Η γεωπολιτική σκακιέρα της Μέσης Ανατολής και οι διαιρετικές τομές που επικρατούν στην ευαίσθητη αυτή περιοχή, είναι από τις πιο σύνθετες στον κόσμο. Συμμαχίες αλλάζουν, αντιπαλότητες δεκαετιών αναζωπυρώνονται και θρησκευτικές διαφορές επηρεάζουν ακόμη και τις πιο σύγχρονες πολιτικές αποφάσεις. Σε μια εκτενή ανάλυση, η Daily Mail επιχειρεί να εξηγήσει ποιοι βρίσκονται κοντά στο Ιράν, ποιοι το αντιμάχονται και ποια κράτη προσπαθούν να κρατήσουν ισορροπίες σε μια περιοχή που βρίσκεται διαρκώς σε κατάσταση γεωπολιτικής έντασης.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΔΩ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ
Οι σημερινές συγκρούσεις δεν είναι τυχαίες. Πολλές από τις αντιπαλότητες που βλέπουμε σήμερα έχουν τις ρίζες τους σχεδόν 1.400 χρόνια πίσω, στην αρχή του Ισλάμ. Στη σύγχρονη εποχή, ωστόσο, οι ιστορικές αυτές διαφορές ενισχύονται από παράγοντες όπως ο ενεργειακός πλούτος, ο εθνικισμός, οι σχέσεις με τη Δύση και φυσικά η στάση κάθε κράτους απέναντι στο Ισραήλ.
Το βασικό ρήγμα που εξηγεί πολλές από τις σημερινές συγκρούσεις είναι η αντιπαλότητα μεταξύ Σουνιτών και Σιιτών, των δύο βασικών κλάδων του Ισλάμ.
Η βαθιά διαίρεση μεταξύ Σουνιτών και Σιιτών
Οι δύο θρησκευτικές παραδόσεις διαφέρουν τόσο σε θεολογικά ζητήματα όσο και στον τρόπο οργάνωσης της θρησκευτικής εξουσίας. Οι Σιίτες θεωρούν ότι οι θρησκευτικοί ηγέτες τους, οι αγιατολάχ, διαθέτουν ιδιαίτερη πνευματική αυθεντία και σε ορισμένες περιπτώσεις θεωρούνται απόγονοι του προφήτη Μωάμεθ.
Αντίθετα, στον σουνιτικό κόσμο δεν υπάρχει μια αυστηρή ιεραρχία κληρικών και η επιρροή των θρησκευτικών ηγετών βασίζεται περισσότερο στο κύρος και τη γνώση τους.
Περισσότερο από το 80% των μουσουλμάνων παγκοσμίως είναι Σουνίτες, αποτελώντας την πλειοψηφία στα περισσότερα αραβικά κράτη και στο Πακιστάν. Αντίθετα, το Ιράν αποτελεί το σημαντικότερο σιιτικό κράτος, ενώ σιιτικές πλειοψηφίες υπάρχουν επίσης στο Ιράκ και στο Αζερμπαϊτζάν. Σημαντικές σιιτικές κοινότητες συναντώνται ακόμη στον Λίβανο, στην Υεμένη, στη Σαουδική Αραβία και στο Μπαχρέιν.
Η ιρανική επανάσταση που άλλαξε τις ισορροπίες
Σημείο καμπής για τη σύγχρονη Μέση Ανατολή ήταν η Ιρανική Επανάσταση του 1979, η οποία ανέτρεψε τον Σάχη και εγκαθίδρυσε ένα θεοκρατικό καθεστώς υπό τον αγιατολάχ Χομεϊνί.
Η εξέλιξη αυτή είχε τεράστιο αντίκτυπο σε ολόκληρη την περιοχή. Πολλοί Σιίτες σε άλλες χώρες άρχισαν να βλέπουν την Τεχεράνη ως θρησκευτικό και πολιτικό σημείο αναφοράς.
Στο Ιράκ, ο σουνίτης ηγέτης Σαντάμ Χουσεΐν φοβήθηκε ότι η επανάσταση θα μπορούσε να προκαλέσει σιιτική εξέγερση στο εσωτερικό της χώρας. Ο πόλεμος Ιράν Ιράκ που ακολούθησε τη δεκαετία του 1980 εξελίχθηκε σε μια από τις πιο αιματηρές συγκρούσεις της σύγχρονης ιστορίας, με περισσότερους από ένα εκατομμύριο νεκρούς.
Η μάχη για την επιβίωση του ιρανικού καθεστώτος και ο οικονομικός πόλεμος
Σύμφωνα με ανάλυση της Daily Mail, το καθεστώς της Τεχεράνης φαίνεται να κινείται με βασικό στόχο την πολιτική του επιβίωση. Κεντρικό ρόλο σε αυτό το σύστημα εξουσίας έχουν οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), ένα ισχυρό σώμα περίπου 125.000 μελών που επί δεκαετίες αποτελεί τον βασικό μηχανισμό ελέγχου του καθεστώτος.
