Προσχέδιο του Εθνικού Σχεδίου Ανακαίνισης Κτιρίων για την περίοδο 2026-2031, ετοίμασε και έθεσε σε δημόσια διαβούλευση, μέσω της πλατφόρμας «η-διαβούλευση», η Υπηρεσία Ενέργειας του Υπουργείου Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας.
Όπως τονίζεται στο κείμενο προς διαβούλευση, το εν λόγω Σχέδιο αποτελεί τη μετεξέλιξη της Μακροπρόθεσμης Στρατηγικής Ανακαίνισης Κτιρίων (ΜΣΑΚ), η οποία καταρτίστηκε και υποβλήθηκε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή στο πλαίσιο του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα της Κύπρου (ΕΣΕΚ 2024), και αξιοποιεί τη δομή, τα δεδομένα και τα συμπεράσματά της, προσαρμοσμένα στις απαιτήσεις του αναθεωρημένου ευρωπαϊκού θεσμικού πλαισίου.
Το Σχέδιο περιλαμβάνει επισκόπηση βασικών χαρακτηριστικών του εθνικού κτιριακού αποθέματος, η οποία καλύπτει κατοικίες, μη οικιστικά κτίρια και κτίρια που ανήκουν ή χρησιμοποιούνται από τον δημόσιο τομέα, και αποτυπώνει βασικές τυπολογικές και ενεργειακές παραμέτρους.
Στη βάση της επισκόπησης αυτής, μάλιστα, παρουσιάζεται εθνικός χάρτης πορείας με στόχους και ενδεικτικούς δείκτες προόδου έως το 2050, με προσανατολισμό την υποστήριξη της σταδιακής βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης του κτιριακού αποθέματος και τη συμβολή στην επίτευξη των μακροπρόθεσμων κλιματικών στόχων.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΕΔΩ.
Πολιτικές και δράσεις
Στο Σχέδιο καταγράφονται, επίσης, βασικές εφαρμοζόμενες και προγραμματιζόμενες πολιτικές και δράσεις που υποστηρίζουν την υλοποίηση του χάρτη πορείας, συμπεριλαμβανομένων νομοθετικών και κανονιστικών μέτρων, απαιτήσεων ελάχιστης ενεργειακής απόδοσης, Πιστοποιητικών Ενεργειακής Απόδοσης, οικονομικών κινήτρων, καθώς και μέτρων ενημέρωσης και πληροφόρησης. Παράλληλα, αποτυπώνονται οι αρμόδιοι φορείς και μηχανισμοί υλοποίησης που συνδέονται με τα επιμέρους μέτρα, καθώς και οι εκτιμώμενες επενδυτικές ανάγκες και οι σχετικές πηγές χρηματοδότησης.
Σύμφωνα με το κείμενο, κύρια διαφοροποίηση σε σχέση με τη ΜΣΑΚ αφορά τα μη οικιστικά κτίρια, για τα οποία το Σχέδιο παρουσιάζει νέα και ακριβέστερη εκτίμηση του κτιριακού αποθέματος, η οποία είναι βασισμένη σε επικαιροποιημένη ανάλυση που εκπονήθηκε από το Ινστιτούτο Κύπρου.
Επιπρόσθετα, σημαντική νέα προσθήκη, σε σχέση με τη ΜΣΑΚ, αποτελεί η ενσωμάτωση ειδικών ενοτήτων που αφορούν τις πρόνοιες του Άρθρου 9 της Οδηγίας, για εθνική πορεία μείωσης της μέσης χρήσης πρωτογενούς ενέργειας στις κατοικίες κατά 16% έως το 2030 και κατά 20-22% έως το 2035, με το 55% της συνολικής εξοικονόμησης να προέρχεται από το 43% των κτιρίων με τις χαμηλότερες ενεργειακές επιδόσεις.
