«Κάθε αυτοκρατορία λέει στον εαυτό της και στον κόσμο ότι αντίθετα με άλλες αυτοκρατορίες, η αποστολή της δεν είναι να ελέγξει ή να λεηλατήσει, αλλά να ελευθερώσει και να εκπαιδεύσει». Αυτό έλεγε ο Έντουαρντ Σαΐντ, κορυφαίος Παλαιστίνιος-Αμερικανός ακαδημαϊκός, λογοτεχνικός κριτικός και πολιτικός ακτιβιστής, και φαίνεται ότι αυτή η ρήση έρχεται και επανέρχεται κάθε φορά που τα φώτα πέφτουν πάνω σε μια στρατιωτική επέμβαση κάποιας υπερδύναμης σε τρίτο κράτος.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΔΩ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ
Η πρόσφατη σειρά αεροπορικών επιθέσεων από τις κοινές δυνάμεις ΗΠΑ και Ισραήλ στο Ιράν, η οποία κατέληξε στον θάνατο του ανώτατου ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ και πολλών κορυφαίων αξιωματούχων του ισλαμιστικού καθεστώτος, σηματοδοτεί μια ιστορική καμπή που βυθίζει ξανά τη Μέση Ανατολή στη δίνη ενός γενικευμένου πολέμου.
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ και ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου έχουν καταστήσει σαφές ότι η επιχείρηση αυτή δεν αποτελεί ένα μεμονωμένο πλήγμα αντιποίνων, αλλά μια συνειδητή προσπάθεια επιβολής μιας «ευνοϊκής αλλαγής καθεστώτος» στην Τεχεράνη. Οι προεκτάσεις αυτής της επιλογής για την περιφερειακή σταθερότητα αναμένεται να είναι τεράστιες, καθώς η Ουάσινγκτον επιδιώκει την οριστική εξόντωση του ισλαμιστικού καθεστώτος, θεωρώντας το ως τον κύριο «χορηγό» της τρομοκρατίας παγκοσμίως και τη σοβαρότερη πυρηνική απειλή για τις ΗΠΑ.
Η ανθεκτικότητα της Τεχεράνης και το ζήτημα της διαδοχής
Παρά το γεγονός ότι ο θάνατος του Χαμενεΐ αποτελεί αναμφισβήτητα ένα σοβαρό πλήγμα για το ισλαμιστικό καθεστώς, η ιστορία και η δομή του ιρανικού συστήματος από το 1979 μέχρι σήμερα υποδηλώνουν ότι η αλλαγή καθεστώτος και η μετάβαση σε ένα δημοκρατικό πολίτευμα «δυτικού τύπου» φαντάζει εξαιρετικά δύσκολη και σύνθεση άσκηση.
Το Ιράν έχει επιβιώσει στο παρελθόν από την απώλεια κορυφαίων προσωπικοτήτων, όπως ο «αρχιτέκτονας» της περιφερειακής του ασφάλειας Κασέμ Σουλεϊμανί, εκ των κορυφαίων στρατηγών των Φρουρών της Επανάστασης, όταν ένα αμερικάνικο drone κοντά στο Διεθνές Αεροδρόμιο της Βαγδάτης τον στόχευσε και τον σκότωσε στις 3 Ιανουαρίου 2020.
Το ιρανικό καθεστώς φαίνεται να είναι σχεδιασμένο σε μια πολυεπίπεδη δομή για να αντέχει απέναντι σε τέτοιου είδους κραδασμούς, όπως γράφει και στο εξαιρετικό βιβλίο του «Triumph and Despair» ο καθηγητής Μεχράν Καμραβά, επικεφαλής του Κέντρου Ιρανικών Σπουδών στο πανεπιστήμιο Georgetown του Κατάρ.
Αναφορές μάλιστα υποδεικνύουν ότι ο ίδιος ο Χαμενεΐ είχε μεριμνήσει για τη διαδοχή του μόλις την προηγούμενη εβδομάδα, προετοιμάζοντας την επόμενη ημέρα για την πολιτική και στρατιωτική ηγεσία. Καθώς ο Χαμενεΐ δεν ήταν μόνο ο πολιτικός αλλά και ο θρησκευτικός ηγέτης του καθεστώτος, η δολοφονία του ενδέχεται να πυροδοτήσει ένα κύμα εκδικητικής βίας από σιίτες πιστούς σε όλο τον κόσμο, μετατρέποντας την αμερικανο-ισραηλινή επίθεση σε μια εξτρεμιστική θύελλα που θα μπορούσε να ξεπεράσει τα γεωγραφικά όρια της περιοχής.