Η στρατηγική που αποδίδεται στο Ιράν βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην οικονομική πίεση προς τις χώρες του Κόλπου. Κράτη όπως η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Κατάρ και το Κουβέιτ εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις εξαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου, αλλά και από τον διεθνή τουρισμό και τις ξένες επενδύσεις.
Ένα ενδεχόμενο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ ή τμημάτων της Ερυθράς Θάλασσας θα μπορούσε να διαταράξει σοβαρά τις ενεργειακές μεταφορές και να προκαλέσει αυξήσεις στις τιμές καυσίμων διεθνώς. Παράλληλα, η ένταση στην περιοχή απειλεί και τις επενδύσεις στον τουρισμό που είχαν ξεκινήσει τα τελευταία χρόνια χώρες όπως η Σαουδική Αραβία και το Ομάν.
Την ίδια στιγμή, η αυξημένη πίεση φαίνεται να ωθεί ορισμένα κράτη του Κόλπου πιο κοντά στη Δύση, με πληροφορίες να κάνουν λόγο για συζητήσεις γύρω από πιθανή στρατιωτική συνεργασία ανάμεσα σε χώρες που μέχρι πρόσφατα κρατούσαν πιο ουδέτερη στάση.
Το μπλοκ των χωρών που βρίσκονται κοντά στο Ιράν
Στη σημερινή γεωπολιτική πραγματικότητα, αρκετά κράτη θεωρούνται ότι κινούνται πιο κοντά στο Ιράν ή διατηρούν στενές σχέσεις μαζί του. Σε αυτή την κατηγορία εντάσσονται η Τουρκία, ο Λίβανος, το Ιράκ και η Υεμένη.
Η Τουρκία, παρά την ιστορική αντιπαλότητα ανάμεσα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και την Περσία, διατηρεί ενεργειακή εξάρτηση από το Ιράν, καθώς εισάγει σημαντικές ποσότητες πετρελαίου και φυσικού αερίου. Παράλληλα, ο πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει εκφράσει επανειλημμένα έντονη κριτική προς το Ισραήλ.
Στον Λίβανο, η σιιτική οργάνωση Χεζμπολάχ αποτελεί έναν από τους βασικούς συμμάχους της Τεχεράνης στην περιοχή και λειτουργεί ως στρατιωτικός και πολιτικός βραχίονας της ιρανικής επιρροής.
Στο Ιράκ, όπου περίπου το 60% του πληθυσμού είναι Σιίτες, αρκετές πολιτικές δυνάμεις διατηρούν στενούς δεσμούς με το Ιράν, ενώ η χώρα εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από την ιρανική ενέργεια.
Στην Υεμένη, η σιιτική οργάνωση των Χούθι που υποστηρίζεται από την Τεχεράνη ελέγχει μεγάλο μέρος της χώρας, συμπεριλαμβανομένης της πρωτεύουσας Σαναά.
Οι χώρες που προσπαθούν να κρατήσουν ισορροπίες
Ορισμένα κράτη επιλέγουν μια πιο προσεκτική στρατηγική, προσπαθώντας να διατηρήσουν ισορροπία ανάμεσα στα αντίπαλα στρατόπεδα.
Η Αίγυπτος, η πολυπληθέστερη χώρα του αραβικού κόσμου, διατηρεί βελτιωμένες σχέσεις με το Ιράν τα τελευταία χρόνια, αλλά παραμένει οικονομικά και στρατηγικά συνδεδεμένη με τα κράτη του Κόλπου και τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Το Ομάν έχει αναλάβει πολλές φορές τον ρόλο του διαμεσολαβητή ανάμεσα στο Ιράν και τη Δύση, αξιοποιώντας τη γεωγραφική του θέση κοντά στα Στενά του Ορμούζ.
Το Πακιστάν, αν και παραδοσιακός σύμμαχος της Σαουδικής Αραβίας, φιλοξενεί μια μεγάλη σιιτική μειονότητα και επιδιώκει να διατηρεί λειτουργικές σχέσεις και με την Τεχεράνη.
Οι χώρες που αντιτίθενται στο Ιράν
Στην αντίπαλη πλευρά βρίσκονται αρκετά κράτη της περιοχής που βλέπουν την ιρανική επιρροή ως απειλή. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται η Ιορδανία, το Αζερμπαϊτζάν, το Κουβέιτ, το Μπαχρέιν, το Κατάρ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και κυρίως η Σαουδική Αραβία.
Η Σαουδική Αραβία αποτελεί τον βασικό σουνιτικό αντίπαλο του Ιράν και διεκδικεί ηγετικό ρόλο στον αραβικό κόσμο. Η αντιπαλότητα μεταξύ των δύο χωρών επηρεάζει συγκρούσεις σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή, από τη Συρία μέχρι την Υεμένη.
Το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα φιλοξενούν σημαντικές αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις, ενώ το Αζερμπαϊτζάν έχει αναπτύξει στενή στρατιωτική συνεργασία με το Ισραήλ.
Παράλληλα, χώρες όπως το Κουβέιτ και το Μπαχρέιν διατηρούν στενή στρατηγική σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες και ανησυχούν για την επέκταση της ιρανικής επιρροής στην περιοχή.
Πηγή: gazzetta.gr
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:
