%. Όπως μας αναφέρθηκε, κατά το 2024 καταχωρίστηκαν στο μηχανογραφικό σύστημα παρακολούθησης των οφειλών αυτών υποθέσεις των οποίων οι φάκελοι εντοπίστηκαν μεταγενέστερα της εισαγωγής του συστήματος. Συνεπώς, η μεγάλη αύξηση στο συνολικό οφειλόμενο επιδικασθέν ποσό που εμφανίζεται στην κατάσταση υπολοίπου στις 31.12.2024 δεν οφείλεται αποκλειστικά σε νέες οφειλές που προέκυψαν στο υπό αναφορά έτος. Σύμφωνα με την απάντηση της ΝΥ, οι οφειλές από αλλοδαπούς χρεώστες αφορούν κυρίως σε άτομα χωρίς οικονομική δυνατότητα, των οποίων τα έξοδα καλύπτονται συνήθως από κρατική νομική αρωγή. Αρκετά από αυτά τα άτομα ενδεχομένως δεν βρίσκονται πλέον στην Κύπρο ενώ το Μητρώο της Υπηρεσίας Ασύλου δεν ήταν πλήρως ενημερωμένο ως προς το αν οι οφειλέτες έχουν απελαθεί, γεγονός που δυσχεραίνει τον εντοπισμό και τον έλεγχο της κατάστασής τους.
Σημειώνεται ότι ουσιαστικά τα πιο πάνω ποσά αναμένεται να παραμείνουν ανείσπρακτα, κάτι που αναντίλεκτα αποτελεί επιβάρυνση για τα δημόσια οικονομικά.
Υπενθυμίζουμε ότι ως Ελεγκτική Υπηρεσία αναδείξαμε πριν ένα περίπου χρόνο (Έκθεση για Δικαστική Υπηρεσία) και το θέμα για τις νομικές αρωγές που παρέχει η ΚΔ, όπου φαίνεται να υπάρχουν καταχρηστικές συμπεριφορές. Δηλαδή από τις εν λόγω υποθέσεις, η ΚΔ επιβαρύνεται τόσο το κόστος νομικής εκπροσώπησης των συγκεκριμένων ατόμων, όσο και το διαφυγόν έσοδο από ανείσπρακτα επιδικασθέντα έξοδα.
1.3 Διαπιστώσαμε καθυστέρηση στην ανανέωση του ενοικιαστηρίου συμβολαίου του κτηρίου που στεγάζεται η Ανεξάρτητη Αρχή Διερεύνησης Ισχυρισμών και παραπόνων κατά της Αστυνομίας (ΑΑΔΙΠΑ), το οποίο έληξε τον Σεπτέμβριο του 2023 και εξακολουθεί να μην έχει ανανεωθεί, λόγω διαδικασιών και διαβουλεύσεων με εμπλεκόμενους φορείς, που προωθήθηκαν μετά από αίτημα του ιδιοκτήτη για αύξηση του ενοικίου με αναδρομική ισχύ.
1.4 Διαπιστώσαμε καθυστερήσεις στην καταβολή των επιδικασθέντων ποσών από την ΝΥ, που σε ορισμένες περιπτώσεις ξεπερνούν το ένα έτος, με αποτέλεσμα η ΝΥ να επιβαρύνεται με πρόσθετους τόκους. Σε δείγμα 17 περιπτώσεων, από το συνολικό ποσό των €741.458 που καταβλήθηκε, €31.132 (4%) αφορούσαν τόκους λόγω καθυστερημένης εξόφλησης.
1.5 Από έλεγχο των φακέλων αδειών ανάπαυσης και ασθενείας Νομικών Λειτουργών εντοπίστηκαν αδυναμίες και παραλείψεις, που σχετίζονται κυρίως με την εφαρμογή και χρήση του προηγούμενου λογισμικού συστήματος καταγραφής αδειών. Τα ευρήματα αφορούν κυρίως σε λανθασμένους υπολογισμούς ημερών άδειας ανάπαυσης, υπερβάσεις στα όρια αδειών €15.113.737 ασθενείας, εσφαλμένων καταχωρίσεων στο σύστημα και μη ορθή εφαρμογή σχετικών Κανονισμών και Εγκυκλίων.
1.6 Ο έλεγχος ανέδειξε αδυναμίες στη διαχείριση και ασφάλεια της βιβλιοθήκης. Συγκεκριμένα, δεν έχει διενεργηθεί ποτέ φυσική καταμέτρηση των βιβλίων, η πρόσβαση στον χώρο της βιβλιοθήκης δεν είναι ελεγχόμενη και τα μέτρα πυρασφάλειας ανεπαρκή. Στη διαδικασία προμήθειας βιβλίων εντοπίστηκε ενδεχόμενη κατάτμηση συμβάσεων, με επαναλαμβανόμενη χρήση συνοπτικών διαδικασιών για ομοειδείς προμήθειες από τον ίδιο προμηθευτή.
