Ένα πραγματικό μπάχαλο φαίνεται να επικρατεί σε σχέση με τα επιδόματα που παραχωρεί το κράτος, σε διάφορα πρόσωπα, όπως διαπιστώνεται μέσα από έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας για το Υφυπουργείο Κοινωνικής Πρόνοιας, που αφορά τα έτη 2022 και 2023, αφού καταγράφονται τεράστιες αδυναμίες και κενά στους ελέγχους των προσώπων που τα λαμβάνουν.
Ανάμεσα σε άλλα, η Ελεγκτική, διαπιστώνει συνέχιση καταβολής επιδομάτων σε συγκεκριμένες περιπτώσεις αλλοδαπών δικαιούχων από τρίτες χώρες, παρότι οι άδειες παραμονής τους στη Δημοκρατία και άλλα απαιτούμενα αποδεικτικά έγγραφα είχαν λήξει, χωρίς να απαιτηθεί από την ΥΔΕΠ η υποβολή έγκυρων δικαιολογητικών.
Πιο συγκεκριμένα, υπήκοος τρίτης χώρας υπό καθεστώς συμπληρωματικής προστασίας, έγγαμος με τρία τέκνα, έλαβε για την περίοδο Μαΐου 2009 – Μαΐου 2023 επιδόματα συνολικού ύψους €231.907. Από τον έλεγχο, δεν διαπιστώθηκε οποιαδήποτε μορφή απασχόλησης, παρά το ότι κατείχε άδεια παραμονής με δικαίωμα εργασίας, ενώ και η σύζυγος παρέμεινε εγγεγραμμένη άνεργη, απορρίπτοντας θέσεις εργασίας, χωρίς επιβολή κυρώσεων. «Οι άδειες παραμονής ολόκληρης της οικογένειας έληξαν χωρίς να προσκομιστούν ανανεωμένες και χωρίς να επιβεβαιωθεί η νόμιμη και συνεχής διαμονή τους στη Δημοκρατία, παρότι αποτελεί προϋπόθεση για τη συνέχιση της καταβολής παροχών».
Σε άλλη περίπτωση, Κύπρια πολίτης, διαζευγένη με δύο τέκνα, έλαβε για την περίοδο 2003 – Μαΐου 2023 επιδόματα συνολικού ύψους €229.216. Παρότι η συγκεκριμένη δικαιουχος παραπέμφθηκε σε θέσης εργασίας δεν κατέστη δυνατή η εργοδότησή της. «Ένα άτομο που διαβιεί με επιδόματα, τα οποία προορίζονται να καλύπτουν βασικές ανάγκες διαβίωσης, δεν αναμένεται να έχει τη δυνατότητα να χρηματοδοτεί σπουδές τέκνων στο εξωτερικό. Ως εκ τούτου, προκύπτει ανάγκη διερεύνησης κατά πόσο υπήρχαν άλλες πηγές εισοδήματος ή οικονομική στήριξη που δεν δηλώθηκαν ή δεν λήφθηκαν υπόψη κατά την αξιολόγηση της επιλεξιμότητας της για επιδόματα».
Ο έλεγχος ανέδειξε σημαντικές αδυναμίες στη διαχείριση και παρακολούθηση των αιτήσεων ΕΕΕ και των συνδεδεμένων παροχών. «Παρατηρήθηκαν καθυστερήσεις στην Κοινωνική Παρέμβαση, ανεπαρκής έλεγχος της ικανότητας προς εργασία και της αναπηρίας, παρατάσεις παροχών χωρίς νόμιμη βάση και αδυναμίες επικαιροποίησης στοιχείων (περιουσία, άδειες παραμονής). Επίσης, εντοπίστηκαν περιπτώσεις καταβολής πέραν του ενός επιδομάτων για κάλυψη της ίδιας ανάγκης και παρατεταμένες καταβολές σε μη δικαιούχους».
Επίσης, «παρότι παρήλθαν 10 έτη από την ψήφιση του Νόμου ΕΕΕ και της πρόνοιας για μετάβαση στο ΕΕΕ των ατόμων που λάμβαναν Δημόσιο Βοήθημα, για 83 περιπτώσεις δεν έχει αξιολογηθεί ακόμη η αίτηση τους, κατά πόσο πληρούν τις προϋποθέσεις για μετάβαση και λήψη ΕΕΕ και συνεχίζουν να λαμβάνουν ΔΒ ενώ 14 εξ αυτών λαμβάνουν και αναπηρικό επίδομα. Το ύψος των επιδομάτων για τις περιπτώσεις αυτές ανέρχεται σε €780.000 περίπου ετησίως.
Η σύνοψη αποτελεσμάτων της Ελεγκτικής Υπηρεσίας
Η Ελεγκτική Υπηρεσία διεξήγαγε έλεγχο σε δείγμα συναλλαγών του Υφυπουργείου Κοινωνικής Πρόνοιας για τα έτη 2022 και 2023, το οποίο επιλέγηκε βάσει καθορισμένης μεθοδολογίας, στο πλαίσιο του ελέγχου που αποσκοπούσε στη διατύπωση ελεγκτικής γνώμης επί των οικονομικών καταστάσεων της Κυπριακής Δημοκρατίας. Στο πλαίσιο του πιο πάνω ελέγχου, πέραν του οικονομικού ελέγχου για τον οποίο τα θέματα περιλήφθηκαν στις Ετήσιες Εκθέσεις μας, διενεργήσαμε επίσης και έλεγχο συμμόρφωσης σε πληρωμές επιδομάτων Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος (ΕΕΕ), Επιδόματος Χαμηλοσυνταξιούχων (ΕΧΣ), Επιδόματος Τέκνου (ΕΤ) και Επιδόματος Μονογονεϊκής Οικογένειας (ΕΜΟ) που κατέβαλε η Υπηρεσία Διαχείρισης Επιδομάτων Πρόνοιας (ΥΔΕΠ) κατά τα πιο πάνω έτη, καθώς και σε συναφείς διαδικασίες που εμπίπτουν στις αρμοδιότητες των Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας (ΥΚΕ) και του Τμήματος Κοινωνικής Ενσωμάτωσης Ατόμων με Αναπηρίες (ΤΚΕΑΑ), με σκοπό, μεταξύ άλλων, την αξιολόγηση του κατά πόσο οι ενέργειες του ελεγχόμενου συνάδουν με τις διατάξεις της νομοθεσίας, κανονισμούς/οδηγίες και με τις γενικές αρχές χρηστής χρηματοοικονομικής διαχείρισης. Στον πιο κάτω πίνακα παρουσιάζεται ο αριθμός συναλλαγών που ελέγχθηκαν ανά Υπηρεσία για τα έτη 2022 και 2023, καθώς και το σύνολο των εντοπισμένων αδυναμιών/παραλείψεων.
