Μία παραδοχή αδυναμίας για ανάληψη του ρόλου του συντονιστή και η υποβάθμιση μίας μορφής οργανωμένου εγκλήματος ήταν οι κύριοι λόγοι που κατέστησαν αδήριτη ανάγκη για αλλαγή στο θέμα του συντονισμού για την εμπορία προσώπων. Ένα κενό που αναγνώρισε η Βουλή, η οποία ανέλαβε και την ευθύνη να φέρει αυτή την αλλαγή, με την πρόταση που κατέθεσε η βουλεύτρια του Δημοκρατικού Συναγερμού, Ρίτα Θεοδώρου-Σούπερμαν, βάσει της οποίας μεταφέρεται ο συντονισμός στο Υπουργείο Δικαιοσύνης, που είναι και το καθ’ ύλην αρμόδιο για προστασία ανθρώπινων δικαιωμάτων και της πάταξης του οργανωμένου εγκλήματος.
Το ζήτημα της ευθύνης του συντονισμού για το ζήτημα της εμπορίας προσώπων είχε απασχολήσει εκτενώς την Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, που σε τρεις διαφορετικές συνεδρίες το έθεσε προς συζήτηση, ώστε να διαπιστώσει κατά πόσο εφαρμόζεται η νομοθεσία και υπάρχει σωστή διαχείριση του θέματος. Αυτό που διαπιστώθηκε από τις συνεδρίες ήταν ότι υπήρχε αδυναμία από πλευράς Υφυπουργείου Μετανάστευσης να ανταποκριθεί στις ανάγκες που προκύπτουν από την ανάληψη της ευθύνης του συντονισμού για την εμπορία προσώπων, ενώ αυτό που υπογραμμίστηκε από πλευράς Βουλής ήταν ότι με την ανάθεση της ευθύνης σε ένα νεοσύστατο Υφυπουργείο, που άπτεται συγκεκριμένου ζητήματος ήταν υποβάθμιση μίας μορφής οργανωμένου εγκλήματος.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΔΩ: Διορθώνει τη στρέβλωση για το συντονισμό για την εμπορία προσώπων η Βουλή-Με πρόταση νόμου στο Υπ. Δικαιοσύνης
Κι ενώ το Υφυπουργείο Μετανάστευσης παρουσιαζόταν έτοιμο να αναλάβει την ευθύνη, το αρμόδιο Υπουργείο για την αντιμετώπιση και πάταξη του οργανωμένου εγκλήματος και την διασφάλιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, που είναι το Δικαιοσύνης, έφερνε διάφορα προσκόμματα για να μην αναλάβει την ευθύνη. Πάντως, τη στρέβλωση αυτή ανέλαβε να διορθώσει η βουλεύτρια του ΔΗΣΥ, Ρίτα Θεοδώρου-Σούπερμαν, η οποία με την εμπλοκή της στο θέμα, λόγω της προηγούμενης ιδιότητάς της ως επικεφαλής της Υπηρεσίας Διαχείρισης ευάλωτων προσώπων της Αστυνομίας, είχε αναγνωρίσει την ανάγκη για μεταφορά του συντονισμού στο Υπουργείο Δικαιοσύνης. Αυτός είναι και ο λόγος που κατέθεσε συγκεκριμένη πρόταση νόμου.
«Από το 2024 που μεταφέρθηκε ο συντονισμός των εμπλεκομένων υπηρεσιών στο θέμα της εμπορίας προσώπων στο Υφυπουργείο Μετανάστευσης από το Υπουργείο Εσωτερικών. Από τότε προσπαθούμε για να μεταφερθεί ο συντονισμός στο Υπουργείο Δικαιοσύνης, που έχει την αρμοδιότητα, ως το αρμόδιο Υπουργείο για τη διασφάλιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την πάταξη του οργανωμένου εγκλήματος. Το κυριότερο χαρακτηριστικό της εμπορίας προσώπων είναι ότι πρόκειται για κατάφορη παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων και αφορά μορφή οργανωμένου εγκλήματος», εξήγησε στον REPORTER η κα. Θεοδώρου-Σούπερμαν.
