Δεν προτίθεται να καταρτίσει ειδική νομοθεσία, η οποία θα διέπει τη δραστηριότητα των επηρεαστών γνώμης, γνωστούς και ως influencers η Κυβέρνηση, η οποία θεωρεί ότι η υφιστάμενη νομοθεσία καλύπτει τις ανάγκες που υπάρχουν και παρέχει το απαιτούμενο δίχτυ προστασίας των καταναλωτών. Την ίδια ώρα, αυτό που διαμηνύεται είναι πως μέσω των δράσεων της Υπηρεσίας Προστασίας Καταναλωτή υπάρχει ο κατάλληλος έλεγχος, αφού ήδη έχουν αρχίσει αυτεπάγγελτες έρευνες και όπως έγινε γνωστό έχουν σταλεί είκοσι προειδοποιητικές επιστολές και επιδόθηκε ένα πρόστιμο.
Το ζήτημα του ελέγχου των influencers έχει απασχολήσει αρκετά τόσο την Κύπρο όσο και γενικά την Ευρωπαϊκή Ένωση. Μάλιστα, στη συγκριτική μελέτη του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου Οπτικοακουστικών Μέσων του Συμβουλίου της Ευρώπης, που δημοσιοποιήθηκε το Δεκέμβριο του 2024, αναφέρεται πως στα περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη μέλη, συμπεριλαμβανομένου και της Κύπρου, δεν υφίσταται ενιαίο και σαφές νομοθετικό πλαίσιο που να ρυθμίζει συνολικά τη δραστηριότητα των λεγόμενων “influencers” (διαμορφωτές/τριες επιρροής) στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τις ψηφιακές πλατφόρμες.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΔΩ: Άρχισαν έλεγχοι για διαφημίσεις από Influencers-Ένα πρόστιμο και 20 προειδοποιήσεις
Αυτό επισημαίνει σε ερώτηση που έστειλε στον υπουργό Εμπορίου, Μιχάλη Δαμιανό, ο βουλευτής και εκπρόσωπος τύπου του ΑΚΕΛ, Γιώργος Κουκουμάς, ο οποίος επεσήμανε, δε, ότι στη μελέτη αναφέρεται πως «παρότι οι influencers διαδραματίζουν πλέον καθοριστικό ρόλο στη διαφήμιση, τη διαμόρφωση καταναλωτικής συμπεριφοράς και τη δημόσια σφαίρα, το ισχύον νομικό καθεστώς παραμένει αποσπασματικό, καθώς βασίζεται κυρίως στην εφαρμογή γενικών κανόνων περί διαφήμισης, προστασίας καταναλωτή και οπτικοακουστικών υπηρεσιών. Ωστόσο, δεδομένης της κοινωνικής, οικονομικής, πολιτικής και πολιτιστικής επιρροής που έχει η δράση των influencers εγείρονται αυταπόδεικτα σοβαρά ζητήματα που έχουν να κάνουν με τη διαφάνεια, την προστασία των ανηλίκων, τη συγκαλυμμένη πολιτική διαφήμιση, τον έλεγχο παραπλανητικών εμπορικών πρακτικών και τη δυσχέρεια στην εποπτεία όλων των πιο πάνω στο διασυνοριακό ψηφιακό περιβάλλον».
Ο κ. Κουκουμάς κάλεσε το Υπουργείο Εμπορίου να αναφέρει αν έχει μελετήσει τα ευρήματα της μελέτης και αν η Κυβέρνηση προτίθεται να προβεί σε οποιαδήποτε ενέργεια, ώστε να υπάρξει ειδική νομοθετική ρύθμιση, που να ρυθμίζει τις δραστηριότητες των influencers με σαφείς κανόνες διαφάνειας, ευθύνης και εποπτείας, όσον αφορά στην προστασία παιδιών, καταναλωτών και χρηστών.
Οι απαντήσεις Δαμιανού
Από τις απαντήσεις που έστειλε ο υπουργός Εμπορίου, Μιχάλης Δαμιανός, διαφαίνεται πως ναι μεν η Κυβέρνηση έχει μελετήσει την έκθεση, ωστόσο δεν προσανατολίζεται στη θέσπιση και προώθηση οποιασδήποτε ειδικής νομοθετικής ρύθμισης. Συγκεκριμένα, ο κ. Δαμιανός, στην απάντησή του, ανέφερε πως «η Υπηρεσία Προστασίας Καταναλωτή (εις το εξής ΥΠΚ) του Υπουργείου Ενέργειας, Εμπορίου & Βιομηχανίας έχει μελετήσει με την δέουσα προσοχή τα ευρήματα της συγκριτικής μελέτης του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου Οπτικοακουστικών Μέσων του Συμβουλίου της Ευρώπης με τίτλο “National rules applicable to influencers” (Δεκέμβριος 2024), σχετικά με το νομικό καθεστώς των επηρεαστών γνώμης (εις το εξής influencers)».