Τομέας Παροχής Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος
Το ΕΕΕ είναι συνυφασμένο με το εισόδημα του αιτητή, τα περιουσιακά στοιχεία και τα άτομα που αποτελούν την οικογενειακή του μονάδα , δηλαδή τον/την σύζυγο και τα τέκνα, και περιλαμβάνει παροχές για στέγαση, άλλες έκτακτες ανάγκες καθώς και κάλυψη αναγκών φροντίδας. Για να γίνει κάποιος δικαιούχος του επιδόματος, πρέπει να πληρούνται ορισμένες προϋποθέσεις. Η διαμονή στη Δημοκρατία πρέπει να είναι νόμιμη και συνεχής για τουλάχιστον πέντε έτη πριν την αίτηση και κατά τη διάρκεια λήψης του επιδόματος. Επίσης, το συνολικό μηνιαίο οικογενειακό εισόδημα δεν πρέπει να ξεπερνά το ποσό που προκύπτει από το άθροισμα ποσού €480 για τον αιτητή, €240 για κάθε μέλος της οικογένειας άνω των 14 ετών και €144 για κάθε μέλος κάτω των 14 ετών, ανάλογα με τη σύνθεση της οικογένειας. Περαιτέρω, η αξία της ακίνητης περιουσίας του αιτητή δεν πρέπει να ξεπερνά τις €100.000 εξαιρουμένης της ιδιόκτητης κατοικίας η οποία μπορεί να έχει εμβαδόν έως 300 τ.μ.. Επιπλέον, τα χρηματοοικονομικά στοιχεία της οικογένειας, όπως για παράδειγμα καταθέσεις, μετοχές, και ασφαλιστικά συμβόλαια, μπορούν να έχουν αξία μέχρι €5.000, με αύξηση €1.000 για κάθε επιπλέον μέλος της οικογένειας. Για άνεργους ή εργαζόμενους με χαμηλό εισόδημα απαιτείται η εγγραφή στο Μητρώο της Δημόσιας Υπηρεσίας Απασχόλησης (ΔΥΑ) και η αποδοχή εργασίας, καθώς και συμμετοχή σε προγράμματα κοινωνικής παρέμβασης (ΚΠ) που περιλαμβάνει δράσεις επαγγελματικής και συμβουλευτικής καθοδήγησης για την ψυχοκοινωνική ανάπτυξη και την ένταξη και παραμονή των αιτητών στην αγορά εργασίας, ώστε να αποφεύγεται ο κοινωνικός αποκλεισμός τους. Ο έλεγχος ανέδειξε σημαντικές αδυναμίες στη διαχείριση και παρακολούθηση των αιτήσεων ΕΕΕ και των συνδεδεμένων παροχών. Παρατηρήθηκαν καθυστερήσεις στην ΚΠ, ανεπαρκής έλεγχος της ικανότητας προς εργασία και της αναπηρίας, παρατάσεις παροχών χωρίς νόμιμη βάση και αδυναμίες επικαιροποίησης στοιχείων (περιουσία, άδειες παραμονής). Επίσης, εντοπίστηκαν περιπτώσεις καταβολής πέραν του ενός επιδομάτων για κάλυψη της ίδιας ανάγκης και παρατεταμένες καταβολές σε μη δικαιούχους.
Στον πιο κάτω πίνακα παρουσιάζονται το συνολικό ποσό επιδόματος ΕΕΕ και αριθμός των δικαιούχων για τα έτη 2023 και 2022:
Παρατηρήθηκαν τα ακόλουθα:
α. Μη έγκαιρη άσκηση της προβλεπόμενης από τη σχετική νομοθεσία ΚΠ.
Δεν εφαρμόζεται έγκαιρα από την ΥΔΕΠ η διαδικασία ΚΠ, που προβλέπει η νομοθεσία, η οποία έχει σκοπό να αποτρέψει τη μακροχρόνια εξάρτηση των δικαιούχων από επιδόματα.
Η διαδικασία αυτή περιλαμβάνει έλεγχο για το αν οι δικαιούχοι και τα μέλη της οικογένειάς τους είναι εγγεγραμμένοι στο μητρώο της ΔΥΑ και αν αναζητούν ενεργά εργασία. Παράλληλα, όπου χρειάζεται, εξετάζεται από αρμόδια ιατρικά συμβούλια κατά πόσο αυτοί είναι σε θέση να εργαστούν.
Οι συνέπειες της μη έγκαιρης ΚΠ καταγράφονται πιο κάτω:
- Καθυστέρηση στη λήψη τελικών αποφάσεων για συνέχιση ή τερματισμό της καταβολής του επιδόματος.
- Αδικαιολόγητη καθυστέρηση στήριξης ευάλωτων ατόμων.
- Καθυστέρηση ορθής εκτίμησης της ικανότητας προς εργασία.
- Καθυστέρηση εγγραφής στη ΔΥΑ και παραπομπής για εξεύρεση εργασίας.
- Οικονομική εξάρτηση των δικαιούχων από τα επιδόματα, για μεγάλα χρονικά διαστήματα.
- Συνέχιση καταβολής παροχών σε μη δικαιούχους.
(i) Μη εγγραφή στη ΔΥΑ και μη παραπομπή για εξεύρεση εργασίας.
Αναφέρονται ενδεικτικά οι πιο κάτω περιπτώσεις:
ΕΕΕ που καταβλήθηκε:
Ο δικαιούχος έλαβε επίδομα ΕΕΕ για την περίοδο Οκτωβρίου 2014 έως Μαΐου 2023, συνολικού ύψους €62.981. Το ποσό περιλάμβανε μηνιαία παροχή €240 για ενήλικο εξαρτώμενο τέκνο.
Γεγονότα:
Το τέκνο δεν εγγράφηκε ποτέ στη ΔΥΑ, ενώ δηλώθηκε ότι κατά περιόδους διέμενε σε άλλο κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, γεγονός που δημιουργεί εύλογες αμφιβολίες ως προς το καθεστώς συνήθους διαμονής του. Παρά τις ενδείξεις αυτές, δεν προκύπτει ότι η ΥΔΕΠ προέβη σε οποιοδήποτε σχετικό έλεγχο ή ενέργειες.
ΕΕΕ που καταβλήθηκε:
Ο δικαιούχος, με εξαρτώμενο μέλος τη σύζυγό του, έλαβε επίδομα ΕΕΕ για την περίοδο Νοεμβρίου 2016 έως Μαΐου 2024, συνολικού ύψους €102.442.
Γεγονότα:
Δεν διασφαλίστηκε η συνεχής τήρηση της υποχρέωσης εγγραφής της συζύγου στη ΔΥΑ, για ενεργή αναζήτηση εργασίας, καθώς παρέμεινε εκτός μητρώου για εκτεταμένα διαστήματα. Παράλληλα, για το 2024 δήλωσε εργαζόμενη, χωρίς τεκμηρίωση ή επαλήθευση των στοιχείων απασχόλησης της από την ΥΔΕΠ, ενώ η καταβολή του επιδόματος συνεχίστηκε χωρίς αναπροσαρμογή.
ΕΕΕ που καταβλήθηκε:
Η δικαιούχος έλαβε επίδομα ΕΕΕ, από τον Ιούλιο 2020 έως τον Μάιο 2023, συνολικού ύψους €19.004.