Όπως αναφέρεται στην αιτιολογική έκθεση της πρότασης σκοπός της πρότασης νόμου είναι η τροποποίηση του περί Ίδρυσης Υφυπουργείου Μετανάστευσης και Διεθνούς Προστασίας και Συναφών Θεμάτων Νόμου, ώστε οι αρμοδιότητες που αφορούν στην καταπολέμηση του εγκλήματος της εμπορίας προσώπων να μεταφερθούν από το Υφυπουργείο Μετανάστευσης και Διεθνούς Προστασίας στο Υπουργείο Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως. Ειδικότερα, η εμπορία προσώπων συνιστά κατάφορη παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων και αποτελεί μορφή οργανωμένου εγκλήματος. Ως εκ τούτου ο χειρισμός των εν λόγω θεμάτων ως εγκλημάτων και όχι ως μεταναστευτικών ζητημάτων κρίνεται επιβεβλημένος για σκοπούς ορθότερου χειρισμού αυτών με στόχο τη λήψη αποτελεσματικών μέτρων για την πάταξη του φαινομένου αυτού.
«Ο συντονισμός είναι σημαντικός επειδή μιλούμε για εκμετάλλευση ανθρώπων, σεξουαλικά, εργασιακά, επαιτεία, παράνομες υιοθεσίες, εικονικούς γάμους, εμπορία οργάνων. Όλα αυτά σχετίζονται με την εμπορία προσώπων, άρα υπάρχουν πολλές εμπλεκόμενες υπηρεσίες και η κάθε μία έχει ένα ρόλο να διαδραματίσει και το Υφυπουργείο Πρόνοιας έχει την αποκλειστική αρμοδιότητα για την προστασία των θυμάτων. Όλες αυτές οι υπηρεσίες για να δουλέψουν σωστά πρέπει να τις συντονίζει κάποιος».
Ουσιαστικά, όπως σημείωσε η κα. Σούπερμαν, το Υφυπουργείο Μετανάστευσης, λόγω της έλλειψης δομών και της φιλοσοφίας του, δεν είναι το κατάλληλο για να έχει την ευθύνη για το συντονισμό για την εμπορία προσώπων, καθώς όπως εξήγησε «η μετανάστευση είναι απλά ένας διευκολυντικός παράγοντας για να αναπτυχθεί η εμπορία προσώπων. Αυτή την παρατήρηση την έκανε και η Επιτροπή Εμπειρογνωμόνων του Συμβουλίου της Ευρώπης, γνωστή ως GRETA, όταν ήρθε και μας αξιολόγησε το 2025, η διολίσθηση της Κυπριακής Δημοκρατίας που μεταφέρθηκε ο συντονισμός στο Υφυπουργείο Μετανάστευσης. Η μόνη χώρα που έθεσε το συντονισμό κάτω από τη μετανάστευση ήταν η Τουρκία. Είχε υποβαθμιστεί το θέμα της εμπορίας προσώπων».
Η παραδοχή από το Υφυπουργείο Μετανάστευσης
Σημειώνεται πως κατά την συνεδρία της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, που κλήθηκαν όλες οι αρμόδιες υπηρεσίες για να δώσουν απαντήσεις για τις ενέργειές τους, μετά τη δημοσιοποίηση του βίντεο του Channel 4, η εκπρόσωπος του Υφυπουργείου Μετανάστευσης είχε αναφέρει πως έγινε οποιαδήποτε ενέργεια από πλευράς τους για το συγκεκριμένο θέμα. Πράγμα που προκάλεσε έντονες αντιδράσεις, δεδομένου του σημαντικού ρόλου που έχει αναλάβει το Υφυπουργείο.
«Στην συνεδρία φάνηκε η αδυναμία και η φτώχεια των Αρχών να ανταποκριθούν στην καταπολέμηση του φαινομένου και ήρθε η παραδοχή από το Υφυπουργείο Μετανάστευσης στην Επιτροπή και σε δημόσιες τοποθετήσεις ότι δεν μπορούν να ανταπεξέλθουν σε αυτό το ρόλο, να συντονίσουν τις άλλες υπηρεσίες. Μετά από δύο χρόνια δοκιμής, το Υφυπουργείο προς πίστη του, είπε ότι δεν μπορεί να ανταπεξέλθει σε αυτές τις δυσκολίες και ο υπουργός Δικαιοσύνης, προς πίστη του, προσωπικά εξέφρασε την προθυμία του να αναλάβει το Υπουργείο του αυτό το ρόλο».
Πάντως, κατά τη διάρκεια της συζήτησης και ενώ είχε γνωστοποιηθεί ότι ετοιμάστηκε πρόταση νόμου για μεταφορά της ευθύνης του συντονισμού από το Υφυπουργείο Μετανάστευσης στο Υπουργείο Δικαιοσύνης, εκπρόσωποι του δεύτερου είχαν παρουσιαστεί διστακτικοί, επικαλούμενοι ζητήματα ενωσιακού δικαίου.