Όσον αφορά στο θέμα της νομοθεσίας, ο υπουργός Εμπορίου επεσήμανε πως «στο παρόν στάδιο δεν υπάρχει πρόθεση ανάληψης νομοθετικής πρωτοβουλίας για την ειδική ρύθμιση της δραστηριότητας των influencers με σαφείς κανόνες διαφάνειας, ευθύνης και εποπτείας όσον αφορά στην προστασία παιδιών, καταναλωτών και χρηστών, αφού η υφιστάμενη νομοθεσία παρέχει το απαιτούμενο δίχτυ προστασίας των καταναλωτών από τους influencers».
Όπως εξήγησε ο κ. Δαμιανός, οι influencers επικοινωνούν με το κοινό τους σε διάφορες πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, όπως το Facebook, το Instagram, το TikTok και το YouTube, επηρεάζοντας τις αγοραστικές επιλογές των καταναλωτών με την προώθηση προϊόντων ή υπηρεσιών για λογαριασμό των εταιρειών με τις οποίες συνεργάζονται. «Ως εκ τούτου, αποτελούν δημιουργούς περιεχομένου που συχνά προωθούν ή πωλούν προϊόντα και, σύμφωνα με την ευρωπαϊκή νομοθεσία, θεωρούνται εμπορευόμενοι. Κατά συνέπεια, υποχρεούνται να συμμορφώνονται με το ισχύον νομικό πλαίσιο για την προστασία των καταναλωτών, και συγκεκριμένα με τις πρόνοιες του περί Προστασίας του Καταναλωτή Νόμου του 2021 (Ν. 112(Ι)/2021) (εφεξής “ο Νόμος”), ιδίως δε με το Μέρος II αυτού υπό τον τίτλο “Αθέμιτες Εμπορικές Πρακτικές”».
Στη συνέχεια, ο υπουργός Εμπορίου επεσήμανε πως «πιο συγκεκριμένα το Μέρος II του εν λόγω Νόμου έχει σκοπό τη ρύθμιση της λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς όσον αφορά τις εμπορικές πρακτικές των επιχειρήσεων προς τους καταναλωτές, συμπεριλαμβανομένων των διαφημίσεων και/ή οποιωνδήποτε προωθητικών ενεργειών. Απώτερος σκοπός είναι να διασφαλιστεί η διαφάνεια εκ μέρους του Εμπορευόμενου κατά τη διάρκεια και ύστερα από εμπορική συναλλαγή σχετιζόμενη με ένα προϊόν, με ιδιαίτερες αναφορές σε ομάδες καταναλωτών που είναι ιδιαιτέρως ευάλωτοι (π.χ. λόγω ηλικίας - άρθρο 5(3) του Νόμου). Επομένως, όπως αναφέρθηκε και πιο πάνω, η προστασία των καταναλωτών διασφαλίζεται μέσω της νομοθεσίας αυτής έστω και αν δεν υπάρχει ειδική νομοθετική ρύθμιση της δραστηριότητας των influencers».
Οι δράσεις της Υπηρεσίας Προστασίας Καταναλωτή
Πάντως, ο υπουργός Εμπορίου, στην απάντησή του, σημείωσε πως η Υπηρεσία Προστασίας Καταναλωτή έχει ήδη αρχίσει να προβαίνει σε δράσεις, ώστε να ελέγχουν την δραστηριότητα των influencers. Όπως υπέδειξε «το ζήτημα της ρύθμισης και της εφαρμογής της νομοθεσίας που αφορά την προστασία των καταναλωτών από παραπλανητικές πρακτικές των influencers έχει απασχολήσει έντονα τα θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης καθώς και πλείστα άλλα κράτη μέλη. Στο πλαίσιο αυτό η ΥΠΚ, θέτοντας το συγκεκριμένο θέμα στις προτεραιότητες της, έχει αναλάβει σειρά πρωτοβουλιών προς επίτευξη του στόχου αυτού, σε συνεργασία με τον Φορέα Ελέγχου Διαφήμισης (ΦΕΔ). Κοινός σκοπός των δράσεων αυτών είναι η ουσιαστική ενημέρωση τόσο των καταναλωτών όσο και των επιχειρήσεων σχετικά με τον εμπορικό χαρακτήρα των αναρτήσεων που πραγματοποιούνται από influencers στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης».