Γεγονότα:
Η δικαιούχος δεν ήταν εγγεγραμμένη στη ΔΥΑ για όλη την πιο πάνω περίοδο. Παρόλο που υπήρχαν ενδείξεις ότι ενδεχομένως να αντιμετώπιζε προβλήματα που θα μπορούσαν να επηρεάζουν την ικανότητά της για εργασία, δεν προκύπτει ότι αυτά διερευνήθηκαν, ώστε να διαπιστωθεί αν πράγματι ήταν ανίκανη για εργασία και, κατ’ επέκταση, αν δικαιολογείτο η μη εγγραφή της στο μητρώο ανέργων.
Ως αποτέλεσμα, παρέμεινε εκτός μητρώου από τον Οκτώβριο 2021 για περίπου 20 μήνες, χωρίς να παραπεμφθεί για επανεγγραφή. Επιπρόσθετα, από τον Μάρτιο 2023 εργαζόταν με ιδιαίτερα χαμηλές μηνιαίες απολαβές (€100), χωρίς να εγγραφεί στη ΔΥΑ για αναζήτηση καλύτερα αμειβόμενης εργασίας, όπως προβλέπεται από τη νομοθεσία.
Και στις τρεις περιπτώσεις διαπιστώνεται συστηματική αδυναμία της ΥΔΕΠ να διασφαλίσει και να παρακολουθήσει την τήρηση βασικών νομοθετικών προϋποθέσεων επιλεξιμότητας, δηλαδή την εγγραφή στη ΔΥΑ, διαθεσιμότητα για εργασία, επαλήθευση συνήθους διαμονής και απασχόλησης, με αποτέλεσμα την καταβολή ΕΕΕ χωρίς επαρκή έλεγχο συμμόρφωσης. Συνολικά, οι περιπτώσεις αναδεικνύουν ουσιώδη κενά εποπτείας, ανεπαρκείς δικλίδες ελέγχου και παρακολούθησης των δικαιούχων και των εξαρτώμενων μελών.
(ii) Ανικανότητα για εργασία. Η διαπίστωση ανικανότητας για εργασία προϋποθέτει την τήρηση συγκεκριμένων διαδικασιών ελέγχου και επιβεβαίωσης από τα αρμόδια όργανα. Η μη παραπομπή αιτητών/δικαιούχων σε ιατροσυμβούλιο από την ΥΔΕΠ, η αποδοχή μη επικαιροποιημένων ή ανεπαρκώς ελεγμένων ιατρικών γνωματεύσεων, καθώς και λανθασμένες καταχωρίσεις στο πληροφοριακό σύστημα (ΠΣ) του ΕΕΕ, οδηγούν σε συνέχιση της καταβολής του επιδόματος χωρίς επαρκή τεκμηρίωση της ανικανότητας για εργασία.
ΕΕΕ που καταβλήθηκε:
Η δικαιούχος έλαβε επίδομα ΕΕΕ για την περίοδο Απριλίου 2019 έως Αυγούστου 2023, συνολικού ύψους €35.495.
Γεγονότα:
Παρότι δεν ήταν εγγεγραμμένη στη ΔΥΑ, στο ΠΣ καταχωρίστηκε τόσο ως εγγεγραμμένη άνεργη στη ΔΥΑ, όσο και ως άτομο με αναπηρία. Εντούτοις, δεν παραπέμφθηκε σε ιατροσυμβούλιο για επίσημη αξιολόγηση ή πιστοποίηση της κατάστασης της υγείας και της ικανότητάς της προς εργασία. Ως εκ τούτου, καταβλήθηκαν παροχές για περίοδο περίπου 4,5 ετών, χωρίς τεκμηριωμένη αξιολόγηση της δυνατότητάς της να εργαστεί.
β. Μη αξιολόγηση αιτήσεων πρώην ληπτών Δημόσιου Βοηθήματος. Παρότι παρήλθαν 10 έτη από την ψήφιση του Νόμου ΕΕΕ και της πρόνοιας για μετάβαση στο ΕΕΕ των ατόμων που λάμβαναν Δημόσιο Βοήθημα (ΔΒ), για 83 περιπτώσεις δεν έχει αξιολογηθεί ακόμη η αίτηση τους, κατά πόσο πληρούν τις προϋποθέσεις για μετάβαση και λήψη ΕΕΕ και συνεχίζουν να λαμβάνουν ΔΒ ενώ 14 εξ αυτών λαμβάνουν και αναπηρικό επίδομα. Το ύψος των επιδομάτων για τις περιπτώσεις αυτές ανέρχεται σε €780.000 περίπου ετησίως.
γ. Μη παραπομπή στο ΤΚΕΑΑ ανάπηρων προσώπων, πρώην ληπτών ΔΒ, για πιστοποίηση της αναπηρίας τους. Τον Νοέμβριο 2024, εκκρεμούσαν για παραπομπή στο ΤΚΕΑΑ, για αξιολόγηση και πιστοποίηση της αναπηρίας, 1.182 περιπτώσεις ατόμων που είχαν εγκριθεί ως λήπτες Δημοσίου Βοηθήματος ως ανάπηρα άτομα. Την ίδια ημερομηνία, εκκρεμούσαν για εξέταση στο ΤΚΕΑΑ άλλες 780 περιπτώσεις για τις οποίες η ΥΔΕΠ δεν είχε ενημέρωση σχετικά με το στάδιο στο οποίο βρισκόταν η διαδικασία. Για όλες τις πιο πάνω περιπτώσεις, πέραν του ΕΕΕ, τους καταβάλλεται και αναπηρικό επίδομα (€368,38 τον μήνα), χωρίς να έχει προηγηθεί πιστοποίηση της αναπηρίας τους από το ΤΚΕΑΑ. Σημειώνεται ότι από το σύνολο 4.796 περιπτώσεων που εξετάστηκαν μέχρι το 2025, για 629 από αυτές που λάμβαναν και αναπηρικό επίδομα, δεν πιστοποιήθηκαν από το σύστημα αξιολόγησης της αναπηρίας ως ανάπηρα άτομα, με αποτέλεσμα τον τερματισμό της καταβολής του επιδόματος αναπηρίας.
δ. Επέκταση της περιόδου ισχύος του Ολοκληρωμένου Πορίσματος Αξιολόγησης Αναπηρίας, παρόλο που δεν προβλέπεται σε νομοθεσία. Το Ολοκληρωμένο Πόρισμα Αξιολόγησης Αναπηρίας (ΟΠΑΑ) αποτελεί τη γνωμάτευση των αξιολογητών ιατρών, με βάση όλα τα ενώπιον τους δεδομένα που αφορούν στο άτομο με αναπηρία, και λειτουργεί ως επίσημο πιστοποιητικό που αποτυπώνει τον «τύπο και την έκταση» της αναπηρίας, ώστε να του παρέχει πρόσβαση σε δικαιώματα, επιδόματα και υπηρεσίες πρόνοιας και υποστήριξης. Παρόλο που η νομοθεσία δεν προβλέπει παράταση της ισχύος του ΟΠΑΑ, εντοπίστηκαν περιπτώσεις στο ΠΣ, όπου αυτή επεκτάθηκε μέχρι και 10 έτη, με αποτέλεσμα την καταβολή επιδομάτων για περιόδους που δεν φαίνεται να καλύπτονται νομικά. Στις περιπτώσεις όπου το ΟΠΑΑ φέρει ημερομηνία λήξης, αυτό υποδηλώνει ότι η αναπηρία κρίθηκε μη μόνιμη ή αναστρέψιμη και συνεπώς απαιτείται επανεξέταση. Ωστόσο, στη βάση εγκυκλίου, η καταβολή του αναπηρικού επιδόματος συνεχίζεται μέχρι να ολοκληρωθεί η νέα αξιολόγηση, ώστε να αποφευχθεί, σύμφωνα με την Υπηρεσία, η διακοπή πληρωμών λόγω καθυστερήσεων. Σημειώνεται ότι από το 2017 καταχωρίζεται στο ΠΣ ΕΕΕ ως ημερομηνία λήξης, η ημερομηνία του ΟΠΑΑ συν δύο έτη.