Ο πόλεμος ως πολιτική επιλογή
Η συντονισμένη επίθεση των ΗΠΑ και Ισραήλ φαίνεται να στοχεύει σε μια οργανωμένη εμπόλεμη σύρραξη και όχι να αποτελεί μια αναπόφευκτη αναγκαιότητα λόγω της πυρηνικής απειλής που Ουάσινγκτον και Τελ Αβίβ δηλώνουν δημόσια ότι συνιστά το Ιράν. Η Ουάσινγκτον είχε στη διάθεσή της άλλες επιλογές, όπως η διπλωματία για το πυρηνικό πρόγραμμα ή η άσκηση οικονομικής πίεσης για την πρόκληση εσωτερικών ανακατατάξεων στο Ιράν – και όμως συνειδητά τις απέφυγε.
Οι επιθέσεις της 28ης Φεβρουαρίου και όσες ακολουθούν φαίνεται να σηματοδοτούν ένα προληπτικό και όχι ένα αποτρεπτικό χτύπημα, καθώς το Ιράν δεν αποτελούσε άμεση απειλή για τα ζωτικά συμφέροντα των ΗΠΑ. Αυτή η διάκριση είναι κρίσιμη, καθώς η διεθνής κοινότητα παραδοσιακά δεν αναγνωρίζει νομιμότητα σε προληπτικές επιθέσεις, με το σκεπτικό ότι μια τέτοια παραδοχή θα οδηγούσε σε έναν κόσμο διαρκών εμπόλεμων συγκρούσεων.
Επιπλέον, ιστορικά έχει αποδειχθεί ότι η επιδίωξη αλλαγής καθεστώτος είναι ένας στόχος πολιτικός που σπάνια επιτυγχάνεται αποκλειστικά με στρατιωτικά μέσα. Η στρατιωτική ισχύς μπορεί να καταστρέψει κρίσιμες υποδομές, αλλά δεν μπορεί με βεβαιότητα να εγγυηθεί την προώθηση μιας βιώσιμης εναλλακτικής στο πολιτικό και κοινωνικό πεδίο.
Η διοίκηση Τραμπ φαίνεται να «ποντάρει» στην τακτική του «αποκεφαλισμού» της ηγεσίας για να προκαλέσει την κατάρρευση του καθεστώτος.
Ωστόσο, η εμπειρία από προηγούμενες παρεμβάσεις (όπως π.χ. στη Λιβύη ή το Ιράκ) δείχνει ότι η απομάκρυνση ενός ηγέτη δεν ισούται με επιτυχημένη αλλαγή καθεστώτος. Ακόμη και αν οι ισορροπίες του σημερινού καθεστώτος κλονιστούν, οι δυνάμεις ασφαλείας είναι εκείνες που βρίσκονται στην καλύτερη θέση για να καταλάβουν την εξουσία, ασκώντας πιθανότατα την ίδια πολιτικό στο εσωτερικό και το εξωτερικό.
Παράλληλα, η αμερικανική διοίκηση δεν φαίνεται να έχει προετοιμάσει το έδαφος για μια διάδοχη κατάσταση, καθώς η ιρανική αντιπολίτευση παραμένει διαιρεμένη και ανίσχυρη να αναλάβει τη διακυβέρνηση ή να εγγυηθεί την ασφάλεια στη χώρα.
Οι κίνδυνοι μιας παρατεταμένης σύγκρουσης και τα τέσσερα σενάρια για το Ιράν
Για την εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ, η τρέχουσα κατάσταση φαίνεται να αναδιαμορφώνει τους βασικούς πυλώνες της Στρατηγικής Εθνικής Ασφαλείας, καθώς μετατοπίζεται για άγνωστο διάστημα η εστίαση του στρατηγικού ενδιαφέροντος της Ουάσινγκτον από το δυτικό αμερικανικό ημισφαίριο, δεσμεύοντας ξανά τεράστιες στρατιωτικές δυνάμεις στη Μέση Ανατολή.
Ένας παρατεταμένος πόλεμος και μια στρατιωτική κλιμάκωση στην ευρύτερη γεωγραφική ζώνη αναμένεται να εξαρτηθεί και από όσα εξελιχθούν στο Ιράν, με τέσσερα σενάρια να φαίνεται να διαμορφώνονται το επόμενο διάστημα.
Σενάριο Νο1: Στρατιωτικοποίηση του καθεστώτος
Σύμφωνα με το πρώτο σενάριο, το κενό που άφησε ο Χαμενεΐ δεν θα καλυφθεί από έναν νέο θρησκευτικό ηγέτη, αλλά από την ισχύ των Φρουρών της Επανάστασης. Το νέο σύστημα πολιτικού ελέγχου ενδέχεται να παρακάμψει τις παραδοσιακές διαδικασίες ανάδειξης ηγέτη ή να προχωρήσει σε προσωρινό διορισμό ενός ανώτατου επικεφαλής, με τους Φρουρούς της Επανάστασης να ελέγχουν την οικονομία και τον στρατό, επιβάλλοντας στρατιωτικό νόμο για να αναχαιτίσουν τόσο τις αμερικανικές επιθέσεις, όσο και πιθανές εσωτερικές εξεγέρσεις.