Στο πλαίσιο αυτό, το Σχέδιο προβαίνει σε ποσοτικοποίηση στόχων, προβλέποντας ενδεικτικά 3.365 ριζικές ανακαινίσεις κατοικιών ετησίως για την περίοδο 2026-2030, διατηρώντας την κατεύθυνση και τη συνολική κλίμακα παρεμβάσεων που είχε τεθεί στο ΕΣΕΚ 2024.
Επίσης, σύμφωνα με το άρθρο 9, εισάγονται για τα μη οικιστικά κτίρια Ελάχιστα Επίπεδα Ενεργειακής Απόδοσης με ορόσημα αναβάθμισης στην Κατηγορία Ζ έως το 2030 και στην Κατηγορία Ε έως το 2033.
Σχέδια χορηγιών και χρηματοδότηση
Επιπλέον, στον τομέα της χρηματοδότησης και των υποστηρικτικών μηχανισμών, το Σχέδιο καταγράφει τη δρομολόγηση της δημιουργίας του Κυπριακού Οργανισμού Ανάπτυξης Επιχειρήσεων, με προβλεπόμενο χρονικό ορίζοντα το 2026, ο οποίος θα παρέχει εξειδικευμένα χρηματοδοτικά εργαλεία, όπως το on-bill scheme, για την υλοποίηση ενεργειακών επενδύσεων, ιδίως σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις.
Πέραν των πιο πάνω, στο Σχέδιο περιλαμβάνεται το νέο Σχέδιο Χορηγιών ΑΗΚ+ για αναβάθμιση συστημάτων φωτισμού και κλιματισμού, καθώς και δράσεις της Υπηρεσίας Ενέργειας για την έκδοση νέων Οδηγών σχετικά με τις απαιτήσεις τεχνικών συστημάτων και τις επιθεωρήσεις συστημάτων θέρμανσης και κλιματισμού, με ενσωμάτωση προβλέψεων για αποθήκευση ενέργειας και υδρονική εξισορρόπηση.
Στο ίδιο πλαίσιο, καταγράφεται η θέσπιση του νομικού πλαισίου για τον Δείκτη Ευφυούς Ετοιμότητας (SRI), ο οποίος προβλέπεται να καταστεί υποχρεωτικός για κτίρια με εγκατεστημένη ισχύ συστημάτων κλιματισμού άνω των 290 kW.
Τέλος, στο Σχέδιο περιλαμβάνεται η νέα μελέτη αξιολόγησης επαγγελματικών προσόντων, η οποία χαρτογραφεί τις ανάγκες σε εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό για την υποστήριξη της υλοποίησης των στόχων ανακαίνισης.
Σημειώνεται πως η κατάρτιση του Εθνικού Σχεδίου Ανακαίνισης Κτιρίων βασίζεται στη διαθέσιμη τεχνική τεκμηρίωση, στις αναλύσεις και στα δεδομένα που έχουν αναπτυχθεί στο πλαίσιο της ΜΣΑΚ και του ΕΣΕΚ 2024, και αποσκοπεί στη διαμόρφωση ενός συνεκτικού και εξελισσόμενου πλαισίου πολιτικής για την ανακαίνιση των κτιρίων στην Κύπρο.
Η κατανάλωση ενέργειας στην Κύπρο
Σύμφωνα, εξάλλου, με επιμέρους πτυχές του Σχεδίου, στην Κύπρο, βάσει της τελικής κατανάλωσης ενέργειας ανά τομέα το 2021, οι κατοικίες εκτιμάται ότι ευθύνονται για το 21% της τελικής κατανάλωσης ενέργειας, ενώ ένα άλλο 18% οφείλεται στο εμπόριο, τα ξενοδοχεία και τις υπηρεσίες.
Οι διάφορες πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες που επικράτησαν για πολλά χρόνια δεν ευνοούσαν την εφαρμογή μέτρων εξοικονόμησης ενέργειας κατά την κατασκευή των κτιρίων, με αποτέλεσμα να έχει δημιουργηθεί ένα ιδιαίτερα ενεργοβόρο κτιριακό απόθεμα.