ε. Μη επαναξιολογήσεις παιδιών με αναπηρία, δικαιούχων αναπηρικών παροχών. Παρά την απόφαση του Υπουργού που προβλέπει την επαναξιολόγηση των παιδιών με αναπηρία κατά την ενηλικίωσή τους, στο σύστημα καταχωρίστηκαν, δύο επιπλέον έτη ισχύος του ΟΠΑΑ. Η παράταση αυτή δεν προβλέπεται ούτε από την απόφαση ούτε από το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο, με αποτέλεσμα να συνεχίζεται η καταβολή παροχών χωρίς νόμιμη βάση και χωρίς να ασκείται εγκαίρως, όπου απαιτείται, η προβλεπόμενη ΚΠ.
στ. Μη επικαιροποίηση δεδομένων ακίνητης ιδιοκτησίας. Σε προγενέστερες επιστολές μας επισημάνθηκε η ανάγκη τακτικού επανελέγχου των στοιχείων ακίνητης ιδιοκτησίας από το Τμήμα Κτηματολογίου και Χωρομετρίας (ΤΚΧ), καθώς η προηγούμενη επικαιροποίηση τον Απρίλιο του 2022 με βάση τη γενική επανεκτίμηση των ακινήτων σε αξίες 1.1.2018 ανέδειξε σημαντικές αποκλίσεις, οδηγώντας και σε τερματισμό 57 αιτήσεων δικαιούχων.
ζ. Συνέχιση καταβολής επιδομάτων σε άτομα των οποίων οι άδειες παραμονής έληξαν. Παρατηρείται η συνέχιση καταβολής επιδομάτων σε συγκεκριμένες περιπτώσεις αλλοδαπών δικαιούχων από τρίτες χώρες, παρότι οι άδειες παραμονής τους στη Δημοκρατία και άλλα απαιτούμενα αποδεικτικά έγγραφα είχαν λήξει, χωρίς να απαιτηθεί από την ΥΔΕΠ η υποβολή έγκυρων δικαιολογητικών. Ως αποτέλεσμα, καταβάλλονται επιδόματα χωρίς προηγούμενη επιβεβαίωση της νόμιμης και συνεχούς παραμονής τους, όπως απαιτείται από τη νομοθεσία. Ενδεικτικά αναφέρεται περίπτωση για την οποία γίνεται αναφορά στην παράγραφο (θ) πιο κάτω.
η. Καταβολή παροχών με προέγκριση και καθυστέρηση εξέτασης της αίτησης. Σε αρκετές περιπτώσεις αιτήσεων για παροχή ΕΕΕ, παραχωρείται προέγκριση για προσωρινή παροχή ΕΕΕ κατόπιν προκαταρκτικής απόφασης που λαμβάνει ο Προϊστάμενος της ΥΔΕΠ, λόγω έκτακτων και εξαιρετικά δυσχερών προσωπικών ή/και οικογενειακών συνθηκών του αιτητή. Στις πλείστες περιπτώσεις καθορίζεται χρονικό περιθώριο τριών μηνών για την προσκόμιση των εγγράφων/στοιχείων που απαιτούνται για την τελική εξέταση της αίτησης. Ωστόσο από τον έλεγχο της Υπηρεσίας μας προκύπτει ότι τελικά το ΕΕΕ καταβάλλεται για μεγάλα χρονικά διαστήματα, πέραν των τριών ετών, χωρίς τελική αξιολόγηση ή επαρκή τεκμηρίωση για την καταβολή των σχετικών επιδομάτων.
θ. Αδυναμίες στην επικαιροποίηση και τεκμηρίωση της πληροφόρησης για οικογενειακές μονάδες. Σε οικογενειακές μονάδες μακροχρόνιων ληπτών επιδομάτων, περιλαμβάνονται τέκνα που φοιτούν σε πανεπιστήμια, χωρίς να τεκμηριώνεται επαρκής έλεγχος για τα εισοδήματα των δικαιούχων ή τη χρηματοδότηση των σπουδών των τέκνων τους ή αν αυτές καλύπτονταν από υποτροφίες ή δωρεές.
Ενδεικτικές περιπτώσεις είναι οι πιο κάτω:
Επιδόματα που καταβλήθηκαν:
Υπήκοος τρίτης χώρας υπό καθεστώς συμπληρωματικής προστασίας, έγγαμος με τρία τέκνα, έλαβε για την περίοδο Μαΐου 2009 – Μαΐου 2023 επιδόματα ΕΕΕ, ΕΤ και ΔΒ, συνολικού ύψους €231.907.
Γεγονότα:
Δεν εντοπίστηκε οποιαδήποτε μορφή απασχόλησης, παρά το ότι κατείχε άδεια παραμονής με δικαίωμα εργασίας, ενώ και η σύζυγος παρέμεινε εγγεγραμμένη άνεργη, απορρίπτοντας θέσεις εργασίας, χωρίς επιβολή κυρώσεων. Οι άδειες παραμονής ολόκληρης της οικογένειας έληξαν χωρίς να προσκομιστούν ανανεωμένες και χωρίς να επιβεβαιωθεί η νόμιμη και συνεχής διαμονή τους στη Δημοκρατία, παρότι αποτελεί προϋπόθεση για τη συνέχιση της καταβολής παροχών. Η παρατεταμένη απουσία ένταξης στην αγορά εργασίας δεν συνοδεύτηκε από ουσιαστική εφαρμογή προγραμμάτων ΚΠ, ενώ διαπιστώθηκαν κενά στον έλεγχο της οικονομικής κατάστασης της οικογένειας, περιλαμβανομένης της μη τεκμηρίωσης της χρηματοδότησης σπουδών εξαρτώμενου φοιτητή.
Επιδόματα που καταβλήθηκαν:
Η αιτήτρια, Κύπρια πολίτης, διαζευγένη με δύο τέκνα, έλαβε για την περίοδο 2003 – Μαΐου 2023 επιδόματα ΕΕΕ, ΕΤ και ΔΒ, συνολικού ύψους €229.216.