«Ο εκπρόσωπος του Υπουργείου Δικαιοσύνης είπε ότι πρέπει να φέρει νομοσχέδιο η Κυβέρνηση, επειδή υπάρχουν κι άλλες τροποποιήσεις που πρέπει να γίνουν στη νομοθεσία, όπως η εναρμόνιση με την τελευταία ευρωπαϊκή οδηγία για την εμπορία προσώπων και να καλύπτει το νομοσχέδιο και τις δύο πλευρές. Όμως, αυτό θεωρώ ότι είναι δικαιολογία για να καθυστερήσουμε περαιτέρω, έχοντας υπόψη μου ότι νομοσχέδιο εκκρεμεί από το 2018. Θεωρώ ότι τώρα με την πρόταση νόμου μπορούμε να προχωρήσουμε με αλλαγή στη νομοθεσία για το συντονισμό και μετά μπορούμε να εξετάσουμε περαιτέρω τροποποίηση για να εναρμονίζεται η νομοθεσία μας με τις ευρωπαϊκές οδηγίες. Είναι δύο διαδικασίες που μπορούν να τρέξουν παράλληλα ή η μία μετά την άλλη. Δεν βλέπω ποιο είναι το πρόβλημα. Δεν συγκρούονται».
Τα δεδομένα που άλλαξαν και η ανάγκη για περισσότερες ενέργειες
Η κα. Θεοδώρου-Σούπερμαν τόνισε πως η εξέλιξη για να αλλάξουν οι ρόλοι για το συντονισμό είναι θετική και μπορεί να οδηγήσει σε νέα εποχή, ωστόσο χρειάζονται να γίνουν αρκετά για να επιτευχθεί ο στόχος της αποτελεσματικής καταπολέμησης του φαινομένου. Σημειώνεται πως η πρόταση νόμου καταρτίστηκε σε συνεργασία με το Υφυπουργείο Μετανάστευσης και δεν υπογραμμίστηκε οποιοδήποτε ζήτημα ή σύγκρουση.
«Το Υπουργείο Δικαιοσύνης να στελεχωθεί σωστά και να υπάρξει πραγματική πολιτική βούληση και να δημιουργηθεί ένα πλαίσιο ώστε να βοηθήσει όλες τις εμπλεκόμενες υπηρεσίες και τους Μη Κυβερνητικούς Οργανισμούς που λαμβάνουν μέρος να επαναδραστηριοποιηθούν, να δουλέψουν αποτελεσματικά και να δοθεί η αξία που χρειάζεται σε αυτό το φαινόμενο. Βλέπουμε ότι αυτό το φαινόμενο αναπτύσσεται και ότι κρύβεται κάτω από νόμιμες επιχειρήσεις, κάτι που γινόταν και παλιά, γίνεται διαδικτυακά και σχετίζεται με άλλα εγκλήματα».
Όπως εξήγησε η κα. Θεοδώρου-Σούπερμαν πλέον η εμπορία προσώπων σχετίζεται με την εμπορία ναρκωτικών και με την τρομοκρατία. «Έγινε πολύ πιο περίπλοκο το ζήτημα, οι τρομοκρατικές οργανώσεις χρησιμοποιούν κατά κόρον την εμπορία προσώπων για να εκμεταλλεύονται σεξουαλικά γυναίκες και παιδιά, ώστε οι στρατιώτες τους να ‘ικανοποιούν τις ανάγκες τους’. Γίνεται πιο περίπλοκο, πιο σοβαρό, πιο αόρατο και χρειάζεται οι υπηρεσίες να εξειδικεύονται συνεχώς και να αναλαμβάνουν τα ηνία άνθρωποι που έχουν και τη γνώση και την εξειδίκευση και την όρεξη και την ευαισθησία. Δεν σηκώνει ούτε να μην διερευνώνται υποθέσεις, ούτε να μην γίνονται σωστές αναγνωρίσεις, ούτε να μπαίνουν άλλες προτεραιότητες για να μπορούμε να αντιμετωπίσουμε την εμπορία».
Την ίδια ώρα, η βουλεύτρια του ΔΗΣΥ επεσήμανε πως «όσον αφορά στην Αστυνομία, της δίνεται μία ευκαιρία να αναπτυχθεί ακόμη περισσότερο υπό την ομπρέλα του Υπουργείου Δικαιοσύνης και πρέπει να αδράξει την ευκαιρία, ώστε να δημιουργήσει ένα πολύ δυνατό τμήμα, που θα καθοδηγήσει και τα υπόλοιπα στην καταπολέμηση του φαινομένου».