Επισημαίνεται πως η πρώτη οργανωμένη προσπάθεια για την εφαρμογή μέτρων εξοικονόμησης ενέργειας στα κτίρια έγινε το 2004 μέσω των σχεδίων χορηγιών του Ταμείου Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και Εξοικονόμησης Ενέργειας (Ταμείο ΑΠΕ και ΕΞΕ), ενώ η εφαρμογή υποχρεωτικών μέτρων σε νέα κτίρια και κτίρια άνω των 1000 τετραγωνικών μέτρων (m²) που υφίστανται ανακαίνιση μεγάλης κλίμακας έγινε για πρώτη φορά το 2007 με την έκδοση του «περί Ρύθμισης της Ενεργειακής Απόδοσης των Κτιρίων (Απαιτήσεις Ελάχιστης Ενεργειακής Απόδοσης) Διάταγμα του 2007».
Πάντως, η απουσία θερμομόνωσης, αλλά και ικανοποιητικής προστασίας από τον ήλιο κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, έχουν αρνητικές επιπτώσεις στην οικονομία και το περιβάλλον, επιβαρύνουν την υγεία των πολιτών, μειώνουν την παραγωγικότητα των εργαζομένων στα κτίρια που είναι χώροι εργασίας και γενικά υποβαθμίζουν την ποιότητα ζωής.
Όπως τονίζεται περαιτέρω, οι ριζικές ανακαινίσεις κτιρίων δίνουν μια ευκαιρία για να λυθούν πολλά από αυτά τα προβλήματα, αφού το δυναμικό εξοικονόμησης ενέργειας είναι τεράστιο, καθώς σχεδόν το 90% όλων των κτιρίων χτίστηκαν πριν από την καθιέρωση απαιτήσεων ελάχιστης ενεργειακής απόδοσης.
Στη βάση των πιο πάνω, το ΕΣΑΚ αναδεικνύει με ποσοτικούς και ποιοτικούς δείκτες, τα προβλήματα που οφείλονται στην ενεργειακή κατάσταση του κτιριακού αποθέματος ως έχει σήμερα, αλλά και τις ευκαιρίες που προσφέρει μια μεγαλύτερη κινητοποίηση των επενδύσεων στον τομέα των ριζικών ανακαινίσεων, ενώ αναγνωρίζονται τα εμπλεκόμενα μέρη, τα εμπόδια που υπάρχουν και πως αυτά μπορούν να υπερπηδηθούν.
Η διαβούλευση που προηγήθηκε
Αξίζει να αναφερθεί ότι, όπως και στις προηγούμενες περιπτώσεις, η διαμόρφωση του Σχεδίου έχει γίνει μετά από διαβούλευση με τα ενδιαφερόμενα μέρη. Η διαβούλευση έγινε μέσω της νομοθετημένης Συμβουλευτικής Επιτροπής Προώθησης της Εξοικονόμησης Ενέργειας στα Κτίρια και Προώθησης των Κτιρίων με Σχεδόν Μηδενική Κατανάλωση Ενέργειας (Συμβουλευτική Επιτροπή), που αποτελείται από 16 οργανισμούς και φορείς, που εμπλέκονται στον τομέα των κτιρίων, με κατ’ ιδίαν συναντήσεις με τα ενδιαφερόμενα μέρη και με αποστολή σχετικού ερωτηματολογίου.
Επίσης, λήφθηκαν υπόψη οι απόψεις που καταγράφηκαν σε συναντήσεις και ημερίδες με θέματα που αφορούσαν την ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων που διοργανώθηκαν από την Υπηρεσία Ενέργειας του Υπουργείου Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας (YEEB) αλλά και άλλους οργανισμούς.
Σε αυτές τις συναντήσεις και ημερίδες συμμετείχαν ειδικές ομάδες ενδιαφέροντος, όπως εργοδοτικές οργανώσεις, χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και ιδιωτικοί οργανισμοί που έχουν ως κύρια αποστολή τους την έρευνα στο τομέα της ενέργειας.