Γεγονότα:
Παρά τις επανειλημμένες παραπομπές της από τη ΔΥΑ σε θέσεις εργασίας, δεν κατέστη δυνατή η εργοδότησή της. Παράλληλα, σημειώνεται ότι ένα άτομο που διαβιεί με επιδόματα, τα οποία προορίζονται να καλύπτουν βασικές ανάγκες διαβίωσης, δεν αναμένεται να έχει τη δυνατότητα να χρηματοδοτεί σπουδές τέκνων στο εξωτερικό. Ως εκ τούτου, προκύπτει ανάγκη διερεύνησης κατά πόσο υπήρχαν άλλες πηγές εισοδήματος ή οικονομική στήριξη που δεν δηλώθηκαν ή δεν λήφθηκαν υπόψη κατά την αξιολόγηση της επιλεξιμότητας της για επιδόματα.
Εντοπίστηκαν επίσης ασυνέπειες στα στοιχεία που τηρούνται από τις διάφορες κρατικές Υπηρεσίες.
Το διαζύγιό της αιτήτριας λήφθηκε υπόψη από την ΥΔΕΠ, δεν καταχωρίστηκε όμως στο σύστημα των ΥΚΑ, με αποτέλεσμα να εξακολουθεί να εμφανίζεται ως οικογενειακή μονάδα με τον πρώην σύζυγό της, με πιθανές επιπτώσεις σε ασφαλιστικά δικαιώματα.
Επιπλέον, παρά την έγκαιρη ενημέρωση της ΥΔΕΠ για τον θάνατο τέκνου της το 2016, το τέκνο παρέμεινε ενεργό στο ΠΣ και λαμβανόταν υπόψη στον υπολογισμό του ΕΕΕ έως το 2023, οδηγώντας σε υπερπληρωμή ύψους €19.391, λόγω μη καταχώρισης της ημερομηνίας θανάτου του και αστοχίας στη διασύνδεση δεδομένων με το Τμήμα Αρχείου Πληθυσμού και Μετανάστευσης (ΤΑΠΜ) εξαιτίας διαφορετικών αριθμών ταυτοποίησης.
ι. Kαθυστερήσεις και ελλείψεις στην έγκαιρη παρακολούθηση και διερεύνηση αιτήσεων.
Παρατηρούνται σημαντικές καθυστερήσεις και ελλείψεις στην έγκαιρη παρακολούθηση και διερεύνηση αιτήσεων για ΕΕΕ, με αποτέλεσμα να συνεχίζεται η καταβολή παροχών χωρίς επαρκή στοιχεία. Η μη άμεση συλλογή και αξιολόγηση των απαιτούμενων δικαιολογητικών ενδέχεται να οδηγεί σε αδικαιολόγητη δαπάνη δημόσιων πόρων και σε στρέβλωση της ορθής στόχευσης του συστήματος κοινωνικής πρόνοιας, στερώντας τη δυνατότητα στήριξης σε άτομα που πληρούν πραγματικά τις προϋποθέσεις.
Ενδεικτικά αναφέρεται η πιο κάτω περίπτωση:
Επιδόματα που καταβλήθηκαν:
Η αιτήτρια με καταγωγή από χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, έλαβε για την περίοδο από τον Φεβρουάριο 2016 μέχρι τον Αύγουστο 2023 επίδομα ΕΕΕ και ΕΤ, συνολικού ύψους €63.281.
Γεγονότα:
Παρά το γεγονός ότι ζητήθηκαν από την αιτήτρια τον Ιανουάριο του 2023 αποδεικτικά μόνιμης και συνεχούς διαμονής στη Δημοκρατία, καθώς και βεβαιώσεις εισοδημάτων από τη χώρα καταγωγής της, τα εν λόγω στοιχεία δεν προσκομίστηκαν. Εντούτοις, στο ΠΣ ΕΕΕ καταχωρίστηκε ότι δεν εκκρεμούσε οποιαδήποτε περαιτέρω ενέργεια και η καταβολή του ΕΕΕ συνεχίστηκε.
κ. Ανακολουθία μεταξύ δηλωθέντων εισοδημάτων και εξόδων. Διαπιστώσαμε περιπτώσεις, όπου τα έξοδα της οικογενειακής μονάδας δεν συνάδουν με τα δηλωθέντα εισοδήματα, γεγονός που αποτελεί ένδειξη για πιθανή ύπαρξη αδήλωτων πόρων.
Ενδεικτικά αναφέρεται η πιο κάτω περίπτωση:
Επιδόματα που καταβλήθηκαν:
Ζεύγος συνταξιούχων έλαβε για την περίοδο Νοεμβρίου 2016 – Μαΐου 2024 επίδομα ΕΕΕ (βασικές ανάγκες και ενοίκιο) συνολικού ύψους €52.973. Επιπλέον, το ζεύγος λαμβάνει συντάξεις από το ΤΚΑ και από Ευρωπαϊκή χώρα και επίδομα φροντίδας με αποτέλεσμα το συνολικό μηνιαίο ποσό που λαμβάνει να ανέρχεται σε €1.466.
Γεγονότα:
Μετά την αφαίρεση από το εισόδημα των €1.466 του δηλωθέντος ενοικίου των €850 και του επιδόματος φροντίδας των €504, το διαθέσιμο ποσό για διαβίωση περιοριζόταν σε €112, ποσό που δεν επαρκεί για κάλυψη βασικών αναγκών και υποδηλώνει ανακολουθία μεταξύ δηλωθέντων εισοδημάτων και πραγματικών δαπανών. Η εικόνα αυτή ενισχύεται από την απουσία πληρωμών ενοικίου στους δηλωθέντες τραπεζικούς λογαριασμούς και την ελλιπή προσκόμιση στοιχείων για όλους τους λογαριασμούς που εμφανίζονται στο ΠΣ ΕΕΕ, στοιχεία που υποδηλώνουν πιθανή ύπαρξη πρόσθετων μη δηλωμένων εισοδημάτων/καταθέσεων.
λ. Απουσία νομοθετικού πλαισίου για θέματα που αφορούν την παροχή κατ’ οίκον φροντίδας.
Σύμφωνα με την Κ.Δ.Π. 162/2016 «οι ΥΚΕ εγκρίνουν φυσικά ή/ και νομικά πρόσωπα σύμφωνα με τους όρους που καθορίζει η Διευθύντρια των ΥΚΕ, μέχρι την ετοιμασία και έγκριση ρυθμιστικού νομοθετικού πλαισίου». Παρά ταύτα, η νομοθετική ρύθμιση του θέματος παραμένει σε εκκρεμότητα παρά την πάροδο 10 ετών με ενδεχόμενη ανομοιομορφία στην εφαρμογή των διαδικασιών παροχής του επιδόματος.
Παρά το γεγονός ότι το επίδομα κατ’ οίκον φροντίδας, αφορά άτομα με αυξημένες ανάγκες και η έγκαιρη καταβολή του κρίνεται αναγκαία για την προστασία των ευάλωτων δικαιούχων, διαπιστώθηκε καθυστέρηση σε συγκεκριμένη περίπτωση, όπου το σχετικό αίτημα για επίδομα φροντίδας εξετάστηκε με καθυστέρηση εννέα μηνών, γεγονός που παραβιάζει την αρχή για άσκηση αρμοδιότητας μέσα σε εύλογο χρόνο (Ν.158(Ι)/1999) και στερεί από ευάλωτα άτομα την έγκαιρη πρόσβαση σε αναγκαία κοινωνική στήριξη.