Ουσιαστικά, όπως αναφέρεται, η Υπηρεσία Προστασίας Καταναλωτή:
α) έχει καταρτιστεί και διανεμηθεί ενημερωτικό υλικό προς τους influencers, το οποίο περιλαμβάνει επεξηγηματικές οδηγίες για τη σωστή προετοιμασία και παρουσίαση του περιεχομένου που δημοσιεύουν στις διάφορες πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης,
β) πραγματοποιήθηκε άμεση ενημέρωση επιχειρήσεων που συνεργάζονται με influencers για την προώθηση προϊόντων ή υπηρεσιών,
γ) συντάχθηκε Οδηγός για το Influencer Marketing από τον ΦΕΔ με τη στήριξη της ΥΠΚ, ο οποίος βασίστηκε σε διεθνή πρότυπα και καταγράφει πρακτικές για τη σαφή γνωστοποίηση του εμπορικού χαρακτήρα των αναρτήσεων των influencers.
δ) πραγματοποιήθηκε ευρεία ενημερωτική εκστρατεία, η οποία απευθυνόταν σε καταναλωτές με σκοπό να μπορούν να αναγνωρίζουν κατά πόσο το περιεχόμενο των αναρτήσεων των influencers, τους οποίους ακολουθούν στα διάφορα κοινωνικά δίκτυα, έχει εμπορικό χαρακτήρα αναζητώντας σημάνσεις, όπως το #ad, #Paidpartnership, “συνεργασία επί πληρωμή με XX”, “περιλαμβάνει πληρωμένη προώθηση”.
Καταλήγοντας, ο υπουργός Εμπορίου υπογράμμισε ότι «η Υπηρεσία Προστασίας Καταναλωτή έχει προχωρήσει σε αυτεπάγγελτες έρευνες προσώπων που θεωρούνται influencers αναφορικά με τη δράση τους και/ή τις αναρτήσεις τους στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης. Αντικείμενο των ερευνών αυτών είναι κυρίως το κατά πόσο στις αναρτήσεις των προσώπων αυτών προσδιορίζεται και/ή είναι προφανής η εμπορική επιδίωξη (όπου αυτή υπάρχει) και/ή κατά πόσο στις αναρτήσεις τους υπάρχουν ψευδείς ισχυρισμοί ή δημιουργία της εντύπωσης ότι δεν ενεργούν για σκοπούς που συνδέονται με εμπορική δραστηριότητά και υποδύονται ψευδώς τους καταναλωτές, με αποτέλεσμα και/ή πιθανότητα να επηρεάζουν τους καταναλωτές να λαμβάνουν αποφάσεις συναλλαγών στηριζόμενοι στις αναρτήσεις αυτές».
Επιδόθηκε το πρώτο πρόστιμο
Σημειώνεται πως τις προηγούμενες ημέρες, η Υπηρεσία Προστασίας Καταναλωτή και ο Φορέας Ελέγχου Διαφήμισης πραγματοποίησαν κοινή συνέντευξη τύπου, στην οποία γνωστοποίησαν πως ήδη έχει επιδοθεί το πρώτο πρόστιμο σε influencer, ενώ την ίδια ώρα έχουν ήδη αποσταλεί είκοσι προειδοποιητικές επιστολές.
«Σε ένα ψηφιακό περιβάλλον όπου η διαφήμιση ενσωματώνεται στο περιεχόμενο των κοινωνικών δικτύων, η ανάγκη για σαφή διάκριση μεταξύ προσωπικής άποψης και εμπορικής προώθησης καθίσταται πιο επιτακτική από ποτέ», υπογραμμίζουν ΥΠΚ και ΦΕΔ, αναφέροντας ότι έχουν ήδη ελεγχθεί δεκάδες influencers και χιλιάδες αναρτήσεις, ενώ εκδόθηκε ένα πρόστιμο και δόθηκαν προειδοποιήσεις σε 20 περιπτώσεις.
Συγκεκριμένα, αναφέρουν ότι η παράλειψη σαφούς γνωστοποίησης ή η παρουσίαση εμπορικού περιεχομένου ως αυθόρμητης προσωπικής εμπειρίας από influencers, ενδέχεται να συνιστά παραπλανητική εμπορική πρακτική. Για την υλοποίηση της εποπτείας των influencers, η ΥΠΚ συνεργάζεται με τον ΦΕΔ, στη βάση Μνημονίου Συνεργασίας και Σύμβασης που υπογράφηκε μεταξύ τους τον Ιανουάριο του 2025.