Σε ένα τέτοιο σενάριο, το Ιράν μετατρέπεται σε ένα «στρατιωτικό φρούριο», η ισλαμιστική ρητορική συνεχίζεται σε ένταση, η λήψη αποφάσεων διατηρεί καθαρά επιχειρησιακά στοιχεία και προχωρά η κλιμάκωση των πληγμάτων σε αμερικανικές βάσεις στον Περσικό Κόλπο και το Ισραήλ.
Σενάριο Νο2: Διαδοχή στην ανώτατη θρησκευτική ηγεσία
Εδώ το καθεστώς εφαρμόζει το Άρθρο 111 του Συντάγματος, ενεργοποιώντας το Προσωρινό Συμβούλιο Ηγεσίας. Αναδεικνύεται νέος ηγέτης που στοχεύει στη διατήρηση της διεθνούς νομιμότητας του κράτους και ο μηχανισμός επιχειρεί να δείξει ότι το καθεστώς συνεχίζει να λειτουργεί κανονικά. Η νέα ηγεσία επιδιώκει να συσπειρώσει τον ιρανικό λαό γύρω από το εθνικό πένθος, παρουσιάζοντας τον Χαμενεΐ ως μάρτυρα, ενώ παράλληλα αξιοποιεί μεσολαβητές (όπως το Ομάν) για να σταματήσει ο βομβαρδισμός και να ανοίξουν «γέφυρες» επικοινωνίας με τις ΗΠΑ, προσφέροντας ελάχιστες παραχωρήσεις για να κερδίσει χρόνο.
Το συγκεκριμένο σενάριο συγκεντρώνει αρκετές πιθανότητες αυτή τη στιγμή.
Σενάριο Νο3: Συστημική κατάρρευση και εξέγερση
Αυτό είναι το σενάριο που προκρίνουν οι πολιτικές ηγεσίες ΗΠΑ και Ισραήλ με την επιχείρηση Epic Fury. Σε αυτό το σενάριο, η δολοφονία του Χαμενεΐ, σε συνδυασμό με την πυροδότηση συσσωρευμένης οργής από τη μνήμη των χιλιάδων νεκρών από τις διαδηλώσεις του περασμένου Ιανουαρίου, οδηγεί σε γενικευμένη απείθεια και μαζικές κινητοποιήσεις.
Οι δυνάμεις ασφαλείας, υπό την πίεση των βομβαρδισμών και των εναέριων στρατιωτικών επιχειρήσεων, αρχίζουν να εμφανίζουν ρωγμές και να καταγράφονται περιστατικά αυτομόλησης από τις ένοπλες δυνάμεις.
Ο πολίτες, βλέποντας το καθεστώς να καταρρέει, καταλαμβάνουν κυβερνητικά κτίρια. Το Ιράν εισέρχεται σε μια φάση χάους. Χωρίς μια ενωμένη αντιπολίτευση έτοιμη να αναλάβει τα ηνία, η χώρα κινδυνεύει να μετατραπεί σε μια τεράστια «Λιβύη». Οι τοπικές εθνοτικές ομάδες μπορεί να επιδιώξουν αυτονόμηση των περιοχών τους, ενώ οι διάφορες φατρίες των Φρουρών της Επανάστασης θα μάχονται για τον έλεγχο των τελευταίων υπολειμμάτων του καθεστώτος.
Πρόκειται για ένα σενάριο που θα οδηγούσε σε ευρύτερες περιφερειακές ανακατατάξεις σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή και την Κεντρική Ασία και θα έφερνε στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων για την επόμενη μέρα και τη Ρωσία και την Κίνα ως χώρες με άμεσο γεωπολιτικό ενδιαφέρον στην περιοχή.
Σενάριο Νο4: Η στρατηγική της κλιμάκωσης
Σε αυτό το σενάριο, το καθεστώς αντιλαμβάνεται ότι η επιβίωσή του εξαρτάται από την πρόκληση τέτοιου κόστους που οι ΗΠΑ θα αναγκαστούν να υποχωρήσουν. Βρισκόμενη σε καθεστώς υψηλής εσωτερικής και εξωτερικής πίεσης, το καθεστώς αποφασίζει να χρησιμοποιήσει το «τελευταίο του χαρτί»: το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ και τη μαζική επίθεση σε ενεργειακές υποδομές της Σαουδικής Αραβίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων (ΗΑΕ).