μ. Καταβολή επιδομάτων για αναπηρία από διάφορους φορείς. Χωρίς να αμφισβητείται η ανάγκη κρατικής στήριξης των ατόμων με αναπηρία, διαπιστώνεται ότι παροχές για όμοιες ή συναφείς ανάγκες για αναπηρία, προβλέπονται σε διάφορες νομοθεσίες και καταβάλλονται από διάφορους φορείς, πρακτική που αυξάνει τον κίνδυνο καταβολής διπλών ή πολλαπλών επιδομάτων για τον ίδιο σκοπό, λόγω αυξημένης ανάγκης συντονισμού μεταξύ των Υπηρεσιών. Παράλληλα, η τήρηση ξεχωριστών φακέλων και διαδικασιών ανά φορέα επιβαρύνει το σύστημα με αυξημένη γραφειοκρατία και διοικητικό κόστος, ενώ προκαλεί ταλαιπωρία στους δικαιούχους. Ενδεικτικά αναφέρεται περίπτωση όπου άτομο με αναπηρίες λαμβάνει συντάξεις και επιδόματα από το Ταμείο Ανακουφίσεως Παθόντων (ΤΑΠ), το ΤΚΕΑΑ και την ΥΔΕΠ.
Τα ευρήματα αυτά καταδεικνύουν την ανάγκη άμεσης διενέργειας μελέτης με στόχο την ενοποίηση της εξέτασης και της καταβολής ενιαίου επιδόματος, προς τα άτομα με αναπηρίες, από μία μόνο Υπηρεσία, ώστε να διασφαλίζεται ορθότερη, δικαιότερη και αποδοτικότερη διαχείριση των δημόσιων πόρων και η βέλτιστη εξυπηρέτηση των πολιτών.
Τομέας Επιδόματος/Χορηγίας για ενίσχυση των Συνταξιούχων με Χαμηλά Εισοδήματα.
Το Σχέδιο εστιάζει κυρίως σε συνταξιούχους με περιορισμένους οικονομικούς πόρους, λαμβάνοντας υπόψη για σκοπούς υπολογισμού του επιδόματος, τα εισοδήματα του προηγούμενου έτους. Αδυναμίες στη διαδικασία ελέγχου εισοδημάτων. Διαπιστώσαμε αδυναμίες στους μηχανισμούς ελέγχου και επικαιροποίησης στοιχείων, ελλιπή έλεγχο δηλωθέντων εισοδημάτων και μη επαρκή διερεύνηση εισοδημάτων ή περιουσιακών στοιχείων από το εξωτερικό.
Ενδεικτικά αναφέρονται οι πιο κάτω περιπτώσεις:
Υπερπληρωμή ύψους €2.312 σε χήρα δικαιούχο ΕΧΣ, η οποία προέκυψε μετά τον θάνατο του συζύγου της. Με την καταχώριση του θανάτου στο ΠΣ ΕΧΣ, το επίδομα επαναϋπολογίστηκε αυξημένο, λόγω μείωσης των εισοδημάτων του νοικοκυριού, καθώς δεν περιλήφθηκε στα εισοδήματα η σύνταξη χηρείας, εξαιτίας της καθυστέρησης του υπολογισμού της από το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων (ΤΚΑ).
Το συγκεκριμένο περιστατικό δεν αποτελούσε μεμονωμένη περίπτωση εφόσον παρατηρείτο συχνάκαθυστέρηση στον υπολογισμό των συντάξεων. Σημειώνεται ότι, όπως έχουμε πληροφορηθεί έχουν ληφθεί μέτρα για αποφυγή ή περιορισμό οποιωνδήποτε υπερπληρωμών.
Χαμηλοσυνταξιούχος έλαβε για τα έτη 2022 και 2023 συνολικό ποσό ύψους €11.000 περίπου για κάθε έτος, ως σύνταξη από το ΤΚΑ και ωςΕ ΧΣ, ενώ η σύζυγός του είχε εισόδημα από αυτοτελή εργασία, περίπου €3.200 για το 2022.
Ωστόσο, από την εξέταση τραπεζικών κινήσεων του νοικοκυριού για την περίοδο 11/2020–9/2022 προέκυψαν καταθέσεις συνολικού ύψους €28.800, στις οποίες συμπεριλαμβάνονται ποσά που παραπέμπουν σε εισοδήματα από ενοίκια. Παράλληλα, διαπιστώθηκαν σημαντικές δαπάνες, όπως πληρωμές για δίδακτρα πανεπιστήμιου, στεγαστικό και φοιτητικό δάνειο, συνολικού ύψους €17.200 περίπου.
Το επίπεδο καταθέσεων και δαπανών δεν φαίνεται να συνάδει με τα δηλωθέντα εισοδήματα της οικογένειας, γεγονός που δημιουργεί ενδείξεις πιθανής ύπαρξης μη δηλωμένων εισοδημάτων.
Σημειώνεται επίσης ότι παρόλο που η οικογένεια κατάγεται από τρίτη χώρα, δεν προκύπτει ότι διενεργήθηκε σχετικός έλεγχος για ενδεχόμενα εισοδήματα από το εξωτερικό ή για την πλήρη επιβεβαίωση των προϋποθέσεων νόμιμης και συνεχούς διαμονής.
Καταληκτικά δεν διαπιστώνεται ότι τα πιο πάνω στοιχεία αξιολογήθηκαν επαρκώς κατά την εξέταση της αίτησης, γεγονός που ενδέχεται να επηρεάζει την ορθότητα της καταβολής των σχετικών παροχών.
Τομέας Επιδόματος Τέκνου και Μονογονεϊκής Οικογένειας.
Ο έλεγχος ανέδειξε αδυναμίες στην επαλήθευση και διασταύρωση στοιχείων, καθώς και ελλιπή παρακολούθηση της οικογενειακής κατάστασης και των εισοδημάτων των δικαιούχων. Διαπιστώθηκε η διενέργεια πληρωμών πριν την εξέταση της αίτησης ή επαρκή τεκμηρίωση, ελλείψεις στα στοιχεία που αφορούν στην διατροφή και γονική μέριμνα, καθώς και περιπτώσεις με μη διερευνημένα ή αδήλωτα εισοδήματα.
Η απουσία ψηφιακής διασύνδεσης για ανταλλαγή δεδομένων με Υπηρεσίες όπως το Τμήμα Φορολογίας και τον Έφορο Εταιρειών, περιορίζει την αποτελεσματικότητα των ελέγχων και αυξάνει τον κίνδυνο λανθασμένων καταβολών επιδομάτων.
α. Καταβολή επιδόματος πριν από την υποβολή ή την εξέταση της αίτησης. Διαπιστώθηκε η διενέργεια πληρωμών του ΕΤ σε κατηγορία αιτητών, πριν την υποβολή της προβλεπόμενης από τον Νόμο αίτησης και εξέτασής της. Συγκεκριμένα παρόλο που η νομοθεσία προβλέπει ότι το ΕΤ για οικογένειες με ένα ή δύο τέκνα καταβάλλεται σε μία ετήσια δόση, μετά την ολοκλήρωση της εξέτασης της αίτησης, διαπιστώθηκε ότι, για τα έτη 2022 και 2023, κατόπιν απόφασης της Υπουργού και της Υφυπουργού αντίστοιχα, το επίδομα καταβλήθηκε σε μονογονεϊκές οικογένειες με ένα ή δύο τέκνα, πριν από την εξέταση της αίτησης τους.
β. Μη διερεύνηση ενδείξεων για αδήλωτα εισοδήματα. Εντοπίστηκαν περιπτώσεις με σημαντικές μεταβολές σε περιουσιακά στοιχεία, οι οποίες συνιστούν ένδειξη πιθανής ύπαρξης αδήλωτων εισοδημάτων, χωρίς ωστόσο να έχει πραγματοποιηθεί η απαιτούμενη διερεύνηση. Επιπρόσθετα, καταγράφηκε απουσία διασύνδεσης και συστηματικής ανταλλαγής πληροφοριών με το Τμήμα Φορολογίας, για την επαλήθευση τυχόν εισοδημάτων από μερίσματα, καθώς και με το Τμήμα Εφόρου Εταιρειών και Διανοητικής Ιδιοκτησίας, για την επιβεβαίωση κατοχής εταιρικών συμμετοχών, γεγονός που περιορίζει την πληρότητα, την ακρίβεια και την αξιοπιστία των δεδομένων στα οποία βασίζεται η λήψη αποφάσεων για την καταβολή των επιδομάτων.
Ενδεικτικά αναφέρεται η πιο κάτω περίπτωση:
Μονογονέας της οποίας, ενώ τα δηλωθέντα εισοδήματα για το 2022 ανέρχονταν σε €26.217, η αξία των περιουσιακών της στοιχείων αυξήθηκε από €157.733 την 1.1.2022, σε €825.074 την 1.1.2023, γεγονός που εύλογα δημιουργεί ερωτήματα για το ύψος και την πηγή των εισοδημάτων της, ενώ δεν φαίνεται να διερευνήθηκαν οι λόγοι αύξησης της περιουσίας της (αγορά ή δωρεά). Στην ίδια περίπτωση ενώ για τα έτη 2011, 2013 και 2016 υποβλήθηκαν βεβαιώσεις ότι οι αιτητές δεν έλαβαν μέρισμα, για τα υπόλοιπα έτη δεν υποβλήθηκε ούτε και ζητήθηκε από την ΥΔΕΠ οποιαδήποτε βεβαίωση για την αξία των μετοχών ή/και για εισοδήματα από μερίσματα.
γ. Μη προσκόμιση στοιχείων για τη διατροφή, τη διαμονή και τη γονική μέριμνα τέκνων μονογονεϊκής οικογένειας. Από το δείγμα 21 περιπτώσεων που λαμβάνουν ΕΜΟ, εντοπίστηκαν τρεις περιπτώσεις δικαιούχων ΕΜΟ, οι οποίοι δεν προσκόμισαν Διάταγμα αρμόδιου Δικαστηρίου για την Γονική Μέριμνα ή τη Διατροφή ενώ σε άλλες τρεις περιπτώσεις, οι δικαιούχοι δεν προσκόμισαν ικανοποιητικά ή/και ενημερωμένα στοιχεία για το ύψος της διατροφής, η οποία λαμβάνεται υπόψη στον υπολογισμό του οικογενειακού εισοδήματος.
δ. Αδυναμία συνεχούς παρακολούθησης της οικογενειακής κατάστασης. Αδυναμία συνεχούς παρακολούθησης της οικογενειακής κατάστασης (γάμος ή συμβίωση) ληπτών ΕΜΟ. Ενδεικτικά αναφέρεται η περίπτωση, για την οποία ενώ υπήρχε καταγγελία ότι η αιτήτρια συζεί με τον πρώην σύζυγό της, δεν εντοπίστηκε να έγιναν οποιεσδήποτε ενέργειες για διερεύνηση της.
Γενικά θέματα.
α. Αδυναμίες στη λήψη πληροφόρησης από Αδειοδοτημένα Πιστωτικά Ιδρύματα. Αδυναμίες στη λήψη της απαιτούμενης πληροφόρησης από τα Αδειοδοτημένα Πιστωτικά Ιδρύματα (ΑΠΙ) για ύπαρξη τραπεζικών λογαριασμών ή και καταθέσεων των αιτούντων επίδομα, όπως:
Μη εντοπισμός τραπεζικών λογαριασμών μέσω της διασύνδεσης, ακόμη και του λογαριασμού στον οποίο κατατίθετο το επίδομα.
Ελλιπής ή εσφαλμένη ταυτοποίηση αιτητών μεταξύ των συστημάτων ΥΔΕΠ και ΑΠΙ.
Μερική ή ασυνεπής πληροφόρηση, διαθέσιμη μόνο για συγκεκριμένες χρονικές περιόδους.
Περιορισμός της παρεχόμενης πληροφόρησης στο υψηλότερο υπόλοιπο του λογαριασμού, χωρίς στοιχεία για άλλες συναλλαγές με συνέπεια την αδυναμία εντοπισμού πρόσθετων εισοδημάτων από αδήλωτη απασχόληση.
Μη εξασφάλιση στοιχείων από αδειοδοτημένα υποκαταστήματα ξένων πιστωτικών ιδρυμάτων στην Κύπρο.
Παρά την εφαρμογή νέας διαδικασίας επιβεβαίωσης στοιχείων μέσω ΙΒΑΝ, οι αδυναμίες αυτές εξακολουθούν να υφίστανται.
β. Περιουσία στο εξωτερικό. Απουσία διερεύνησης για την ύπαρξη τυχόν ακίνητης ιδιοκτησίας ή/και καταθέσεων τόσο σε χώρες μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο και σε τρίτες χώρες.
γ. Πληροφοριακό σύστημα.Η λειτουργία του Υφυπουργείου υποστηρίζεται σήμερα από αριθμό, μη διασυνδεδεμένων ΠΣ για κάθε επίδομα, γεγονός που εξυπακούει επαναλαμβανόμενες καταχωρίσεις, αυξημένο διοικητικό κόστος, δυσχέρεια στη συγκεντρωτική αξιοποίηση δεδομένων, περιορίζει την παροχή ολοκληρωμένων ηλεκτρονικών υπηρεσιών και αυξάνει το κόστος συντήρησης και υποστήριξης.
Προτείνεται η σταδιακή μετάβαση σε ενιαίο ΠΣ για το σύνολο των υπηρεσιών και επιδομάτων, και ανάπτυξη ασφαλών διασυνδέσεων όπου η πλήρης εφαρμογή ενιαίου συστήματος δεν είναι εφικτή. Η ενοποίηση αναμένεται να ενισχύσει τον εκσυγχρονισμό του Υφυπουργείου, να βελτιώσει τη λήψη αποφάσεων, να εξοικονομήσει πόρους και να αναβαθμίσει την ποιότητα και την ταχύτητα εξυπηρέτησης των πολιτών, ενισχύοντας παράλληλα τη διαφάνεια και την ασφάλεια.