Σε συνέχεια μιας τέτοιας ενέργειας, η παγκόσμια οικονομία δέχεται σοκ ανάλογο με την πετρελαϊκή κρίση του 1973. Η πίεση προς τον Αμερικανό πρόεδρο κυρίως από το εσωτερικό των ΗΠΑ, αλλά και από την κινεζική ηγεσία -με το Πεκίνο να καλύπτει σχεδόν το 80% των ενεργειακών του αναγκών από το Ιράν- γίνεται αφόρητη και το αποτέλεσμα είναι είτε μια αναδίπλωση των ΗΠΑ, είτε μια χερσαία εισβολή με τη συμβολή ισραηλινών στρατιωτικών δυνάμεων.
Το σενάριο αυτό, μολονότι δεν συγκεντρώνει προς το παρόν υψηλές πιθανότητες, βρίσκεται στο τραπέζι του σχεδιασμού των στρατιωτικών επιχειρήσεων των ΗΠΑ και του Ισραήλ.
Η διαιώνιση της σύγκρουσης
Οι εκπρόσωποι των ΗΠΑ και του Ιράν βρίσκονταν στο μέσο ενός δεύτερου γύρου συνομιλιών για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης όταν σημειώθηκαν οι αμερικανο-ισραηλινές επιθέσεις. Ο Υπουργός εξωτερικών του Ομάν, Μπαντρ μπιν Χαμάντ Αλ Μπουσάιντι, ο οποίος μεσολαβούσε μεταξύ των δύο πλευρών, δήλωσε δημόσια μόλις πριν από λίγες ημέρες ότι «η ειρήνη ήταν εφικτή».
Ωστόσο, αυτό δεν ήταν αρκετό για να πείσει τον Αμερικανό πρόεδρο και τον Ισραηλινό πρωθυπουργό να επιτρέψουν τη συνέχεια των διαπραγματεύσεων, καθώς αμφότεροι διέκριναν ότι ήταν η καταλληλότερη στιγμή για να πλήξουν το ιρανικό καθεστώς, προκειμένου να καταστρέψουν όχι μόνο το πυρηνικό του πρόγραμμα αλλά και τη στρατιωτική του ικανότητα.
Αξίζει επίσης να ληφθεί υπόψη ότι η απόφαση για την επίθεση ήρθε αφότου το Ισραήλ είχε καταφέρει να αποδυναμώσει ορισμένους από τους περιφερειακούς συμμάχους της Τεχεράνης, όπως η Χαμάς και η Χεζμπολάχ, επεκτείνοντας το αποτύπωμά του στον Λίβανο και τη Συρία κατά τη διάρκεια των τελευταίων δυόμισι ετών.
Αν και είναι δύσκολο να υπάρξει μια οριστική εκτίμηση για το πού είναι πιθανό να οδηγήσει αυτός ο πόλεμος, το σκηνικό έχει στηθεί για μια μακρά σύγκρουση. ΗΠΑ και Ισραήλ δεν επιθυμούν τίποτα λιγότερο από την αλλαγή καθεστώτος, και το ισλαμιστικό καθεστώς από την πλευρά του είναι αποφασισμένο να επιβιώσει. Και για τις τρεις πλευρές -ΗΠΑ, Ισραήλ, Ιράν- το διακύβευμα είναι στρατηγικής σημασίας, με τη διοίκηση Τραμπ και τον Ισραηλινό πρωθυπουργό να έχουν κρίσιμες εκλογικές αναμετρήσεις στο τέλος του 2026 τις οποίες θέλουν να κερδίσουν ή τουλάχιστον να καταγράψουν τις μίνιμουμ δυνατές απώλειες.
Για το καθεστώς στην Τεχεράνη, το διακύβευμα είναι επιπρόσθετα και υπαρξιακής σημασίας έχοντας οικοδομήσει έναν μηχανισμό επιρροής και απολύτου ελέγχου από το 1979 και την Ισλαμική Επανάσταση.
Πηγή: news247
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Διάγγελμα Χριστοδουλίδη: Η πατρίδα μας δεν μετέχει με οιονδήποτε τρόπο και ούτε προτίθεται να αποτελέσει μέρος οποιασδήποτε στρατιωτικής επιχείρησης
- Εγκατέλειψαν τις οικίες τους οι κάτοικοι στο Ακρωτήρι μετά την έκρηξη από drone-«Ακούστηκε έκρηξη και ακολούθως αεροσκάφη να απογειώνονται»
- ΒΙΝΤΕΟ: Συναγερμός στη βρετανική βάση Ακρωτηρίου μετά το χτύπημα με drone, σε επιφυλακή μαχητικά-Επιβεβαίωσε και η Κυβέρνηση