δ. Απουσία ενιαίου Μητρώου Γάμων στη Δημοκρατία. Παρά τις πρόνοιες του περί Γάμου Νόμου του 2003 (Ν. 104(I)/2003), ο οποίος προβλέπει τη σύσταση και τήρηση μητρώου γάμων υπό την ευθύνη του Υπουργείου Εσωτερικών, μέχρι και σήμερα δεν έχει δημιουργηθεί ενιαίο και πλήρως ενημερωμένο Μητρώο Γάμων σε επίπεδο Δημοκρατίας.
Η απουσία ενιαίου και ολοκληρωμένου Μητρώου Γάμων έχει ως συνέπεια να δυσχεραίνεται ουσιωδώς ο έλεγχος για την ορθή καταβολή κοινωνικών παροχών, καθότι οι αρμόδιες Υπηρεσίες αδυνατούν να επιβεβαιώσουν έγκαιρα και αξιόπιστα την οικογενειακή κατάσταση των αιτητών. Η κατάσταση αυτή οδηγεί σε καθυστερήσεις στη διεκπεραίωση υποθέσεων, λανθασμένους υπολογισμούς παροχών, υπερπληρωμές και καταβολή παροχών σε μη δικαιούχους.
Περαιτέρω, η έλλειψη λειτουργικής και ψηφιακής διασύνδεσης μεταξύ των εμπλεκόμενων Υπηρεσιών και η εξάρτηση από δηλώσεις των αιτητών και προσκόμιση δικαιολογητικών εγγράφων αυξάνουν τη γραφειοκρατία και το διοικητικό κόστος, ενώ παράλληλα ενισχύουν τον κίνδυνο απόκρυψης ή μη έγκαιρης γνωστοποίησης ουσιωδών στοιχείων.
ε. Ιατροσυμβούλια. Για την αξιολόγηση των αιτητών για αναπηρία ή ανικανότητα λειτουργούν διαφορετικά ιατροσυμβούλια από διάφορα τμήματα του ΥΚΠ και του ΥΕΚΑ, τα οποία εκδίδουν γνωματεύσεις για σκοπούς καταβολής συντάξεων ή επιδομάτων. Η παράλληλη λειτουργία τους συνεπάγεται αυξημένη γραφειοκρατία, διοικητικό και οικονομικό κόστος, ταλαιπωρία των πολιτών και ζητήματα διαχείρισης προσωπικών δεδομένων, καθώς συχνά απαιτούνται πολλαπλές εξετάσεις του ίδιου προσώπου.
Κρίνεται σκόπιμη η σύσταση ενός ενιαίου κεντρικού ιατροσυμβουλίου για την ολιστική αξιολόγηση όλων των αιτητών, με στόχο την απλοποίηση και αποτελεσματικότερη διαχείριση της διαδικασίας.
Γενικό συμπέρασμα:
Η υφιστάμενη πολιτική διαχείρισης των κοινωνικών παροχών, σε συνδυασμό με τις αδυναμίες στους μηχανισμούς ελέγχου, επικαιροποίησης στοιχείων και διεκπεραίωσης των αιτήσεων, ενδέχεται να οδηγεί σε στρεβλώσεις κατά την εφαρμογή της επιδοματικής πολιτικής. Ως αποτέλεσμα, παρατηρούνται περιπτώσεις όπου άτομα που δεν πληρούν τα κριτήρια λαμβάνουν παροχές για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Επομένως, αντί οι παροχές να λειτουργούν ως προσωρινό μέτρο κοινωνικής προστασίας, διαμορφώνονται συνθήκες εξάρτησης, αφού οι αιτητές ενδεχομένως να επικεντρώνονται στην εξασφάλιση επιδομάτων αντί στην ένταξη ή επανένταξή τους στην αγορά εργασίας. Το γεγονός αυτό επιβαρύνει τη βιωσιμότητα του συστήματος κοινωνικής πρόνοιας.
Η προσέγγιση αυτή, πέραν του δημοσιονομικού κόστους που συνεπάγεται, υπονομεύει τη διαφάνεια, την κοινωνική δικαιοσύνη και τα κίνητρα για παραγωγική δραστηριότητα. Η επιδοματική πολιτική θα πρέπει να εφαρμόζεται μέσω σύγχρονων και αξιόπιστων μηχανισμών διαχείρισης και ελέγχου, ώστε να λειτουργεί ως δίχτυ κοινωνικής προστασίας για όσους το έχουν πραγματικά ανάγκη και όχι ως εναλλακτικός τρόπος διαβίωσης.
Γενική Σύσταση
Με γνώμονα τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας, της διαφάνειας και της βιωσιμότητας του συστήματος κοινωνικής πρόνοιας, κρίνεται σκόπιμη η προώθηση μιας συνολικής επαναξιολόγησης του τρόπου εξέτασης και καταβολής των επιδομάτων από το Υφυπουργείο Κοινωνικής Πρόνοιας.
Συγκεκριμένα, εισηγούμαστε:
• Την ενοποίηση και εξορθολογισμό των επιδομάτων, στο βαθμό του δυνατού, με στόχο τη δημιουργία ενός ενιαίου πλαισίου παροχών, βασισμένου σε σαφή και ομοιόμορφα κριτήρια.
• Την ενοποίηση και θεσμική αναδιάρθρωση των ιατροσυμβουλίων, ώστε να διασφαλίζεται ενιαία αξιολόγηση, διαφάνεια και ταχύτερη λήψη αποφάσεων.
• Την ανάπτυξη και λειτουργία ενιαίου ΠΣ, που να επιτρέπει την άμεση πρόσβαση στην ολική εικόνα του αιτητή και την επικαιροποίηση των στοιχείων του, καθώς και τον αποτελεσματικό έλεγχο.
• Την ανακατανομή αρμοδιοτήτων, ώστε κάθε είδος επιδόματος, να τυγχάνει διαχείρισης από μία μόνο αρμόδια Υπηρεσία, η οποία θα έχει την ευθύνη για την εξέταση, έγκριση και καταβολή του, με στόχο την απλούστευση των διαδικασιών και τη μείωση της ταλαιπωρίας και της σύγχυσης για τον πολίτη.
• Ενδυνάμωση των μηχανισμών εσωτερικού ελέγχου για αποτροπή αλλά και εντοπισμό αδυναμιών και λαθών όσον αφορά στην έγκαιρη και ορθή καταβολή επιδομάτων.
Κεντρικός στόχος των πιο πάνω εισηγήσεων θα πρέπει να είναι η μείωση της γραφειοκρατίας και της ταλαιπωρίας του πολίτη, μέσω της καθιέρωσης απλοποιημένων, διαφανών και ταχύτερων διαδικασιών εξυπηρέτησης, καθώς και η ενίσχυση της αξιοπιστίας και της κοινωνικής δικαιοσύνης του συστήματος.
